Hududlarda oʻtkazilgan seminarlarda koʻp berilgan savollar boʻyicha tayyorlangan javoblar
2026-01-16 15:00:00 / Qo'mita yangiliklari
1-savol. Savdo va xizmat koʻrsatish sohasidagi yuridik shaxslar uchun ham elektron toʻlovlarni qabul qilish uchun yagona QR kodni oʻrnatish majburiymi?
Javob. 2026-yil 1-yanvardan boshlab barcha savdo va xizmat koʻrsatish sohasidagi yuridik shaxslar tomonidan banklarda generatsiya qilingan yagona QR kod orqali elektron toʻlovlarni qabul qilishni yoʻlga qoʻyish ishlari olib borilmoqda.
2026-yil 1-iyuldan barcha savdo va xizmat barcha savdo va xizmat koʻrsatish sohasidagi yuridik shaxslarda yagona QR kodli toʻlov tizimi orqali toʻlovlarni qabul qilish majburiy etib belgilanadi. Bundan ushbu subyektlar toʻlovlarni bank kartalari orqali yoki naqd koʻrinishda ham qabul qilishlari mumkin boʻladi.
2026-yil 1-apreldan boshlab alkogol va tamaki mahsulotlari, transport vositalariga yoqilgʻi quyish shoxobchalari, elektromobillarni quvvatlash stansiyalarida QR kodni oʻrnatishi hamda savdoni faqat bank kartalari yoki elektron toʻlov tizimlari orqali amalga oshirishi majburiy hisoblanadi.
2-savol. Aylanmadan olinadigan soliqning 1 foizlik stavkasi faqat “Paynet Xolis” platformasidan roʻyxatdan oʻtib faoliyat yuritadigan yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga qoʻllaniladimi?
Javob. Yoʻq. Aylanmasi 1 milliardgacha boʻlgan barcha yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun aylanmadan olinadigan soliq stavkasi yagona 1 foiz miqdorida belgilangan.
3-savol. YTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun aylanmadan olinadigan soliq bilan birgalikda daromad soligʻi va yagona ijtimoiy soliq toʻlashi kerakmi?
YTTlarning va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarning tadbirkorlik faoliyatidan olingan daromadlaridan aylanmadan olinadigan soliqni toʻlashini inobatga olib, ularning ushbu daromadlariga jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi solinmaydi.
Ijtimoiy soliq boʻyicha esa amaldagi tartib saqlanib qoladi. Yaʻni YTTlar uchun har oyda BHMning 1 baravari miqdorida va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun ixtiyoriy ravishda BHMning 1 baravari miqdorida ijtimoiy soliq toʻlanadi.
4-savol. Savdo va xizmat koʻrsatish sohasidagi yuridik shasxlar yiriklashtirilgan MXIKlardan foydalanishi mumkinmi?
Javob. Yoʻq, yiriklashtirilgan MXIKdan foydalanish huquqi faqat yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga tatbiq etiladi. Yuridik shaxslar qonunchilikda belgilangan amaldagi tartibga asosan MXIKlardan foydalanishi shart.
5-savol. Jismoniy shaxs oʻz taʻsischiligidagi korxonaga mulkini ijaraga bersa soliq oqibati kelib chiqadimi?
Javob. Oʻzbekiston Respublikasi soliq qonunchiligiga muvofiq, jismoniy shaxs va u taʻsis etgan yuridik shaxs mustaqil soliq toʻlovchilar hisoblanadi.
Shu bilan birga, jismoniy shaxsning yuridik shaxsda taʻsischi (ishtirokchi) ekanligi mazkur munosabatlarni soliq solishdan ozod qilish uchun asos boʻlmaydi, chunki mulk huquqi jismoniy shaxsga tegishli boʻlib, yuridik shaxs mazkur mulkdan mustaqil xoʻjalik faoliyatini amalga oshirish maqsadida foydalanmoqda.
Jismoniy shaxsga tegishli boʻlgan noturar obyekt yuridik shaxs balansida boʻlmagan holda undan foydalanish uchun ijaraga berilsa, mulk egasi tomonidan ijaradan daromad olingan deb eʻtirof etiladi va ushbu daromadlarga Soliq kodeksiga muvofiq jismoniy shaxslarning mulkiy daromadlari sifatida daromad soligʻi solinadi.
