O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi

1. Uylarning podvallaridagi issiqlik va issiq suv quvurlari oxirgi marta qachon to‘liq xatlovdan o‘tkazilgan?

 

  Qonunchilikda barcha ko‘p kvartirali uylar uchun «oxirgi to‘liq xatlov falon sanada o‘tkazilishi kerak» degan yagona sana belgilanmagan.

  Shuning uchun aniq oxirgi tekshiruv sanasi har bir uyning texnik hujjatlari va ko‘rik dalolatnomalaridan aniqlanishi kerak.

  Biroq qonunchilikda tekshiruv davriyligi belgilangan. «Ko‘p kvartirali uylarni boshqarish to‘g‘risida»gi Qonunning 6-moddasiga muvofiq, yerto‘lalar hamda uy ichidagi muhandislik tarmoqlari va kommunikatsiyalari umumiy mol-mulk hisoblanadi.

  2026 yilda kuchga kirgan «Ko‘p kvartirali uylarni saqlash va ulardan foydalanish qoidalari»ning 10-bandiga ko‘ra, boshqarish organi:

– uyning umumiy texnik pasportini yuritishi;

– umumiy mol-mulkni yiliga kamida ikki marta — bahor va kuz oylarida texnik ko‘rikdan o‘tkazishi shart.

  Demak, yerto‘ladagi umumiy issiqlik va issiq suv quvurlari ham mazkur texnik ko‘rik predmetiga kiradi.

  Huquqiy asos: O‘RQ–581-son Qonun, 6 va 15-moddalar; 3824-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan Qoidalar, 10-band.

  Shuning uchun talab qilinishi kerak: har bir uy bo‘yicha 2026 yilgi bahorgi texnik ko‘rik dalolatnomasi, kuzgi ko‘rik o‘tkazilgan bo‘lsa uning dalolatnomasi va umumiy texnik pasport. Hujjat bo‘lmasa, «quvurlar tekshirilgan» degan ma’lumotni tasdiqlangan deb hisoblash uchun asos yetarli emas.

 

2. Quvurlarga noqonuniy ulanishlar va «sliv»lar bor-yo‘qligi tekshirilganmi?

  Buning amalda tekshirilgan yoki tekshirilmaganini faqat tekshiruv dalolatnomalari orqali aniqlash mumkin. Ammo bunday holatlarga yo‘l qo‘ymaslik bo‘yicha qonunchilikda to‘g‘ridan to‘g‘ri talab mavjud.

  Vazirlar Mahkamasining 2014 yil 15 iyuldagi 194-son qarori bilan tasdiqlangan Qoidalarning 34-bandiga muvofiq, amaldagi issiqlik ta’minoti tizimiga o‘zboshimchalik bilan ulanish va undan o‘zboshimchalik bilan foydalanish taqiqlanadi.

  Shu Qoidalarning 88-bandi uy ichi issiqlik tarmog‘iga o‘zboshimchalik bilan ulanishni, hisoblagichni chetlab o‘tib ulanishni va issiqlik tizimiga rasmiylashtirilmagan o‘zgartish kiritishni taqiqlaydi.

  Yangi 3824-son Qoidalarning 10-bandiga ko‘ra esa, boshqarish organi muhandislik tarmoqlari sxemasining o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirilgani yoki isitish maydoni noqonuniy oshirilganini aniqlasa, darhol «Mening uyim» ABT orqali Inspeksiyaga xabar berishi shart.

  Shu Qoidalarning 59-bandida issiq suv quvurlari va ularning birikmalarida sizishlar bo‘lmasligi shartligi ham belgilangan.

  Huquqiy asos: VMning 194-son qaroriga 1-ilova, 34 va 88-bandlar; 3824-son Qoidalar, 10 va 59-bandlar.

  Demak, har bir uy bo‘yicha noqonuniy ulanishlar va suv «sliv»lari tekshirilganini tasdiqlovchi dalolatnoma talab qilinishi asosli.

 

3. Tijorat obyektlarining issiqlik tizimiga ulanishi qonuniymi?

  Tijorat yoki boshqa noturar joyning markaziy isitish tizimiga ulanganligi o‘z-o‘zidan qonunbuzarlik emas. Lekin bu ulanish rasmiy hujjatlarda aks etgan bo‘lishi shart.

  194-son Qoidalarning 113-bandiga ko‘ra, noturar joy uchun isitish to‘lovi issiqlik ta’minoti xizmatlari ko‘rsatish shartnomasida belgilangan hisoblangan issiqlik yuklamasi asosida amalga oshiriladi. Demak, noturar joyning issiqlik yuklamasi shartnomada rasmiy hisobga olingan bo‘lishi kerak.

  Qoidalarning 34-bandi issiqlik tizimiga o‘zboshimchalik bilan ulanishni taqiqlaydi. Turar joy noturar joyga aylantirilganda esa iste’molchi issiqlik ta’minoti bo‘yicha shartnoma tuzishi va hisobga olish asbobini o‘rnatib ro‘yxatdan o‘tkazishi shart.

  Bundan tashqari, 3824-son Qoidalarning 56-bandi ko‘p kvartirali uyning umumiy issiqlik parametrlariga ta’sir qiluvchi rekonstruksiya qilishni, ilgari isitilmagan qo‘shimcha maydonlarga isitish uskunalari o‘rnatishni va umumiy mol-mulk tarkibidagi issiqlik tizimiga o‘zgartirish kiritishni taqiqlaydi.

  Huquqiy asos: VMning 194-son qaroriga 1-ilova, 34 va 113-bandlar; 3824-son Qoidalar, 56-band.

