Özbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim özgarişi milliy qömitasi

Vazirlar Mahkamasining “Toşkent şahri va unga tutaş hududlarda issiqxona xöjaliklarining ekologik xavfsiz faoliyat yuritişini ta’minlaşga doir qöşimça çora-tadbirlar töğrisida”gi 586-sonli qarorida bu borada zarur çora-tadbirlar belgilab berildi.

Xususan, qarorga köra, Toşkent şahri, Toşkent viloyatining Yuqori Çirçiq, Qibray, Yangiyöl, Zangiota va Toşkent tumanlari issiqxona xöjaliklari faoliyati uçun maxsus ekologik tartib joriy etiladigan hudud (maxsus hudud) etib belgilandi. Maxsus hududda davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosalari asosida isitiş tizimiga ega bölgan issiqxona xöjaliklari faoliyatini faqatgina tabiiy gaz, şu jumladan, suyultirilgan gaz, elektr energiyasi, geotermal energiya, quyoş energiyasi hamda issiqlik elektr stansiyalarida hosil böladigan ikkilamçi issiqlik energiyasidan foydalangan holda amalga oşiradi. Şuningdek, qattiq yoqilğida (kömir, briket va biomassa pelletlari) faoliyat yuritayotgan issiqxona xöjaliklari 2026-yil 1-dekabrga qadar issiqxonani isitiş turini yuqorida qayd etilgan isitiş turlariga özgartirib, faoliyatini davom ettiradi.

Issiqxona xöjaliklariga qattiq yoqilğidan faqatgina quyidagi talablarning barçasini bir vaqtning özida bajargan holda foydalanişga ruxsat etiladi:

— qozon qurilmalarini yoqilği uzatiş va yoniş jarayonini avtomatik boşqariş tizimi hamda belgilangan samaradorlik körsatkiçiga ega çang-gaz tozalaş uskunalari bilan jihozlaş;

— milliy standartga muvofiq qozon qurilmalarining atmosferaga taşlamalari miqdorini ölçaydigan uzluksiz avtomatik monitoring tizimini (CEMS) örnatiş, uni Ekologiya qömitasining axborot tizimlariga integratsiya qiliş hamda ma’lumotlarni real vaqt rejimida uzluksiz uzatib boriş;

— qozon qurilmalari, çang-gaz tozalaş uskunalari va avtomatik monitoring tizimlarining muvofiqlik sertifikatiga ega bölişi;

— qozon qurilmalari va tutun çiqariş mörisidagi jarayonlarni uzluksiz kuzatiş imkonini beruvçi onlayn kameralar örnatiş va Ekologiya qömitasining axborot tizimlariga integratsiya qiliş;

— uzluksiz avtomatik monitoring tizimi, çang-gaz tozalaş uskunasi va kameralar faoliyatini uzluksiz elektr energiyasi bilan ta’minlaşda quvvat manbai va zaxira generatori bilan jihozlaş;

— hosil bölgan çiqindilarni (kul, oğir metall, quyqa, şlam va boşqa zaharli moddalar) belgilangan tartibda töplaş, taşiş va utilizatsiya qiliş;

— uskunalarning texnik hujjatlarida nazarda tutilmagan va ularning işlaş tizimiga ta’sir qiladigan özgartirişlar kiritişni taqiqlaş.

Muhim!

Maxsus hududda faoliyat yurituvçi issiqxona xöjaliklarida şinalar, bitum, mazut, plastmassa va polimer plyonkalar, sintetik karton, rezina, jun tolasi, işlatilgan moylar, maişiy va işlab çiqariş çiqindilari hamda şunga öxşaş tarkibli materiallarni yoqilği sifatida yoqiş qat’iyan taqiqlanadi.

Bundan taşqari, qarorga köra, maxsus hududdagi issiqxona xöjaliklarining ekologik modernizatsiyasi moliyaviy qöllab-quvvatlanadi. Ya’ni 2028-yil 1-yanvarga qadar çang-gaz tozalaş uskunalari, qozon qurilmalari, energiya tejamkor ekranlar, energiya samarador texnologiyalar, şuningdek, elektr, geotermal, quyoş va kogeneratsiya asosidagi isitiş uskunalarini xarid qiliş xarajatlarining 50 foizi, biroq issiqxona xöjaligining har bir gektari uçun 50 million sömdan oşmagan qismiga subsidiya ajratiladi.

Şuningdek, 2026–2027-yillarda elektr energiyasi, geotermal, quyoş energiyasi, kogeneratsiya isitiş tizimlariga ötiş loyihalarini moliyalaştiriş uçun tijorat banklari orqali 7 yil muddatga, 3 yillik imtiyozli davr bilan, yillik 14 foiz stavkada (şundan, bank marjasi 4 foiz) milliy valyutada loyiha qiymatining 50 foizigaça qismi va har bir gektar uçun 3 milliard sömgaça miqdorda kreditlar ajratiladi.