Soliq solish maqsadida jismoniy shaxslarning mazkur daromadini hisoblab chiqarishda ijara toʻlovlarining eng kam meʻyorlaridan kam boʻlishi mumkin emas.
6-savol. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirib sotishda QQSning nol darajali stavkasini kimlar qoʻllaydi?
Javob. Qishloq xoʻjaligi mahsulotini ishlab chiqaruvchi va uni birlamchi qayta ishlovchilar Soliq kodeksining 57-moddasida keltirib oʻtilgan shartlarga javob bersa QQSning nol stavkasini qoʻllash huquqiga ega boʻladi.
Soliq solish maqsadida qishloq xoʻjaligi mahsulotlari jumlasiga qishloq va oʻrmon xoʻjaligi oʻsimlikshunosligi mahsulotlari, chorvachilik, parrandachilik, asalarichilik, ipakchilik, baliqchilik mahsulotlari va suvda yetishtiriladigan ekinlar kiradi.
Sanoatda qayta ishlangan qishloq xoʻjaligi mahsuloti soliq solish maqsadida qishloq xoʻjaligi mahsuloti deb eʻtirof etilmaydi.
8-savol. Yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar faoliyatini “Paynet Xolis” platformasi orqali amalga oshirsa, aylanmadan olinadigan soliq hisoboti qanday taqdim etiladi?
Javob. Yakka tartibdagi tadbirkorlarning va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarning toʻlov tashkilotlarining raqamli platformalari orqali tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olgan bir milliard soʻmgacha boʻlgan daromadlari boʻyicha toʻlov tashkilotlari soliq agenti deb eʻtirof etiladi va soliqlarni ushlab qolish, budjetga toʻlab berish hamda soliq hisobotlarini taqdim etish majburiyati ushbu platformaga yuklatiladi.
Soliq kodeksi 465-moddasi
9-savol. Yuridik shaxslar tomonidan mol–mulk va yer soligʻi imtiyozlarini maqsadli koʻrsatkichlar asosida qoʻllash belgilandi. Bunda 2026-yil soliq imtiyozini qoʻllash maqsadida qaysi koʻrsatkichdan foydalaniladi?
Javob. Oʻzbekiston Respublikasining 2025-yil 25-dekabrdagi OʻRQ-1108-sonli Qonuniga asosan yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliq va yuridik shaxslardan olinadigan yer soligʻi boʻyicha berilgan soliq imtiyozlari joriy soliq davrida soliq toʻlovchilar tomonidan oʻtgan kalendar yil yakunlari boʻyicha quyidagi shartlar bir vaqtning oʻzida bajarilgan taqdirda qoʻllaniladi:
- tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan jami daromad yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliq va (yoki) yuridik shaxslardan olinadigan yer soligʻi boʻyicha foydalanilgan soliq imtiyozining summasidan oshganda;
- har bir xodimga har oyda mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining ikki baravaridan kam boʻlmagan oylik ish haqi hisoblanganda va xodimlarning yillik oʻrtacha soni kamida uch nafarni tashkil etganda.
Bunda 2026-yil soliq imtiyozini qoʻllash umumiy tartibda amalga oshiriladi. 2027-yildan boshlab 2026-yil koʻrsatkichlaridan kelib chiqib yuridik shaxslar mol–mulk va yer soligʻi imtiyozlarini qoʻllash mumkin boʻladi.
10-savol. Aylanmadan olinadigan soliqdan ilk marta QQS va foyda soligʻi toʻlovchisiga oʻtganda buxgalteriya xizmatlari uchun xarajatlar qaysi soliqlardan va qanday chegiriladi?
Ilk marta aylanmadan olinadigan soliqni toʻlashdan qoʻshilgan qiymat soligʻini va foyda soligʻini toʻlashga oʻtgan tadbirkorlik subyektlariga byudjetga toʻlanadigan qoʻshilgan qiymat soligʻi yoki mol-mulk soligʻi summasini 2026-yil 1-yanvardan 2030-yil 1-yanvarga qadar olti oy davomida buxgalteriya hisobini yuritish bilan bogʻliq xarajatlar summasiga, biroq har oyda mehnatga haq toʻlash eng kam miqdorining 3,5 baravaridan oshmagan miqdorda kamaytirish huquqi beriladi.
