Iqlim özgarişi va meteorologik şaroitlar Markaziy Osiyoda havo sifatiga qanday ta’sir körsatadi?
2026-10-27 17:50:00 / Yangiliklar
Aslida, havo sifatiga ham ifloslantiruvçi moddalar çiqarilişi, ham meteorologik şaroitlar ta’sir körsatadi. Markaziy Osiyoda kuz va qiş fasllarida harorat inversiyasi hodisasi kuzatilişi mumkin. Bunda iliq havo sovuq yer yuzasiga yaqin havo qatlami ustida joylaşadi va havoning vertikal yönalişda aralaşişini çeklaydi. Şamol kuçsiz, atmosfera esa barqaror bölganida, ifloslantiruvçi moddalar havoda kamroq tarqaladi va yer yuzasiga yaqin joylarda töplanib qolişi mumkin. Natijada hatto ifloslantiruvçi moddalar çiqarilişi miqdori oşmagan taqdirda ham, PM2.5 zarraçalari konsentratsiyasi sezilarli darajada ortadi.
Şu örinda savol tuğilishi mumkin: iqlim özgarişi Markaziy Osiyoda havo sifati yomonlaşişiga ta’sir qiladimi? Iqlim özgarişi havo sifatiga ta’sir körsatişi mumkin. Biroq bu ta’sirlar hudud, fasl va ifloslantiruvçi moddaning turiga qarab farqlanadi. Masalan, haroratning kötarilişi, yoğingarçilik tartibining özgarişi, uzoq davom etadigan qurğoqçilik va atmosfera sirkulyatsiyasidagi özgarişlar çang kötarilişiga, ifloslantiruvçi moddalar hosil bölişiga hamda ularning tarqalişiga tösqinlik qiladigan şaroitlarning qançalik tez-tez yuz berişiga ta’sir qilişi mumkin. Masalan, Markaziy Osiyoda çang böronlari alohida ahamiyatga ega. Çunki çang uzoq masofalarga, hatto davlatlar çegaralaridan ham oşib ötib tarqalişi mumkin. Şu sababli mintaqaviy hamkorlik juda muhim hisoblanadi.
Ta'kidlaş joizki, Özbekistonda havo sifatini monitoring qiliş tarmoği kengaytirildi. Hozirda milliy platformalarga ulangan qariyb 28 ta avtomatlaştirilgan monitoring stansiyasi mavjud. Monitoring ma’lumotlari tegişli veb-sayt orqali olimlar va keng jamoatçilik uçun taqdim etiladi. Uzoq muddatli istiqbolda transport, isitiş tizimlari va sanoat korxonalaridan çiqadigan ifloslantiruvçi moddalarni kamaytiriş ustuvor vazifalardan hisoblanadi. Energiya samaradorligini oşiriş ham bunga yordam berişi mumkin. Şuningdek, quriliş çangini nazorat qiliş va oçiq, ösimlik qoplami bilan himoyalanmagan yuzalardan kötariladigan çangni boşqariş ham muhimdir. Şaharlarni töğri rejalaştiriş va yaşil infratuzilmani rivojlantiriş ham muhim rol öynaşi mumkin.
Asosiy xulosa şuki, meteorologik şaroitlar havo ifloslanişini kuçaytirişi mumkin. Havo sifatini uzoq muddat davomida yaxşilaş uçun nafaqat ifloslantiruvçi moddalar çiqarilişini kamaytiriş, balki ularning töplanib qolişiga sabab böladigan ob-havo şaroitlarini tuşuniş va oldindan prognoz qiliş ham zarur. Şu bois ifloslaniş manbalarini ham, ifloslantiruvçi moddalarning muayyan hududda saqlanib qolişiga sabab böladigan meteorologik şaroitlarni ham örganişga e’tibor qaratiş lozim.