Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi

Qururish kasalligi bo‘yicha aholini qiziqtirgan barcha savollarga javob olish uchun Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi Epidemiologiya va  yuqumli kasalliklar profilaktikasi boshqarmasi  boshlig‘i o'rinbosari Farhod Qurbonbekov bilan suhbatlashdik.

 Quturish qanday kasallik?

Quturish - o‘tkir virusli kasallik bo‘lib, odam va hayvonlarning asab tizimiga ta’sir qiladi va agar o‘z vaqtida davolanmasa, har doim o‘lim bilan tugaydi.

 U inson uchun nimasi bilan xavfli?

Quturish odam uchun xavfli, chunki u markaziy asab tizimiga ta’sir qiladi va har doim alomatlar paydo bo‘lgandan keyin o‘lim bilan tugaydi. Kasallik uzoq vaqt yashirin kechishi mumkin va samarali davolash usuli mavjud emas. Hayvon tishlagan odamni faqat o‘z vaqtida emlash qutqarishi mumkin.

 Mamlakatimizda quturish holatlari qancha va kim tomonidan qayd etiladi? Quturish kasalligining tasdiqlangan holati oxirgi marta qachon rasman qayd etilgan? Bu haqda aholi xabardor qilinadimi?

O‘zbekistonda asosan hayvonlar orasida quturish holatlari muntazam ravishda qayd etilmoqda. Kasallikni hisobga olish va nazorat qilish veterinariya xizmati (hayvonlarda) va sog‘liqni saqlash organlari (odamlarda) tomonidan amalga oshiriladi. Odamda quturishning tasdiqlangan holatlari kamdan-kam hollarda qayd etiladi. Bunday holatlar haqida aholi xabardor qilinmaydi, ammo davlat organlarining rasmiy xabarlari mavjud.

 Virusni ko‘pincha qaysi hayvonlar tarqatadi? Quturish bilan barcha hayvonlar kasallanishi mumkinmi yoki bu kasallikka chalinmaydigan turlar ham bormi?

Ko‘pincha quturish virusining tashuvchilari itlar, shuningdek, yovvoyi hayvonlar - tulkilar, bo‘rilar, yenotlar, chiyabo‘rilar va ko‘rshapalaklardir. Quturish bilan barcha issiqqonli hayvonlar, shu jumladan, odam ham kasallanishi mumkin. Qushlar, sudralib yuruvchilar, baliqlar va hasharotlar quturish bilan kasallanmaydi, chunki virus faqat sut emizuvchilarni zararlaydi. 

 Hayvonning quturish kasalligi bilan og‘riganligini qaysi belgilariga qarab bilish mumkin?

Hayvonlarda quturish belgilari: xulq-atvorning keskin o‘zgarishi (tajovuzkorlik yoki aksincha, g‘ayrioddiy mehribonlik); bezovtalik, maqsadsiz yugurish, qo‘rquv yo‘qligi; ko‘p so‘lak oqishi, og‘izdan ko‘pik chiqishi; xirildoq vovullash, suv va ovqatdan bosh tortish; tutqanoq, orqa oyoqlarning falaji.

 Quturgan hayvon bilan uchrashganda odam o‘zini qanday tutishi kerak?

• unga yaqinlashmaslik va tegishga urinmaslik;
• ovqat bermaslik va g‘ashiga tegmaslik;
• keskin harakatlardan qochib, xotirjamlik bilan uzoqlashing;
• veterinariya xizmatiga yoki mahalliy organlarga xabar berishi;
• tishlaganda yoki tirnalganda jarohatni darhol sovun bilan yuvish va zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak.

 Quturgan hayvonlarni tutish bilan shug‘ullanadigan xizmatlarimiz bormi? Yordam uchun qayerga murojaat qilish mumkin?

Barcha shubhali hayvonlar (tajovuzkor, ko‘r, kasal) mutaxassislar tomonidan izolyatsiya qilinishi kerak. Yordam so‘rab hayvon ovlash xizmatiga yoki mahalla qo‘mitasiga murojaat qilinadi.

 Virus odamga qanday yuqadi? Tishlash yoki tirnalish orqalimi? Kasal hayvonning juni, tirnoqlari yoki so‘lagi orqali yuqishning boshqa yo‘llari bormi?

