O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi

Qayerdan boshlash kerak?

Birinchi bosqich – organik qoldiqlarni yig‘ish. Kompostlash uchun to‘kilgan barglar, mayda shoxlar, o‘t-o‘lanlar va boshqa sog‘lom o‘simlik qoldiqlari mos keladi. Yig‘ilgan materialni yaxshilab saralab, undan tosh, tuproq bo‘laklari, plastik, metall, shisha va boshqa begona jismlarni olib tashlash kerak. Yirik va yo‘g‘on shoxlarni maydalash tavsiya etiladi. Organik material qancha mayda bo‘lsa, u shuncha tez parchalanadi va kompostlash jarayoni bir tekis kechadi.

Kompost chuqurini qanday tashkil etish kerak?

Mevali bog‘lar uchun har birining o‘lchami taxminan 12×4 metr bo‘lgan uchta kompost chuquridan iborat tizimdan foydalanish mumkin. Chuqurlar orasida taxminan 1 metr kenglikdagi yo‘lak qoldirish tavsiya etiladi. Bu kompostni ko‘chirish, aralashtirish va parvarish qilishni osonlashtiradi.

Maydalangan barglar va shoxlar chuqurlarga qatlamlab joylashtiriladi. Bunda namroq yashil materiallarni quruq barglar va maydalangan shoxlar bilan aralashtirish tavsiya etiladi. Bunday uyg‘unlik parchalanish jarayonining to‘g‘ri kechishiga yordam beradi.

Namlik, havo va harorat muhim

Faol kompostlash jarayoni uchun yetarli namlikni saqlash zarur. Kompost massasi qurib ketmasligi kerak, biroq uning haddan tashqari namlanishiga ham yo‘l qo‘ymaslik lozim. Kompostni vaqti-vaqti bilan aralashtirish yoki ag‘darib turish havoning kirib borishini ta’minlaydi va organik moddalarning bir tekis parchalanishiga yordam beradi.

Faol kompostlash jarayonida kompost ichidagi harorat 50–65 °C gacha ko‘tarilishi mumkin. Haroratni nazorat qilish jarayonning qanchalik faol kechayotganini va kompostning holatini baholash imkonini beradi.

To‘g‘ri parvarish qilinganda kompost material tarkibi, namlik, harorat va boshqa sharoitlarga qarab, odatda 2–4 oyda tayyor bo‘lishi mumkin.

Kompostga nimalarni qo‘shmaslik kerak?

Sifatli va xavfsiz o‘g‘it olish uchun kompost tarkibiga e’tibor berish muhim.

Quyidagilarni qo‘shmaslik kerak:

– plastik, metall va shisha;
– kimyoviy moddalar va maishiy chiqindilar;
– kasallangan yoki zararkunandalar bilan zararlangan o‘simlik qoldiqlari;
– yonuvchan materiallar va kul;
– boshqa begona aralashmalar.

Shuningdek, kompostning haddan tashqari qurib ketishi yoki ortiqcha namlanishiga yo‘l qo‘ymaslik tavsiya etiladi.

Tayyor kompostdan qanday foydalanish mumkin?

Tayyor kompost odatda to‘q jigarrang rangga, yumshoq va sochiluvchan tuzilishga ega bo‘ladi hamda tuproqni eslatuvchi hidga ega. Undan daraxtlarni oziqlantirishda foydalanish, tuproq bilan aralashtirish yoki o‘simliklar atrofiga solish mumkin.

Organik o‘g‘it tuproqning tuzilishi va unumdorligini yaxshilaydi, uning namlikni saqlash qobiliyatini oshiradi hamda foydali mikroorganizmlarning rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratadi. Kompostdan foydalanish, shuningdek, kimyoviy o‘g‘itlarga bo‘lgan ehtiyojni kamaytirish va bog‘dagi organik resurslardan oqilona foydalanish imkonini beradi.

Kompostlash – ekologik bog‘ sari oddiy qadam

To‘kilgan barglar va shoxlarni yoqish yoki tashlab yuborish o‘rniga ularni tabiat aylanishiga qaytarish mumkin. Kompostlash organik qoldiqlarni tuproq unumdorligini saqlashga va chiqindilar hajmini kamaytirishga yordam beradigan foydali resursga aylantiradi.

Organik chiqindilarni qayta ishlash orqali biz tuproq, o‘simliklar va atrof-muhitga g‘amxo‘rlik qilamiz hamda sog‘lom va barqaror bog‘ uchun mustahkam asos yaratamiz.