Assalomu alaykum hurmatli Nuriddin Mo‘ydinxonovich,

hurmatli deputatlar!

Ruxsatingiz bilan O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga homiylik faoliyatini amalga oshirish tartibini takomillashtirishga qaratilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi qonuni loyihasi yuzasidan axborot bersam.

Avvalo quyidagilarni taʼkidlab o‘tmoqchiman.

Homiylik – ulug‘ ish. Xayriya jamg‘armalari va xususiy xayriyachi homiylar tibbiyot, taʼlim va ekologiya sohasidagi, shuningdek kam taʼminlangan, muhtoj va og‘ir kasallikka chalingan insonlarga yordam berish kabi jamiyatdagi dolzarb masalalarni yechishda katta masʼuliyatni o‘z zimmasiga oladilar. Bu o‘zligimizga xos bo‘lgan ijtimoiy faollik! Shuning uchun davlat bunday faoliyat uchun qulay huquqiy shart-sharoit yaratishi kerak.

Hurmatli deputatlar,

“Homiylik to‘g‘risida”gi Qonunga muvofiq, xayriya faoliyati bilan har bir jismoniy va yuridik shaxs shug‘ullanishi mumkin.

Biroq, homiylik mablag‘larini yig‘ish tartibi qonunchilikda aniq belgilanmaganligi sababli ayrim saxovatpesha niqobidagi firibgarga fuqarolarning ishonchini suiisteʼmol qilib, ularning mablag‘lari va mulkini noqonuniy egallab olishga yo‘l ochib bermoqda. Natijada, manzilli yordam haqiqiy muhtojlarga yetib bormayapti.

Ehtiyojmand aholi qatlamlariga yordam ko‘rsatish bahonasida ijtimoiy tarmoqlarda soxta eʼlonlar berish orqali fuqarolarning homiylik xayriyalari uchun  yo‘naltirilgan mablag‘larini firibgarlik yo‘li bilan o‘zlashtirish bilan bog‘liq holatlar ko‘payib bormoqda.

Misol uchun:

– “Saxovat-Namangan” fondi rahbarlari o‘z shaxsiy bank kartalariga yig‘ilgan 4 mlrd so‘m xayriya pullarini muhtojlarga yetkazmasdan o‘zlashtirib yuborgan;

– Termiz shahrida “Ehson hadyalar (Surxondaryo)” telegram kanali orqali bir necha million so‘m miqdoridagi homiylik mablag‘lari o‘zlashtirib yuborilgan;

– Farg‘ona viloyatida yashovchi shaxs “Telegram” messenjeriga boshqa birovning voyaga yetmagan qizining kasal holatdagi suratini joylab, fuqarolarning 25 million so‘m xayriya pullarini firibgarlik yo‘li bilan o‘zlashtirgan.

Shu kabi misollarni yana ko‘p davom ettirish mumkin.

Bunday holatlarga jamotchilikning xayriyadek ulug‘ ishga bo‘lgan munosabatiga bevosita taʼsir ko‘rsatuvchi yirik ijtimoiy muammo sifatida qarash lozim, deb o‘ylaymiz.

Zero, bu kabi “soxta xayriyalarning” davomiy tus olishi jamoatchilikning kelgusida o‘zaro yordam, muammolarni birgalikda hal etish uchun birlashish kabi “ijtimoiy faollik” xissiga putur yetkazishi, qonuniy asosda xayriya bilan shug‘ullanuvchi tashkilotlarga bo‘lgan ishonchning pasayishiga, qolaversa, jinoiy daromadlarni legallashtirish va terrorizmni moliyalashtirish xavfining ortishiga ham sabab bo‘lishi mumkin.

Hurmatli yalpi majlis ishtirokchilari!

Mazkur qonun loyihasi homiylik faoliyatini amalga oshirish tartibini takomillashtirish, sohadagi muammolar, xususan ehtiyojmand aholi qatlamlariga yordam ko‘rsatishda firibgarlik va boshqa qoidabuzarlik holatlarining oldini olish maqsadida ishlab chiqilgan.

Loyihada quyidagilar nazarda tutilmoqda:

birinchidan, homiylik tashkilotlari, yaʼni nodavlat notijorat tashkilotlar, shuningdek homiylikni amalga oshiruvchi va homiylik oluvchi yuridik shaxslar tomonidan homiylik xayriyalarini naqd, naqdsiz va mol-mulk shaklida yig‘ishning aniq tartibi belgilanmoqda.

