Özbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim özgarişi milliy qömitasi

Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ekologiya masalalari bo‘yicha maslahatchisi — Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi raisi Aziz Abduhakimov, Xalqaro biosho'rlangan qishloq xo'jaligi markazi (ICBA) bosh direktori, doktor Tarifa Alzaabi, Markaziy Osiyo atrof-muhit va iqlim o‘zgarishini o‘rganish universiteti (Green University) rektori, professor Baxtiyor Po‘latov, shuningdek, ICBA CAC postdoktoranti, doktor Marg‘uba Rejapova ishtirok etdi.

Aziz Abduhakimov o‘z nutqida Qoraqalpog‘iston tajribasi maqsadli investitsiyalar alohida loyihadan tashqarida ham uzoq muddat samara berishi mumkinligini namoyon etayotganini ta’kidladi. 2023-yilda Abu-Dabi Taraqqiyot jamg‘armasi tomonidan ajratilgan 5,1 million AQSH dollari miqdoridagi mablag‘ hisobidan Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi ICBA bilan hamkorlikda Qoraqalpog‘istonning degradatsiyaga uchragan hududlarida barqaror qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarish tizimlarini rivojlantirish loyihasini amalga oshirdi. Loyiha doirasida uchta ko‘rgazma maydoni tashkil etilib, iqlimga chidamli ekinlar sinovdan o‘tkazildi hamda tuproq, suv resurslari va qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini samarali boshqarish bo‘yicha yondashuvlar ishlab chiqildi.

Shuningdek, Aziz Abduhakimov dastlabki loyiha bosqichma-bosqich texnologiya va bilimlarni uzatishning yanada keng qamrovli tizimiga aylanganligini qayd etdi. 2025–2026-yillarda dastur Qoraqalpog‘istonning barcha 15 tumanida yana 4144 nafar fermerni qamrab oldi, ishlab chiqarilgan va tarqatilgan sifatli urug‘liklar hajmi esa 20,9 tonnadan oshdi. Bugungi kunda vazifa nafaqat dastlabki investitsiyalar natijalarini baholash, balki muvaffaqiyatli yechimlarni institutsionallashtirish, ularni keng miqyosda joriy etish va yangi avlod investitsiyalarini jalb qilishdan iborat ekani ta’kidlandi.

Tadbir davomida O‘zbekiston va ICBA hamkorligini yanada rivojlantirish konsepsiyasi ham taqdim etildi. Xususan, "Green University" negizida "Markaziy Osiyo bio-tuzli qishloq xo‘jaligi va iqlim barqarorligi markazi" (CABACRH)ni tashkil etish taklif qilindi. Mazkur markaz dala loyihalari, laboratoriya tadqiqotlari, kadrlar tayyorlash va texnologiyalarni amaliyotga joriy etishni birlashtiradi. Ushbu tashabbusning muhim tarkibiy qismi qiymati 5 million dollar bo‘lgan spirulina tadqiqotlari laboratoriyasini tashkil etishdan iborat bo‘lib, u mikroalgalar, suv resurslari va sho‘rlanish sohasida tadqiqotlar olib borish, shuningdek, talabalar, tadqiqotchilar va fermerlarni o‘qitish uchun infratuzilmadan foydalanish imkonini beradi.

Yerlarni tiklash sohasida investitsiya uchun tayyor loyihalarni shakllantirishga ham alohida e’tibor qaratildi. Mexanizmlardan biri sifatida "Green University" huzurida “Qurg‘oqchil yerlar” loyihasi laboratoriyasi (Drylands Project Lab)ni tashkil etish taklif qilindi. Unda loyihalar boshlang‘ich ko‘rsatkichlar, budjet, ekologik va ijtimoiy kafolatlar, asosiy samaradorlik ko‘rsatkichlari hamda ehtimoliy moliyalashtirish manbalarini hisobga olgan holda tayyorlanadi. Tashabbus doirasidagi ilk xalqaro guruhni 2027-yilda Markaziy Osiyo, Mo‘g‘uliston va qurg‘oqchil iqlimga ega boshqa hududlar mutaxassislari ishtirokida shakllantirish taklif etilmoqda.

Tadbir doirasida, shuningdek, Yerlarni tiklash sifatining mintaqaviy standarti va monitoring, hisobot hamda verifikatsiya (MRV) tizimini ishlab chiqish taklifi muhokama qilindi. Bunda nafaqat tiklangan hududlar maydoni, balki o‘simlik qoplamining tiklanishi, tuproq holati, suv balansi, unumdorlik va ijtimoiy-iqtisodiy natijalarni ham baholash nazarda tutilmoqda. Dastlabki bosqichda ushbu standartni yerlarni tiklash bo‘yicha 5–10 ta loyihada sinovdan o‘tkazish taklif qilindi.

Bundan tashqari, ishtirokchilar moliyalashtirishni jalb etishga tayyorlashga qaratilgan Markaziy Osiyoda yer loyihalarini tayyorlash markazini tashkil etish masalasini ko‘rib chiqdilar. Ushbu mexanizm texnik-iqtisodiy tadqiqotlar o‘tkazish, boshlang‘ich ko‘rsatkichlar va MRV tizimini shakllantirish, ekologik va ijtimoiy kafolatlarni ta’minlash, iqtisodiy tahlil hamda moliyaviy tuzilmani ishlab chiqish kabi bosqichlarni qo‘llab-quvvatlashni nazarda tutadi. Tayyorlangan loyihalar keyinchalik Global ekologik jamg‘arma, Yashil iqlim jamg‘armasi, xalqaro moliya institutlari, ikki tomonlama hamkorlar va xususiy kapitalni o‘z ichiga olgan mavjud moliyalashtirish mexanizmlariga yo‘naltirilishi mumkin.

Tadbir davomida professor Baxtiyor Po‘latov va doktor Marg‘uba Rejapova ilmiy va institutsional salohiyatni rivojlantirish, bilim almashish, kadrlar tayyorlash hamda fermerlar va milliy muassasalar bilan hamkorlik masalalarini taqdim etdilar. "Green University"ning ICBA bilan hamkorligi va tadqiqotlar, innovatsiyalar hamda texnologik rivojlanish platformasi sifatidagi "AquaBio Lab" faoliyatiga, shuningdek, xalqaro loyihalarning amaliy natijalariga alohida e’tibor qaratildi. Tadbirning yakuniy qismi hamkorlikni kengaytirish, muvaffaqiyatli yechimlarni keng miqyosda joriy etish va O‘zbekiston hamda ICBAning yangi tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash uchun yangi investitsiyalarni jalb qilish masalalariga bag‘ishlandi.

Yakunda har bir muvaffaqiyatli investitsiya keyingi investitsiya uchun asos yaratishi, dalillarga asoslangan bazani shakllantirishi, salohiyatni oshirishi, texnologiyalarni keng tarqatishni ta’minlashi va moliyalashtirishga tayyor loyihalar portfelini yaratishi kerakligi muhim tamoyil sifatida qayd etildi.