Quturish virusi odamga asosan kasal hayvonning so‘lagi jarohatga tushganda tishlash orqali yuqadi. Agar tirnoqlarda infeksiyalangan so‘lak bo‘lsa, infeksiya tirnalish orqali ham yuqishi mumkin.

Zararlanmagan teri, jun yoki shunchaki teginish orqali virus yuqmaydi. Faqat kasal hayvon so‘lagining shikastlangan teri yoki shilliq pardalarga (ko‘z, og‘iz, burun) tushishi xavflidir.

 Virusning inkubatsion davri bormi? Bor bo‘lsa, qancha davom etadi? Qanday kechadi: alomatlar bilanmi yoki yo‘qmi? Bu nimaga bog‘liq?

Ha, quturish virusining inkubatsion davri bor. U o‘rtacha 1 oydan 3 oygacha davom etadi, lekin 10 kundan bir necha oygacha (ba’zan bir yilgacha) bo‘lishi mumkin inkubatsiya davri simptomlarsiz o‘tadi, odam o‘zini sog‘lom his qiladi. Inkubatsiya davri tishlash joyiga (bosh va miyaga qanchalik yaqin bo‘lsa, shunchalik tez), tishlash chuqurligi va soniga, organizmga tushgan virus miqdoriga va inson immunitet tizimining holatiga bog’liq.

 Kasallik yuqqanidan so‘ng belgilar qanday tez namoyon bo‘ladi? Qanday dastlabki belgilar odamni quturish kasalligiga chalinganidan ogohlantirishi mumkin?

Quturish belgilari kasallikning yashirin davri tugagandan so‘ng, ko‘pincha kasallik yuqqanidan 1-3 oy o‘tgach (ba’zan erta yoki ancha kech) paydo bo‘ladi. Dastlabki ogohlantiruvchi belgilar: tishlangan joyda og‘riq, qichishish yoki achishish (hatto yara bitib ketgan bo‘lsa ham); haroratning ko‘tarilishi, holsizlik, bosh og‘rig‘i; bezovtalik, asabiylashish, uyquning buzilishi; yorug‘lik va tovushlarga yuqori sezuvchanlik.

Ushbu alomatlar paydo bo‘lishi bilan kasallik o‘limga olib keladigan darajada xavfli bo‘ladi, shuning uchun har qanday tishlashda kasallik belgilarini kutmasdan darhol shifokorga murojaat qilish kerak.

 Hayvon tishlagandan so‘ng odamning birinchi harakatlari qanday bo‘lishi kerak?

Hayvon tishlaganidan keyin 5 banddan iborat amallarni bajarish kerak:

• Jarohatni sovunli suv bilan yuving - kamida 15 daqiqa.
• Antiseptik - yod, xlorgeksidin yoki peroksid bilan ishlov bering.
• Qon ketishini to‘xtating - agar kerak bo‘lsa, toza doka qo‘ying.
• Infeksiya xavfini va ehtimoliy emlashni baholash uchun shifokorga murojaat qiling.
• Hayvonning ko‘rinishi, holati va tishlangan joyini shifokor uchun eslab qoling yoki yozib qo‘ying.

 Qancha vaqt davomida harakat qilish kerak?

• Jarohatni sovunli suv bilan yuvish: darhol, hayvon tishlagan zahoti, kechiktirmasdan.
• Antiseptik bilan ishlov berish: yuvishdan so‘ng darhol.
• Shifokorga murojaat qilish: dastlabki 2 soatdan kechiktirmay, iloji bo‘lsa, hodisa sodir bo‘lgan zahoti.
• Quturishga qarshi profilaktik emlashlarni boshlash (agar kerak bo‘lsa): qancha erta bo‘lsa, shuncha samarali - dastlabki soatlarda, ko‘pi bilan 24 soatgacha.

 Kasallikning keyingi bosqichlarida alomatlar paydo bo‘lgandan so‘ng, odamni endi qutqarib bo‘lmaydi, degan fikr to‘g‘rimi? Bu nima bilan bog‘liq?

Ha, bu haqiqat: quturish alomatlari paydo bo‘lgandan so‘ng, odamda kasallik har doim o‘limga olib keladi.