Ushbu tartib tadbirkorlik subyekti buxgalteriyani tashkil etish uchun buxgalter bilan tuzilgan mehnat shartnomasi yoki buxgalteriya xizmatlari koʻrsatish boʻyicha autsorsing shartnomasi asosida qoʻllaniladi, bundan tadbirkorlik subyektining rahbari buxgalteriya hisobini yuritish vazifasini oʻz zimmasiga olgan hollar mustasno.
11-savol. “Paynet Xolis” platformasi texnik sabablarga koʻra ishlamay qolganda, savdoni amalga oshirishda onlayn nazorat kassa texnikasidan foydalanish mumkinmi?
Javob. Tadbirkorlik subyektlari toʻlovlarni qabul qilishda onlayn nazorat kassa texnikasidan foydalanishlari mumkin.
12-savol. Soliq organi tomonidan jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soliq hisoboti qanday koʻrsatkichlar asosida shakllantiriladi, agar soliq toʻlovchi 5 kun ichida soliq organi tomonidan shakllantirgan hisobotni tasdiqlashga imkoni boʻlmasa keyinchalik qayta hisobot taqdim qilish mumkinmi?
Javob. Soliq qoʻmitasining my3.soliq.uz saytida proaktiv xizmatlar yaratilgan. Bunda korxona xodimlariga qancha oylik hisoblaganligi, imtiyozlari hamda boshqa maʻlumotlarni kiritadi. Soliq organi ushbu maʻlumotlar asosida soliq hisobotini avtomat shakllantiradi va soliq toʻlovchiga tasdiqlash uchun yuboradi. Korxona ushbu hisobotni 5 kun ichida tasdiqlash imkoniga ega boʻladi. Agar ushbu muddat ichida tasdiqlamasa bu soliq toʻlovchining hisobotda qayd etilgan maʻlumotlarga roziligini bildiradi.
Agar soliq toʻlovchi tasdiqlash uchun kelib tushgan hisobotga oʻzgartish kiritsa, hisobot topshirish majburiyati soliq toʻlovchida saqlanib qoladi.
Soliq organi yoki soliq toʻlovchi tomonidan topshirilgan hisobotga keyinchalik oʻzgartirish kiritish kerak boʻlsa, qayta hisobot topshirish imkoni mavjud.
13-savol. Umumiy ovqatlanish korxonasi tomonidan bozordan xarid qilinayotgan qishloq xoʻjalik mahsulotlarini kirim qilish qanday tartibda amalga oshiriladi?
Javob. 2025-yil 1 noyabrgacha umumiy ovqatlanish korxonalari va qishloq xoʻjalishi mahsulotlarini eksport qiluvchilar uchun jismoniy shaxslardan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari xarid qilinganda, kirim hujjatlarini elektron shaklda rasmiylashtirish imkoniyati yaratilgan edi.
2025-yil 1-noyabrdan boshlab esa barcha tadbirkorlik subyektlari jismoniy shaxslardan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari xarid qilinganda, ularni elektron shaklda kirim qilishlari mumkin.
Ushbu imkoniyat soliq organlarning my3.soliq.uz elektron davlat xizmatlarida yaratilgan dastur orqali amalga oshiriladi.
14-savol. EHFlarga berilgan xavf darajasini qaerda koʻrsa boʻladi?
Javob. EHFlarga berilgan xavf darajasi ularni sotuvchi tomonidan rasmiylashtirishda va xaridor tomonidan tasdiqlashda avtomatik shakllantiriladi va koʻrsatiladi.
15-savol. Xavf darajasi yuqori boʻlgan EHF boʻyicha QQSni hisobga olish qanday amalga oshiriladi?
Javob. Bunday EHFlar boʻyicha QQS summasi budjetga toʻliq toʻlangandan keyin hisobga olinadi.
Bunda soliq toʻlashda xavf darajasiga yuqori boʻlgan EHFning identifikatsiya kodi majburiy koʻrsatiladi va shaxsiy kabinet orqali toʻlanadi.