Qolaversa, avtomatik monitoring stansiyalarini (CEMS) xarid qilişda Ekologiya qömitasi huzuridagi Davlat ekologik sertifikatlaştiriş va standartlaştiriş markazi tomonidan tasdiqlangan texnik şartlarga muvofiq, xohiş bildirgan issiqxonalarga uç tomonlama şartnoma tuziş orqali 5 yil muddatga foizsiz bölib-bölib tölaş şarti bilan, şuningdek, avtomatik monitoring stansiyalarini (CEMS) örnatiş, qömita axborot tizimiga integratsiya qiliş va uzluksizligini ta’minlaş majburiyati bilan har bir stansiya uçun 350 million sömdan ortiq bölmagan mablağlar moliyalaştiriladi.

Bunda stansiyalarni örnatiş, Ekologiya qömitasining axborot tizimiga integratsiya qiliş, monitoring ma’lumotlarining uzluksiz uzatilişini ta’minlaş hamda tölovlarni öz vaqtida amalga oşiriş böyiça şartnomaviy majburiyatlar bajarilmagan taqdirda, yozma ogohlantirişdan söng şartnomada belgilangan tartibda stansiyalarni demontaj qiliş va qaytarib oliş çoralari köriladi hamda tölov muddati kelgan qarzdorlik akseptsiz tartibda undiriladi.

Boşqa sohalarda atmosfera havosiga salbiy ta’sir körsatadigan yoqilğidan foydalaniş orqali issiqlik işlab çiqaradigan qozon qurilmalariga ekologik me’yorlar belgilanadi, atrof-muhitga ta’sir körsatuvçi korxonalar ekologik faoliyat darajasidan kelib çiqib, “qizil”, “sariq” va “yaşil” toifalarga ajratiladi hamda ularga qöyilgan talablar qonunçilikda belgilanadi.

Şu bilan birga, 2030-yil 1-yanvarga qadar import qilişda issiqxona xöjaliklarini taşkil qiliş va modernizatsiya qiliş loyihalari uçun olib kiriladigan hamda Özbekiston Respublikasida işlab çiqarilmaydigan çang-gaz tozalaş uskunalari, energiya tejamkor qozonlar, kogeneratsiya qurilmalari, geotermal va quyoş energetikasi uskunalari, avtomatlaştirilgan emissiya monitoringi tizimlari va ularning butlovçi qismlari bojxona bojidan ozod etiladi.

Qarorga köra, issiqxonalarning isitiş qozonlariga örnatilgan filtrlarda hosil böladigan xavfli suyuq çiqindilar hamda gidroponika oqavalari (filtratlar) tozalanib, texnik suv sifatida qayta işlatişga yönaltiriladi. Bunda 2027-yil 1-yanvarga qadar Ohangaron tumanida joylaşgan ekosanoatzona hududida filtratlarni vaqtinça saqlaş ombori qurilib, işga tuşiriladi.

2027-yil 1-iyunga qadar filtratlarni qayta işlaş bilan şuğullanuvçi korxona (operator) tanlov asosida tanlanadi. 2026-yil 1-noyabrga qadar Toşkent viloyati hokimligi Toşkent viloyati Ohangaron tumanida joylaşgan ekosanoatzona hududidan belgilangan tartibda yer maydonini ajratib beradi. Filtratlarni vaqtinça saqlaş omborini qurişda şaharsozlik normalari va qoidalariga rioya qilgan holda, bosqiçma-bosqiç tayyorlanadigan loyiha asosida quriliş-montaj işlarini amalga oşirişga ruxsat etiladi. Mulkçilik şaklidan qat’i nazar, issiqxona egalari özlarida hosil bölgan filtratlarni uşbu operatorga belgilangan tariflar asosida topşiradi.

Toza havo — umumiy ustuvor vazifa

Issiqxona xöjaliklarini ekologik modernizatsiya qiliş Toşkent şahri va unga tutaş hududlarda atmosfera havosi sifatini yaxşilaşga qaratilgan kompleks çora-tadbirlarning muhim bosqiçidir.

Zamonaviy tozalaş tizimlari, avtomatik monitoring vositalari va energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etiş ekologik yuklamani kamaytiriş hamda issiqxona xöjaligini rivojlantirişning yanada barqaror modelini şakllantiriş uçun şaroit yaratadi.

Asosiy vazifa — tadbirkorlikni rivojlantiriş, resurslardan samarali foydalaniş va fuqarolarning qulay atrof-muhitga bölgan huquqi örtasida muvozanatni ta’minlaş.

Mazkur qarorning amalga oşirilişi ekologik tartibga soliş tizimini takomillaştiriş, zamonaviy texnologiyalarni joriy etiş va korxonalarning ekologik mas’uliyatini oşiriş borasidagi izçil işlarning bir qismi böladi.