Özbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim özgarişi milliy qömitasi

Joriy yilning fevral oyida Samarqand shahrida O‘zbekiston raisligida o‘tkazilgan Yovvoyi hayvonlarning ko‘chib yuruvchi turlarini saqlash to‘g‘risidagi konvensiya (CMS COP14) ishtirokchilarining 14-konferensiyasida hasharotlarning kamayishi va ularning ko'chmanchi qushlar turlariga ta'siri bo'yicha birinchi turdagi tadqiqot taqdim etildi.

Hisobotga ko'ra, hasharotlar populyatsiyasining kamayishi hasharotlar bilan oziqlanadigan ko'plab ko'chmanchi qushlar populyatsiyasining yo'qolishiga sabab bo’ladi. Hasharotlar nafaqat butun dunyo bo'ylab ko'chmanchi qushlarning, balki sichqonlar va baliqlarning ham omon qolishi uchun zarurdir. Ularning kamayishi, shuningdek, ekotizim va uning yashash joylarining funksiyalarini o'zgartirish orqali bilvosita ta'sir ko'rsatishi mumkin, masalan, o'simliklarni o'zgartirish, bu o'z navbatida yerdagi naslchilik turlarini kamroq qoplaydi yoki mevaxo'r qushlar uchun hasharotlar bilan changlanadigan mevalarni kamroq ta'minlaydi.

CMS hisobotining asosiy natijalari quyidagilardan iborat:

• Hasharotlar biomassasining kamayishi, ko'pligi va xilma-xilligi ko'chib yuruvchi qush turlariga jiddiy xavf tug'diradi, migratsiya va ularning hayot aylanishining boshqa bosqichlarida oziq-ovqat mavjudligini kamaytiradi va CMS tomonidan nazorat qilinadigan ko'plab turlarga xavf tug'diradi.

• Yerdan foydalanishning o‘zgarishi, iqlim o‘zgarishi va ifloslanish butun dunyo bo‘ylab hasharotlar kamayishining asosiy omili bo‘lib, bu omillar ko‘pincha o‘zaro bog‘liq, bir vaqtning o‘zida ta’sir ko’rsatadi.

• Hasharotlar va ular bilan oziqlanadigan ko'chib yuruvchi turlar ekotizimning ishlashi va changlatish kabi muhim ekotizim xizmatlarini taqdim etishi uchun muhimdir.

• Hasharotlar kamayib ketishining ko'chib yuruvchi hasharotxo'r turlarga ta'sirini tushunishda hali ham kamchiliklar mavjud va bir qator turlarning, xususan, qushlar va sichqonlarning holati va populyatsiya tendensiyalari haqida ko'proq ma'lumotga ehtiyoj bor.

Hisobotda hasharotlar sonining kamayishini bartaraf etish uchun quyidagilar tavsiya qilinadi:

• Ko'chib yuruvchi turlar uchun oziq-ovqat manbalarini saqlash choralarini ko'rish.

• Hasharotlarni kuzatish va ma'lumotlar almashish bo'yicha sa'y-harakatlarni kuchaytirish va qo'llab-quvvatlash.

• Yashash joylari xilma-xilligi va ulanishni yaxshilash bo'yicha ko'p manfaatdor tomonlarning sa'y-harakatlarida ishtirok etish.

• Hasharotlar sonining kamayib borishi oqibatlarini bartaraf etish uchun ustuvor harakatlar bo'yicha ko'rsatmalar ishlab chiqish.