Faoliyat haqida

Mamlakat va uning xalqi rivojlanişi uçun Bioxilmaxillikning ahamiyatini töla tuşunib yetiş uçun, eng avvalo mazkur tuşunçaning mazmun va mohiyatini biliş kerak. “Bioxilmaxillik nima?”, degan savolga köpçilik bu “tabiat” yoki “yovvoyi hayvonlar” deb javob beradi. Ammo, Bioxilmaxillik ança keng tuşunça bölib, u hayotning barça turlarini va sayyoramizda mavjud barça tabiiy tizimlarni öz içiga oladi.

Bioxilmaxillik turğun tuşunça emas. U tabiat barça biologik qismlarining özaro boğliqligi va bir-birini taqozo etişini tan oladi. Köpinça mazkur tuşunçaning uç darajasi farqlanadi:

– turlarning biologik rang-barangligi – barça ösimliklar va hayvonlarning, shu jumladan turli bakteriyalar va mikroorganizmlarning rang-barangligi;

– genetik rang-baranglik – turlardagi genetik materialning rang-barangligi va ularning örtasidagi Bioxilmaxillik;

– ekologik tizimlarning rang-barangligi – ekologik tizimlarning boyligi (masalan, toğ örmonlari, çöllar yoki savannalar, sahrolar va dengizlar va h.k.). Bu uç daraja jamuljam holda Bioxilmaxillikni taşkil etadi. Shu sababli mazkur darajalarning har birini asraş umuman Bioxilmaxillikni asraş uçun muhimdir.

Özbekistonning umumiy biologik xilma-xilligi 27000 dan ortiq turni taşkil etadi. Mamlakatimizning ösimlik dunyosida yuksak yoki oliy ösimlik turlari alohida ajralib turadi. Özbekiston Respublikasi hududida 4500 ga yaqin yuksak ösimlik turlari va 2000 dan ortiq zamburuğ turlari uçraydi. Ular orasida jiddiy muhofazaga muhtoj kamyob va relikt turlar ham mavjud bölib, ularning soni 300 dan oshadi. Özbekiston Respublikasi Qizil kitobiga 314 turdagi ösimlik turi kiritilgan.

Har yili respublikada yovvoyi holda ösadigan dorivor, oziq-ovqat va texnik ösimliklarning 65 turiga yaqini yetiştiriladi. Eng köp miqdordagi hosil quyidagi turlarga töğri keladi: qizilmiya, kovrak, kovul, qo‘ziqorin va na’matak.

Özbekiston faunasida umurtqali hayvonlarning 706 turi (sut emizuvchilar – 107, qushlar – 460, sudralib yuruvchilar – 64, amfibiyalar – 3 va baliqlar – 76) mavjud, umurtqasiz hayvon turlari esa 15 mingdan ortiq. Sönggi ön yil davomida tabiatdan foydalanişning kuçayişi oqibatida, Özbekistondagi köplab hayvon turlari kuçli antropogen ta’sir ostida qolib, ularning yaşaş joylari va soni qisqardi, ba’zilari esa butunlay yöq bölib ketdi.

Muhofazaga muhtoj va yöqolib borayotgan hayvon turlaridan Özbekistonning Qizil kitobiga kenja turlar bilan birgalikda sutemizuvçilarning 30, quşlarning 52 turi, sudralib yuruvçilarning 21 turi, baliqlarning 18 turi, halqasimon çuvalçanglarning 3 turi, mollyuskalarning 15 turi va böğimoyoqlilarning 67 turi kiritilgan.

Özbekiston Respublikasi ekologiya va iqlim özgarişi milliy qömitasining bioxilma-xillik sohasidagi faoliyati asosan tabiiy majmualar, ösimlik va hayvonot dunyosini muhofaza qiliş, ulardan oqilona foydalanişni tartibga soliş va nazorat qiliş sohaga doir çora-tadbirlar tizimini işlab çiqiş hamda amalga oşiriş, bioxilma-xillikni örganiş va muhofaza qiliş sohasidagi xalqaro aloqalarni rivojlantiriş hamda boşqalardan iboratdir.