Agar QQS summasi qisman toʻlangan boʻlgan, hisobga olish ham ham toʻlangan summaga mutanosib ravishda amalga oshiriladi.
16-savol. Xavf darajasi yuqori boʻlgan EHF boʻyicha QQS summasini kim toʻlashi kerak?
Javob. QQS ikki xil usulda toʻlanishi mumkin, birinchisi bu tovarlarni sotuvchi tomonidan va ikkinchisi sotib oluvchi tomonidan ixtiyoriy ravishda sotuvchi uchun soliq agenti sifatida.
Misol uchun, Sizga yuborilgan tovar (xizmat) qiymati 100 mln QQS summasi 12 mln jami 112 mln soʻmlik EHFning xavfi yuqori yaʻni qizil boʻlsa, ushbu faktura boʻyicha 12 mln soʻm QQS summasini sotuvchi byudjetga toʻlashi lozim.
Yoki Siz tomoningizdan EHF boʻyicha 100 mln soʻm sotuvchiga, qolgan 12 mln soʻm byudjetga toʻlansa xam EHF yashilga aylanadi.
17-savol. Yanvar oyi uchun yuborilgan xavf darajasi qizil toifaga tushgan elektron hisobvaraq-faktura sotib oluvchi tomonidan tasdiqlanib, ushbu faktura boʻyicha QQS fevral oyida toʻlanganda, hisobga olinadigan QQS qaysi soliq davrida inobatga olinadi?
Javob. Bunday hisobvaraq-fakturalar boʻyicha QQS Soliq kodeksida belgilangan muddatlarga muvofiq toʻlanadi.
Agar QQS belgilangan muddatdan keyin toʻlangan taqdirda, toʻlangan summalar tovarlarni (xizmatlarni) sotib oluvchida QQS amalda toʻlangan soliq davrida aks ettiriladi. Yaʻni yanvar oyida rasmiylashtirilgan hisobvaraq-fakturalar uchun QQS toʻlovi fevralda amalga oshirilgan boʻlsa, soliq summasini ushbu oyda hisobga olish mumkin boʻladi.
18-savol. Elektron tijorat subyektlari uchun foyda soligʻi stavkasini 10 foizdan 15 foizga va aylanmadan olinadigan soliq stavkasini 3 foizdan 4 foizga oʻzgartirildi. Ushbu stavkalar qaysi davrdan boshlab qoʻllaniladi?
Javob. Tovarlarning (xizmatlarning) elektron savdosini amalga oshiruvchi subʻektlar uchun foyda soligʻi stavkasi 15 foiz hamda aylanmadan olinadigan soliq stavkasi 4 foiz etib belgilanda (25.12.2025-yildagi OʻRQ-1108).
Soliqlar va yigʻimlar stavkalarining oʻzgartirilishini nazarda tutuvchi soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari, agar ularda kechroq muddat koʻrsatilmagan boʻlsa, ular rasman eʻlon qilingan oydan keyingi oyning birinchi kunidan eʻtiboran amalga kiritiladi.
Yaʻni ushbu faoliyat uchun oʻzgartirilgan soliq stavkalari 2026-yil 1-yanvardan boshlab amal qiladi.
19-savol. 2026-yil uchun mol-mulkni ijaraga beruvchi jismoniy va yuridik shaxslar uchun belgilangan ijara toʻlovining eng kam stavkalari bizning hududda Qonunda belgilangan stavkalardan yuqoriroq hisoblanishi qonuniymi?
Javob. Soliq solish maqsadida qoʻllaniladi 2026-yil uchun mol-mulkni ijaraga beruvchi jismoniy va yuridik shaxslar uchun belgilangan ijara toʻlovining eng kam stavkalarining aniq miqdorlari 25.12.2025-yildagi OʻRQ-1105-son Qonun bilan begilangan.
Biroq Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar Kengashlariga ushbu stavkalarni tumanlar va shaharlar kesimida, ularning iqtisodiy rivojlanishi darajasiga qarab 2,0 gacha oshiruvchi koeffitsientni joriy etish vakolati berilgan boʻlib, belgilangan stavkalar hududlarga qarab farq qilishi mumkin.
OʻRQ-1105-son, 25.12.2025-yil.
Soliq solish metodologiyasi boshqarmasi