 Odam va hayvonlarda quturish kasalligi qanday aniqlanadi?

Odam va hayvonlarda quturish diagnostikasi farq qiladi, chunki odamlarda kasallik klinik jihatdan kechroq namoyon bo‘ladi, hayvonlarda esa o‘limdan oldin virusni tekshirish mumkin.

Odamda tashxis ko‘pincha klinikada qo‘yiladi, laboratoriyada esa tasdiqlanadi.

Hayvonlarda aniq tashxis qo‘yish faqat o‘limdan keyin bosh miyani tekshirish orqali amalga oshirilishi mumkin.

 Quturishga qarshi vaksina nima? U qanday ishlaydi?

Quturishga qarshi vaksina organizmni virus miyaga tushishidan oldin uni yo‘q qilish uchun antitanachalar ishlab chiqarishga o‘rgatadi. Faqat simptomlar paydo bo‘lguncha ta’sir qiladi.

 Quturishga qarshi qayerda emlanish mumkin? Vaksina sxema bo‘yicha olinyaptimi? Butunlay sog‘ayib ketguncha necha marta emlanish kerak?

Quturishga qarshi vaksina travmatologiya punktida yoki poliklinikada emlanadi. Organizm immunitet hosil qilishi uchun sxema bo‘yicha bir necha marta emlanadi.

 Nima uchun quturishga qarshi vaksina qoqsholga qarshi vaksina bilan birga qilinadi?

Hayvon tishlashi ikki tomonlama xavf tug‘diradi: quturish virusi va qoqshol bakteriyasi. Shuning uchun ikkala emlash bir vaqtda qilinadi.

Hayvon tishlagandan so‘ng, jarohatdagi virus va bakterial infeksiyadan darhol himoya qilish uchun quturish va qoqsholga qarshi emlashlar qo‘llaniladi.

 Vaksina olgandan so’ng qanday reaksiya normal hisoblanadi?

Quturish vaksinasidan keyin yengil og‘riq, qizarish va biroz isitma odatiy holdir; bu 1-2 kunda o‘tib ketadi.

 Qanday hollarda vaksina qo‘llash mumkin emas? Surunkali kasalliklari bor, autoimmun, homilador, shamollagan odamlarga berish mumkinmi?

Vaksina faqat og‘ir allergiya yoki og‘ir o‘tkir kasalliklarda qo‘llanilmaydi. Qolgan hollarda, jumladan, surunkali kasalliklar, autoimmun holatlar, homiladorlik va yengil shamollashda shifokor nazoratiga olinadi.

 O‘zini va uy hayvonlarini himoya qilish uchun qanday profilaktika choralarini qo‘llash mumkin?

Quturishning oldini olish - bu hayvonlar bilan aloqa qilish xavfsizligi hamda odamlar va uy hayvonlarini o‘z vaqtida emlashdir.

Yovvoyi va notanish hayvonlar bilan aloqada bo‘lmang, o‘zingizni va uy hayvonlaringizni o‘z vaqtida emlang

 Emlangan hayvonning quturish kasalligiga chalinish ehtimoli qanday?

Emlash hayvonlarda quturish xavfini juda past, agar emlash jadvaliga rioya qilinsa, deyarli nolga teng qiladi.

 Sog‘lom odamlarga quturishga qarshi emlash kerakmi va qanday davriylikda? Bunday profilaktikaning samaradorligi qanday?

 Profilaktik emlash faqat xavf yuqori bo‘lgan odamlarga kerak, agar sxemaga rioya qilinsa, u kasallikdan deyarli to‘liq himoya qiladi.

Birlamchi emlash: sxema bo‘yicha bir necha doza (odatda 1 oy davomida 2-3 inyeksiya).Qayta emlash: tavsiyalar va antitanachalar darajasiga qarab har 1-3 yilda.

 Quturish kasalligi haqida odamlar orasida keng tarqalgan qanday noto‘g‘ri tushunchalarni uchratasiz?

 Quturish barcha sutemizuvchilar uchun xavfli, uning oldini olish faqat alomatlar paydo bo‘lgunga qadar samarali bo‘ladi va hatto kichik jarohat ham darhol shifokorga murojaat qilishni talab qiladi.

Sanepidqo‘mita

Axborot xizmati

@sanepidcommittee