Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги

Бугунги кунда Хоразм вилоятида жами 242 та автобус йўналиши мавжуд бўлиб, шундан 23 таси шаҳар, 206 таси шаҳар атрофи ва 13 таси шаҳарлараро йўналишларни ташкил этади.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 16 февралдаги ПҚ–59-сон қарорига асосан Урганч шаҳридаги 7 та шаҳар автобус йўналиши «Брутто-шартнома» тизимига ўтказилди. Қолган 16 та шаҳар автобус йўналишларида хизмат кўрсатиш учун зарур бўлган автобуслар харид қилинган бўлиб, ҳозирда мазкур йўналишларни очиқ тендер савдоларига чиқариш бўйича тегишли чоралар кўрилмоқда.

Мазкур қарор билан мунтазам шаҳар автобус йўналишларида белгиланган тарифлар асосида йўловчилар ташишни брутто-шартнома асосида ташкил этиш ва молиялаштириш тизими жорий этилди.

Унга мувофиқ, автобусларда йўловчи ташиш хизматларини кўрсатувчи ташувчилар билан ҳисоб-китоблар «босиб ўтилган йўл» ва «сифат» мезонлари асосида амалга оширилиши, шунингдек, тендер савдоларига чиқариладиган йўналиш қийматининг бошланғич нархи ҳар бир автобус йўналиши бўйича йўловчи ташиш билан боғлиқ харажатлар ҳамда 10 фоиз миқдоридаги рентабеллик инобатга олинган ҳолда, ҳар бир километр босиб ўтиладиган масофа учун шакллантирилиши белгиланган.

Мазкур тизимнинг жорий этилиши аҳолининг сифатли, қулай ва барқарор йўловчи ташиш хизматларига бўлган эҳтиёжини қондириш, соҳада бозор тамойилларини кенг жорий этиш, молиялаштириш тизими ва тариф сиёсатини такомиллаштириш орқали хусусий сектор учун қулай бизнес муҳитини шакллантиришга хизмат қилмоқда.

Шу билан бирга, бугунги кунда вилоятда жами 113 та шаҳар атрофи автобус йўналиши мавжуд бўлиб, шундан 63 та йўналиш ташувчиларга бириктирилган, 50 та йўналиш эса норентабеллиги сабабли фаолияти тўхтаб қолган. Мазкур йўналишларда қатновларни қайта тиклаш учун жами 96 та автобус талаб этилиши маълум қилинди.

Амалдаги тартибга кўра, тижорат асосида йўловчилар ташиш хизматини кўрсатадиган ва бунинг учун махсус рухсатномага (лицензияга) эга бўлган юридик шахслар — ташувчилар томонидан шаҳар атрофи ёки вилоят ичидаги шаҳарлараро автобус йўналишларида кўриладиган зарар миқдори 30 фоизгача (30 фоиз ҳам шу жумладан) бўлган йўналишлар норентабел автобус йўналишлари ҳисобланиши белгиланган.

Бироқ, амалдаги тартибда ташувчиларнинг ҳақиқий харажатларини тўлиқ қоплаш механизми ҳамда аниқ рентабеллик даражаси етарлича белгилаб берилмаганлиги сабабли, айрим шаҳар атрофи йўналишларида ташувчиларнинг иқтисодий манфаатдорлиги пасайиб, автобуслар қатнови тўхтаб қолиш ҳолатлари юзага келган.

Бундан ташқари, бугунги кунда шаҳар атрофи автобус йўналишларида фаолият юритаётган ташувчилар учун автобуслар харид қилиш мақсадида тижорат банкларидан кредит маблағларини жалб этишда етарли даражада имтиёзли ва қулай молиявий шартлар мавжуд эмас.

Бу ҳолат автобус паркларини янгилаш, эски транспорт воситаларини замонавий автобусларга алмаштириш ва ташувчиларнинг моддий-техник базасини яхшилаш жараёнини секинлаштирмоқда.

Учрашув давомида шаҳар атрофи йўналишларида йўловчи ташиш фаолиятини амалга ошираётган тадбиркорлар томонидан амалдаги тартибларни такомиллаштириш, соҳада мавжуд муаммоларни бартараф этиш, ташувчилар фаолиятини қўллаб-қувватлаш, норентабел йўналишларда қатновларни қайта тиклаш, автобус паркларини янгилаш ҳамда аҳолига сифатли транспорт хизматларини кўрсатиш юзасидан қатор таклиф ва мулоҳазалар билдирилди.

Тадбиркорлар томонидан билдирилган таклифлар масъуллар томонидан атрофлича тингланиб, ҳар бир таклифга алоҳида эътибор қаратилиши, бирорта ҳам таклиф назоратдан четда қолмаслиги ҳамда билдирилган таклифлар асосида соҳани такомиллаштиришга қаратилган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқиш маълум қилинди.

Янги ишлаб чиқиладиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасида ҳудудларда шаҳар атрофи автобус йўналишлари фаолиятини янада такомиллаштириш, аҳолига кўрсатилаётган транспорт хизматлари сифатини ошириш, ташувчилар фаолиятини қўллаб-қувватлаш, норентабел йўналишларни молиялаштириш механизмларини такомиллаштириш ҳамда йўловчи ташиш хизматларининг барқарорлигини таъминлашга қаратилган чора-тадбирларни белгилаш назарда тутилади.

Мазкур таклифларни амалиётга жорий этиш натижасида шаҳар атрофи автобус йўналишларида қатновларни қайта тиклаш, йўловчи ташиш соҳасидаги мавжуд муаммоларни бартараф этиш, ташувчилар фаолиятининг молиявий барқарорлигини таъминлаш, норентабел йўналишларни молиявий қўллаб-қувватлаш механизмларини такомиллаштириш, автобус паркларини босқичма-босқич янгилаш ҳамда аҳоли учун барқарор, сифатли, хавфсиз ва қулай транспорт хизматларини таъминлаш имконияти яратилади.