Xususan:

1) homiylik xayriyalarini naqd pul shaklida yig‘ish faqat xayriya qutisi yordamida yoki homiylik tashkilotlari, homiylikni amalga oshiruvchi yoki oluvchi yuridik shaxslarning bank hisobvaraqlariga qonunchilikda belgilangan tartibda pul o‘tkazish yo‘li bilan amalga oshirilishi;

2) homiylik xayriyalari mol-mulk shaklida yig‘ilgan taqdirda qabul qilib olingan mol-mulk ro‘yxati shakllantirilib, uning turi, miqdori (hajmi) ko‘rsatilgan holda dalolatnoma tuzilishi;

3) homiylik xayriyalarini yig‘ish jarayonlarining ochiqligi va shaffofligini taʼminlash maqsadida ushbu jarayonlar boshlanishi va yakuni bo‘yicha ommaviy axborot vositalari, rasmiy veb-saytlar yoki ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarda tegishli maʼlumotlar eʼlon qilinishi va soliq hisobotlarida aks ettirilishi;

ikkinchidan, jismoniy shaxslar, shu jumladan ko‘ngillilar tomonidan homiylik xayriyalarini yig‘ishning aniq tartibi belgilanmoqda.

Xususan:

1) jismoniy shaxslar homiylik xayriyalarini naqd pul yoki mol-mulk shaklida faqat o‘zi yoki yaqin qarindoshlari manfaatida yig‘ishi mumkinligi, bunda naqd pul shaklidagi homiylik xayriyalarini faqat o‘zlarining bank hisobvaraqlariga yoki shaxsiy bank kartasiga olishi kerakligi;

2) ko‘ngillilar o‘ziga begona bo‘lgan homiylik oluvchilarga faqat eʼlon berish orqali homiylik xayriyalarini yig‘ishga ko‘maklashishi mumkinligi;

bunda, xayriya pullari faqat homiylik oluvchi yoki uning yaqin qarindoshining bank hisobvaraqlariga yoki shaxsiy bank kartasiga yig‘ilishi yoxud ularga bevosita berilishi;

uchinchidan, xayriya qutisi tushunchasi, uni o‘rnatish va undan foydalanish tartibi belgilanmoqda.

Xususan:

– xayriya qutisi faqat homiylik tashkilotlari, homiylikni amalga oshiruvchi yoki oluvchi yuridik shaxslar tomonidan o‘rnatilishi;

– xayriya qutisi naqd pul shaklidagi xayriyalarni yig‘ish uchun mo‘ljallangan shaffof idish, uni ochish joyi vakolatli shaxslar tomonidan imzolangan, muhrlangan yoki plombalangan bo‘lishi kerakligi;

– xayriya qutisida homiylik xayriyalarini yig‘ish maqsadi, uni o‘rnatgan yuridik shaxs haqidagi maʼlumotlar aks ettirilishi;

 – xayriya qutisini ochish, xayriyani hisoblash jarayoni xayriya tashkilotchisining vakolatli vakili va kamida ikki nafar guvoh ishtirokida amalga oshirilishi, bu jarayonlar videotasvirga olinishi, tegishli dalotlatnoma tuzilishi va undagi maʼlumotlar bir kun muddatda jamoatchilikka eʼlon qilinishi;

– xayriya qutisidagi mablag‘lar u ochilgan kunda yoki keyingi ish kuni ichida tegishli bank hisobraqamiga kirim qilinishi.

to‘rtinchidan, xayriyalarini yig‘ish va xayriya qutilarini o‘rnatish tartibini buzganlik uchun javobgarlik belgilanmoqda.

Xususan, Maʼmuriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksda ushbu tartib va qoidalarni buzganlik uchun bazaviy hisoblash miqdorining
3 baravaridan 5 baravarigacha jarima solishga sabab bo‘ladi.

Hurmatli deputatlar!

Qonun loyihasi barcha manfaatdor vazirlik va idoralar, xususan, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Soliq qo‘mitasi, Davlat xavfsizlik xizmati va O‘zbekiston nodavlat notijorat tashkilotlari milliy assotsiatsiyasi bilan kelishilgan. 

Shuningdek, loyiha tayyorlashda Birlashgan Arab Amirliklari, Buyuk Britaniya, AQSH, Kanada va Finlandiya kabi mamlakatlarning tajribasi o‘rganilgan.

Hurmatli deputatlar!

Ushbu qonunning qabul qilinishi:

– homiylik xayriyalarini yig‘ish, xayriya qutisini o‘rnatish va undan foydalanish bilan bog‘liq munosabatlarni tartibga solishga;

– xayriya  mablag‘lari sarflanishi haqida ochiq va ishonchli maʼlumotga ega bo‘lish imkoniyati yaratilishiga;

– homiylik subyektlarining masʼuliyati oshishiga hamda homiylik oluvchilarning huquqlari yana-da mustahkam himoya qilinishiga xizmat qiladi.

Hurmatli deputatlar, mazkur qonun loyihasini konseptual jihatdan maʼqullab berishingizni so‘raymiz.

Eʼtiboringiz uchun rahmat!