O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi

Farmonga ko’ra, mahallalarda yashillik darajasini oshirishda har bir odam uchun 3 ta daraxt, 30 foiz daraxt soyasi, 300 metr atrofida yashil hudud bo’lishini ta’minlashni nazarda tutuvchi “3-30-300” xalqaro standarti joriy qilinadi. Shuningdek, 2030-yilga qadar yashil bog’lar va yashil jamoat parklari sonini 1023 taga yetkazish, 2026-yilda “Yashil makon” doirasida kuz mavsumida 257 ta yashil bog’ va yashil jamoat parklari yaratish, 2030-yilga qadar har bir tuman va shaharda kamida 5 tadan umumiy uzunligi 10 kmdan kam bo’lmagan soyali sayr ko’chalari yaratish ko’zda tutilgan.

Bundan tashqari, 2026-yil 1-oktabrdan boshlab respublikada tozalik va ozodalik dolzarb ikki oyligi o’tkaziladi. Bunda 1-oktabrdan yashil hududlar joylashuvi aniqlanadi, yerlar tayyorlanadi, ko’chat va butalar zaxirasi yaratiladi. 2026-yil 1-noyabrdan Qoraqalpog’iston Respublikasi va Xorazmda, 2026-yil 5-noyabrdan Buxoro va Navoiy viloyatlarida, 2026-yil 10-noyabrdan Andijon, Jizzax, Samarqand, Sirdaryo, Namangan, Toshkent va Farg’ona viloyatlari hamda Toshkent shahrida, 2026-yil 20-noyabrdan esa Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlarida ko’chat va butalar ekish mavsumi boshlanadi.

Qolaversa, Farmonga ko’ra, 2027-yil 1-yanvardan “Yashil mahalla” loyihasi doirasida “Mahallani yashillashtirish” paketi joriy qilinadi. Loyiha doirasida mahallalarga o’rmonchi-murabbiy xodim biriktiriladi. “Mahalla yettiligi” a’zolari har ekish mavsumi oldidan o’qitiladi. Fuqarolarga ekish, sug’orish, mulchalash, kompost tayyorlash, daraxtni parvarishlash, kasallik va zararkunandalarga qarshi kurash borasida ma’lumot beradi. 

Shu bilan birga, 2026-yil kuz mavsumidan boshlab yer maydoni cheklangan mahallalarda, ko’p kvartirali uylar oralig’ida, maktab va bog’chalar hovlilarida mahalla mikroo’rmonlari tashkil etiladi. Bunda 200-1000 metr kvadrat maydonda har bir metr kvadratga kamida 2 ta daraxt va buta ko’chatini zich ekish usuli (qatlamlab) qo’llanadi. Yer ajratish imkoniyati bo’lmagan yoki beton va asfalt qoplamali hududlarda jamoatchilik kichik bog’lari tashkil etiladi.

Shu bilan birga, botanika va dendrologiya bog’lari, o’rmon xo’jaliklari, yirik yashil hududlar va obodonlashtirish boshqarmalari hududlarida kompostlash va mulchalash tizimi yo’lga qo’yiladi. Bunda sanitariya va gidrodeologik sharoiti mos joylarda uzunligi 12 metr, eni 4 metr va chuqurligi kamida 1 metr bo’lgan xandaqlardan foydalaniladi. Namlik har 15 kunda tekshirilib, 70 foiz atrofida saqlanadi. Tayyor kompost va mulcha birinchi navbatda tegishli hududning ochiq tuproq maydonlarini qoplash va parvarishlashga yo’naltiriladi.

Bundan tashqari, aholining yashil bog’larni yaratish bo’yicha talab va takliflarini qo’llab-quvvatlash maqsadida 2027-yil 1-yanvardan “Yashil lot” tizimi joriy qilinadi. Bunda mavjud yer uchastkalari jismoniy va yuridik shaxslarga yashil bog’ barpo etish uchun beriladi. Bunda ajratilgan hudud mulk sifatida o’tkazilmaydi, qurilish qilish va boshqa faoliyat turlari taqiqlanadi. 

Qolaversa, 2028-yil 1-sentabrga qadar iqlim sharoitidan kelib chiqib, respublikaning har bir hududining iqlimiy-geografik zonalariga mos daraxt va buta ko’chatlarini yetishtirishga ixtisoslashgan 1 tadan “in-vitro” laboratoriyalari tashkil etiladi. Laboratoriyalarda suvsizlik, sho’rlanish, yuqori harorat, kasalliklarga chidamli va qum-chang ko’chishining oldini olishga xizmat qiluvchi daraxt va buta turlari ko’paytiriladi. Barcha hududlarda zamonaviy ko’chatxona va ko’chat savdosi bo’yicha tashrif markazlari tashkil etiladi.

Farmonga ko’ra, tajriba tariqasida “Yashil AI” assistenti modeli ishga tushiriladi.

Model yer bonitet bali, tuproq turi, suv ta’minoti, iqlim, sun’iy yo’ldosh va dala kuzatuvlari asosida ko’kalamzorlashtirish, o’rmonlashtirish hamda yashil qoplamalar uchun maqbul maydonlarni aniqlashga, har bir hududga mos daraxt va buta turlari, ko’chat soni, ekish sxemasi va muddati, sug’orish va parvarishlash bo’yicha tavsiyalarni shakllantirishga, suv tanqisligi, ko’chat qurishi, kasallik va boshqa xavflarni xaritada ko’rsatish, mas’ullarni ogohlantirish va tahliliy hisobot tayyorlashga hamda ma’lumotlarni yagona xaritada yangilab borish, tezkor monitoring, prognoz, jamoatchilik murojaatlari va natijalarni ochiq kuzatishga xizmat qiladi.

2026-yil 31-dekabrga qadar mahallalarga kirish joyida yashil hududlarni barpo etish afzalliklari, hududning ekologik ko’rsatkichlarini ko’rsatib turuvchi bannerlar va elektron tablolar o’rnatiladi. 

Farmonga ko’ra, Arnasoy, Nukus, Qorako’l, Karmana, Muborak, Qiziriq va Yangiariq tumanlarida galofit o’simliklarini yetishtirish bo’yicha ilmiy-tajriba uchastkasi tashkil etiladi. Har bir uchastkada tuproq sho’rlanishi va suv ta’minotiga mos turlarni sinash, urug’ hamda ko’chat yetishtirish va amaliy tavsiyalar tayyorlanadi.