Özbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim özgarişi milliy qömitasi

Nega qonunni yangilaş zarurati tuğildi?

Amaldagi “Çiqindilar töğrisida”gi qonun qabul qilinganiga 24 yil böldi. Bu davrda işlab çiqariş va iste’mol hajmi oşdi, çiqindilar turlari köpaydi, qayta işlaş texnologiyalari rivojlandi. Sohada xususiy operatorlar va davlat-xususiy şeriklik loyihalari ham kengaya boşladi. Biroq çiqindilarni saralaş va qayta işlaş, ularning öz vaqtida olib çiqilişini ta’minlaş, xizmatlar uçun tölovlarni töğri hisoblaş hamda iste’molçilar murojaatlarini hal etişda muammolar saqlanib qolmoqda. Şuningdek, quriliş, sanoat va tibbiyot çiqindilarini xavfsiz yiğiş, taşiş va saqlaş tartiblarini yanada aniqlaştiriş zarur. Şu sababli qonunni zamonaviy talablar asosida yangilaş taklif etilmoqda.

Qonun loyihasida qanday özgarişlar bor?

Yangi tahrirdagi qonun loyihasi 9 bob va 60 moddadan iborat. Unda bir qator muhim yangiliklar nazarda tutilgan. Xususan, çiqindilar turlari va xavflilik darajasi aniq belgilanadi. Qonunga çiqindilarni saralaş, ularning hosil bölişini kamaytiriş, sirkulyar iqtisodiyot va transçegaraviy taşiş kabi tuşunçalar kiritiladi. Çiqindilarning yagona katalogi hamda I–V xavflilik sinflari asosidagi tasnif tizimini joriy etiş rejalaştirilgan.

Şuningdek, davlat organlari va mahalliy hokimliklarning vazifalari aniqlaştiriladi. Çiqindilar hisobini yuritiş, sohani raqamlaştiriş, litsenziyalaş va investitsiyalarni jalb etiş böyiça vakolatlar belgilanadi. Tibbiyot, quriliş, konçilik va radioaktiv çiqindilar bilan işlaşga mas’ul idoralarning vazifalari ham aniqlaştiriladi. Mahalliy hokimliklarning sanitar tozalaş xizmatlarini taşkil etiş va ularning samarali işlaşini ta’minlaşdagi mas’uliyati kuçaytiriladi.

Qolaversa, çiqindilarni taşiş ustidan nazorat kuçayadi. Bunda çiqindilarni taşiş faoliyatini litsenziyalaş, xavfli çiqindilarni maxsus transportda taşiş va tegişli sertifikatlaş talablarini belgilaş közda tutilgan. Şuningdek, çiqindilarning hosil bölgan joyidan yakuniy manzilgaça bölgan harakatini kuzatiş, turi va miqdorini hisobga oliş mexanizmlari takomillaştiriladi.

Bundan taşqari, quriliş va tibbiyot çiqindilariga alohida talablar joriy etiladi. Quriliş loyihalarida çiqindilar miqdori, ularni töplaş joyi va olib çiqiş xarajatlarini oldindan hisobga oliş talab etiladi. Tibbiyot va biologik çiqindilarni alohida yiğiş, saqlaş, taşiş hamda zararsizlantiriş tartiblari takomillaştiriladi. Kam çiqitli texnologiyalarni qöllaş va poligonlarni rekultivatsiya qiliş, ya’ni foydalanişdan çiqqan hududlarni qayta tiklaş böyiça talablar ham belgilanadi.

Şu bilan birga, çiqindi poligonlari va qayta yuklaş stansiyalariga yangi talablar qöyiladi. Poligonlar turlarga ajratilib, ularda qanday çiqindilarni qabul qiliş mumkinligi va xavfsizlik qoidalari belgilanadi. Maişiy çiqindi poligonlarini xususiylaştirmaslik hamda ularni davlat kadastrida hisobga oliş nazarda tutilgan. Qayta yuklaş stansiyalarini turar joy binolaridan kamida 300 metr uzoqlikda joylaştiriş, loyihalarni ekspertizadan ötkaziş va çiqindilar hisobini yuritiş talablari ham kiritilmoqda.

Yangi qonun loyihasi çiqindilarni boşqarişda tartib va nazoratni kuçaytiriş, qayta işlaşni rivojlantiriş, ekologik xavfsizlikni ta’minlaş, çiqindilarni yiğiş va olib çiqiş xizmatlari sifatini oşiriş, noqonuniy holatlarni kamaytirişga xizmat qiladi.