Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Миграция агентлиги

2026 йил 1 июлдан бошлаб мамлакатда меҳнатга лаёқатли аҳоли учун амал қилиб келган "Bürgergeld" ижтимоий нафақаси ўрнига янги "Grundsicherungsgeld" (базавий ижтимоий таъминот) тизими жорий этилди. Янги тартиб меҳнатга лаёқатли фуқароларни имкони борича тезроқ иш билан таъминлаш, давлат ёрдамини эса вақтинчалик қўллаб-қувватлаш воситаси сифатида қўллаш тамойилига асосланган.

Янги қоидалар кимларга тааллуқли?

Ислоҳотлар, аввало, Германияда ишсиз қолиб Jobcenter орқали ижтимоий ёрдам олаётган шахслар, меҳнат фаолиятини бошлаб кейинчалик ишини йўқотган хорижий фуқаролар, ўзини ўзи банд қилган, аммо даромади етарли бўлмаган шахслар, таълим ёки Ausbildung дастурини тугатиб иш қидираётган ёшлар ҳамда фарзанд парвариши сабабли меҳнат бозоридан вақтинча чиққан ота-оналарга нисбатан татбиқ этилади.

Шу билан бирга, Германияда расмий меҳнат шартномаси асосида ишлаётганлар, меҳнат визаси билан қонуний фаолият юритиб, ижтимоий нафақага мурожаат қилмаган шахслар, Blue Card эгалари ҳамда барқарор даромадга эга мутахассисларга мазкур ўзгаришлар фақат ишсиз қолган ҳолатдагина таъсир қилиши мумкин.

Асосий ўзгаришлар нималардан иборат?

Янги тизимга мувофиқ, Jobcenter фаолиятидаги асосий устуворлик шахсни турли курсларга йўналтириш эмас, балки уни имкони қадар тезроқ меҳнат бозорига қайтариш ҳисобланади. Шу боис муносиб иш таклифини асоссиз рад этиш ёки белгиланган талабларга риоя қилмаслик ижтимоий тўловларни қисқартириш, айрим ҳолларда эса уларни тўлиқ тўхтатишга олиб келиши мумкин.

Шунингдек, ижтимоий ёрдам тайинлаш жараёнида фуқаронинг банк ҳисобварақлари, жамғармалари ва бошқа мол-мулки биринчи кунданоқ ҳисобга олинади. Илгари амал қилган айрим енгилликлар бекор қилингани боис, давлат ёрдами ҳақиқатан эҳтиёжманд шахсларга йўналтирилиши кўзда тутилган.

Ислоҳотлар фарзанд парвариши билан банд бўлган ота-оналарга нисбатан ҳам янги талабларни белгилайди. Белгиланган муддат тугагач, улар иш излаш, малака ошириш, интеграция ёки немис тили курсларида иштирок этиши лозим бўлади.

Ёшлар учун эса меҳнат бозорига тезроқ кириб келиш имкониятларини кенгайтиришга алоҳида эътибор қаратилган. Хусусан, Германия университетларини тамомлаган битирувчилар, Ausbildung дастурини якунлаганлар ва меҳнатга лаёқатли ёшлар тезроқ иш билан таъминланиши назарда тутилган. Зарур ҳолларда қайта тайёрлаш ва малака ошириш дастурлари ҳам давом эттирилади.

Германиядаги ўзбекистонликлар нималарга эътибор бериши керак?

Мутахассислар Германияда яшаётган ва меҳнат қилаётган Ўзбекистон фуқароларига Jobcenter томонидан юборилган чақирув ва хатларга ўз вақтида жавоб бериш, белгиланган учрашувларда иштирок этиш, иш таклифларини жиддий кўриб чиқиш, манзил ёки алоқа маълумотлари ўзгарган тақдирда бу ҳақда дарҳол хабар бериш, немис тилини ўрганишни давом эттириш ҳамда талаб этиладиган ҳужжатларни ўз вақтида тақдим этишни тавсия этади. Шунингдек, меҳнат шартномаси ёки даромадга оид маълумотларни яширмаслик муҳим аҳамиятга эга.

 

Ўзбекистон фуқаролари учун бу нима англатади?

Германияга меҳнат миграцияси мақсадида бораётган фуқаролар давлат ижтимоий ёрдами аввалгига нисбатан қатъийроқ шартлар асосида ажратилишини инобатга олишлари лозим. Ишсиз қолган тақдирда Jobcenter билан фаол ҳамкорлик қилиш, белгиланган талабларга риоя этиш ва шахсий маблағлар ҳамда мол-мулк ҳақида тўлиқ маълумот тақдим этиш мажбурий ҳисобланади. Янги тизимнинг асосий мақсади фуқарони узоқ муддат ижтимоий нафақада ушлаб туриш эмас, балки уни имкони қадар тезроқ меҳнат бозорига қайтаришдан иборат.
 

Хулоса

Германияда жорий этилган мазкур ислоҳот меҳнат бозори сиёсатидаги муҳим ўзгаришлардан бири ҳисобланади. У меҳнатга лаёқатли шахсларни иш билан таъминлаш самарадорлигини ошириш билан бирга, давлат ижтимоий ёрдамини ҳақиқатан эҳтиёжманд аҳоли қатламига йўналтиришга қаратилган. Шу боис Германияда меҳнат қилаётган ёки ушбу мамлакатда ишлашни режалаштираётган Ўзбекистон фуқаролари янги қоидалар билан олдиндан танишиб чиқишлари, ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини яхши билишлари ҳамда маҳаллий қонунчилик талабларига қатъий риоя қилишлари муҳим аҳамият касб этади.