  Shu sababli har bir tijorat obyekti bo‘yicha issiqlik ta’minoti shartnomasi, shartnomadagi issiqlik yuklamasi va amaldagi ulanish sxemasi o‘zaro solishtirilishi kerak. Amaldagi quvur yoki radiator shartnomaviy/texnik ma’lumotlarda mavjud bo‘lmasa, ulanishning qonuniyligi alohida tekshirilishi shart.

 

4. Qishda yuqori qavatlarga issiqlik yetib bormayotgani uchun aynan qaysi tashkilot javobgar?

  Bu masalada javobgarlik chegarasi qonunchilikda aniq belgilangan.

  194-son Qoidalarning 64-bandiga ko‘ra, ko‘p kvartirali uyning pastki qismi yetkazib beruvchi bilan Ijro etuvchi o‘rtasidagi balans mansubliligi chegarasi hisoblanadi. 65-bandga ko‘ra esa uy ichidagi isitish va issiq suv tizimlarining zarur texnik holati va ulardan foydalanish Ijro etuvchi tomonidan ta’minlanadi.

  Shu bilan birga, 75-bandga muvofiq issiqlik ta’minoti korxonasi issiqlik energiyasini shartnomada belgilangan hajm va sifatda uzluksiz yetkazib berishi hamda balans chegarasida belgilangan parametrlarni saqlashi shart.

  79-band Ijro etuvchiga uy ichi issiqlik tizimini zarur holatda saqlash, unga xizmat ko‘rsatish va nosozliklarni bartaraf etish majburiyatini yuklaydi.

  Bundan ham aniqrog‘i, 3824-son Qoidalarning 57-bandiga ko‘ra, boshqarish organi issiqlik tizimining ishlashini nazorat qilishi va uyning yaxshi isimasligiga olib kelayotgan nosozliklarni darhol bartaraf etishi shart.

  Shuning uchun: 

• uyga kirish nuqtasida (elevator bog‘lamasi) harorat, bosim va boshqa parametrlar me’yordan past bo‘lsa — issiqlik ta’minoti korxonasi javobgar;
• uyga kirishda parametrlar me’yorda bo‘lib, lekin yuqori qavatlarga issiqlik chiqmasa — uy ichi tizimi uchun boshqaruvchi tashkilot (Ijro etuvchi) javobgar.

  «Ko‘p kvartirali uylarni boshqarish to‘g‘risida»gi Qonunning 27-moddasi ham boshqaruvchi tashkilotni umumiy mol-mulkni saqlash bo‘yicha ko‘rsatiladigan xizmatlarning sifati uchun mulkdorlar oldida javobgar deb belgilagan.

  Huquqiy asos: VMning 194-son qaroriga 1-ilova, 64, 65, 75 va 79-bandlar; O‘RQ–581-son Qonun, 27-modda; 3824-son Qoidalar, 57-band

 

5. Xizmat ko‘rsatilmagan yoki sifatsiz ko‘rsatilgan holatda nega aholidan to‘liq haq talab qilinadi?

  Qonunchilik bo‘yicha sifatsiz yoki belgilangan me’yordan ortiq uzilish bilan ko‘rsatilgan xizmat uchun har qanday holatda to‘liq haq undirilishi shart degan qoida yo‘q.

  194-son Qoidalarning 85-bandiga muvofiq iste’molchi:

– belgilangan sifat va hajmda uzluksiz xizmat talab qilishga;

– xizmat ko‘rsatilmagan davr uchun to‘liq yoki qisman haq to‘lamaslikka;

– xizmat ko‘rsatilmagan yoki zarur sifatda ko‘rsatilmagan holatda qayta hisob-kitob talab qilishga haqli.

  Qoidalarga ilova qilingan «Issiqlik ta’minoti xizmatlari sifatiga qo‘yiladigan talablar»ga ko‘ra, isitishda bir oy davomida jami 24 soatgacha tanaffusga yo‘l qo‘yiladi. Bu muddatdan ortiq har bir soat uchun to‘lov 0,15 foizga kamaytiriladi.

  Shu hujjatda xonadagi normativ harorat kamida +20°C bo‘lishi belgilangan. Normativdan chetga chiqilgan har bir soat va har bir daraja uchun hisob-kitob davridagi to‘lov 0,15 foizga kamaytiriladi.

  Qoidalarning 76-bandiga muvofiq, issiqlik yo‘qligi yoki parametrlar pasayganligi haqida murojaat tushgandan keyin Yetkazib beruvchi 18 soat ichida dalolatnoma tuzish uchun vakil yuborishi, o‘z aybi bilan yetkazib berilmagan issiqlik qiymatini qoplashi yoki keyingi hisob-kitoblarda inobatga olishi shart.

  Shu bilan birga, muhim huquqiy jihat bor: 102-bandga ko‘ra, iste’molchining hisoblangan summa yoki Yetkazib beruvchi qaroriga shunchaki norozi bo‘lishi uni avtomatik ravishda to‘lovdan ozod qilmaydi. Shuning uchun sifatsiz xizmat holatini murojaat + o‘lchov + dalolatnoma bilan rasmiy qayd etib, qayta hisob-kitob talab qilish zarur.

  Huquqiy asos: VMning 194-son qaroriga 1-ilova, 76, 85 va 102-bandlar hamda Qoidalarga ilova qilingan «Issiqlik ta’minoti xizmatlari sifatiga qo‘yiladigan talablar»ning 5–6-pozitsiyalari.