O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi

Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumani Sarchashma mahallasida 4 ta sun’iy muzlik (“Ice stupa”) barpo etildi. Ushbu texnologiya sovuq mavsumda mavjud suv manbalaridan foydalanib, suvni muz shaklida saqlash, bahor va yoz oylarida esa uni asta-sekin eritib, sug‘orish va xo‘jalik ehtiyojlariga yo‘naltirish imkonini beradi.

Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi raisining birinchi o‘rinbosari Obidjon Qudratov, BMTning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkilotining (FAO) O‘zbekistondagi vakili o‘rinbosari Sherzod Umarov, shuningdek, Qashqadaryo viloyati va Shahrisabz tumani hokimliklari vakillari mazkur tajriba doirasida amalga oshirilayotgan ishlar bilan tanishdi.

“Iqlim o‘zgarishi sharoitida suv resurslarini muhofaza qilish va ularni samarali boshqarish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Qashqadaryo viloyatida joriy etilayotgan sun’iy muzliklar tajribasi tog‘oldi hududlarda suv tanqisligini kamaytirishga qaratilgan innovatsion va istiqbolli yondashuv bo‘lib, kelgusida ushbu amaliyotni respublikaning boshqa hududlarida ham keng joriy etish imkoniyatini yaratadi,” — dedi Obidjon Qudratov.

Tashrif davomida ishtirokchilarga “Ice Stupa” texnologiyasining ishlash tamoyillari, suvni yig‘ish va mavsumdan tashqari davrda foydalanish mexanizmlari, shuningdek, ushbu yondashuvning suv tanqisligi sharoitida amaliy qo‘llanilishi yuzasidan batafsil ma’lumot berildi.
Mazkur faoliyat Ekologiya qo‘mitasi, Qishloq xo‘jaligi vazirligi va FAO bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan hamda Global ekologik jamg‘arma (GEJ) tomonidan moliyalashtirilayotgan “O‘zbekistonda oziq-ovqat tizimlarining yerdan foydalanish va qayta tiklashga ta’sirini baholash dasturi” (FOLUR–O‘zbekiston) loyihasi doirasida amalga oshirilmoqda.

"Sun’iy muzliklar texnologiyasi suv resurslari cheklangan sharoitda iqlim o‘zgarishiga moslashish bo‘yicha amaliy va samarali yechimlardan biridir. Ushbu yondashuv suvni mavsumiy asosda boshqarish imkonini berib, qishloq xo‘jaligini qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, mahalliy aholining barqaror tirikchilik manbalarini mustahkamlashga xizmat qiladi,” — dedi Sherzod Umarov.

Sun’iy muzliklarni barpo etishdan avval joy tanlash masalasi batafsil o‘rganildi. Hududning sovuq iqlim sharoiti, qish oylarida havo haroratining barqaror past bo‘lishi, suv manbalariga yaqinlik, aholi va dehqon xo‘jaliklarining real suv ehtiyoji, shuningdek, yer maydonining huquqiy holati va mavjud infratuzilmaga zarar yetkazmaslik omillari inobatga olindi.  

Qurilish jarayonida eng qulay mikroiqlimga ega hududni aniqlash, suvni tabiiy bosim asosida yuqoriga chiqarish, quvurlarni to‘g‘ri joylashtirish hamda texnik xavfsizlikni ta’minlash bilan bog‘liq masalalar bosqichma-bosqich hal etildi. Ushbu jarayonga soha mutaxassislari va mahalliy hamkorlar jalb qilindi.

"Ice Stupa" texnologiyasi energiya talab qilmaydi, ekologik jihatdan xavfsiz bo‘lib, mahalliy sharoitga moslashuvchan hisoblanadi. Tajriba hozircha kichik miqyosda amalga oshirilayotgan bo‘lsa-da, uning suv tanqisligi sharoitida mavjud tabiiy resurslardan samarali foydalanish nuqtayi nazaridan amaliy ahamiyati yuqori.

Kelgusida ushbu tajribani O‘zbekistonning boshqa tog‘oldi va suv tanqis hududlarida ham joriy etish imkoniyatlari ko‘rib chiqilmoqda. Ushbu yondashuv iqlim o‘zgarishiga moslashish, suv xavfsizligini mustahkamlash va qishloq xo‘jaligida barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi.