O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi

Bu yil Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi biryo‘la uchta nominatsiyada e’tirof etildi. Bular – integratsiyalashgan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari, resurslarni boshqarish va optimallashtirish, inson kapitalini boshqarish yo‘nalishlaridir.

2022-yilda tashkil etilgan vazirlik uchun bunday natija institutsional yetuklikning tasdig‘i bo‘ldi. Qisqa vaqt ichida idora avvalgi qo‘mita shaklidan chiqib, boshqaruvni geologik qidiruv va zaxiralarni baholashdan tortib, qayta ishlash, mahalliylashtirish va yer qa’ridan barqaror foydalanishgacha — butun ishlab chiqarish zanjirini yo‘lga qo‘ydi. Mukofotlar aynan shu transformatsiya eng sezilarli samara bergan yo‘nalishlarni aks ettiradi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik rivojlanish va islohotlar agentligi ekspertlar e’tibor qaratgan jihatlar, kuchli tomonlar va keyingi bosqich uchun tavsiyalarni e’lon qildi.

Vazirlik faoliyati uning butun boshqaruv tizimini qamrab oluvchi uchta asosiy mezonlar guruhi bo‘yicha baholandi:

Maqsadning ifodalanishi. Tarmoq strategiyasi “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi bilan qay darajada uyg‘unlashgani, maqsadlar va ko‘rsatkichlar tizimi, loyihalarni boshqarish va ma’lumotlar bilan ishlash yo‘lga qo‘yilgani baholandi.

Asosiy vazifalar va innovatsiyalar. Tashkiliy tuzilma, yer qa’ridan foydalanishni tartibga solish va xizmatlar ko‘rsatish, jarayonlarni qayta qurish, servis va loyihalash, tizimli innovatsion faoliyat tahlil qilindi.

Integratsiyalashgan ta’minlovchi omillar. Kadrlar, moliyaviy va moddiy resurslarni boshqarish, ekologik barqarorlik va korporativ boshqaruv yetukligi — aynan shu mezonlar berilgan uchta nominatsiya bilan bevosita bog‘liq.

Asosiy ko‘rsatkichlar va yutuqlar

Integratsiyalashgan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari bo‘yicha nomiatsiya vazirlik strategiyani tarmoqning yirik ishtirokchilari faoliyati bilan qanday uyg‘unlashtirayotganiga asoslandi. Geologik qidiruv maydonini 60 000 kv. km ga kengaytirish, mahalliylashtirilgan ishlab chiqarishni 2 mlrd dollarga yetkazish va korxonalarni to‘liq raqamlashtirish kabi 2023–2030-yillarga mo‘ljallangan ustuvor maqsadlar Navoiy va Olmaliq kon-metallurgiya kombinatlari, “Navoiyuran”, “O‘zbekko‘mir” va boshqa korxonalar faoliyati bilan muvofiqlashtirilgan holda amalga oshirilmoqda.

Navoiy kon-metallurgiya kombinati oltin qazib olish bo‘yicha jahonning yetakchi beshligiga kiradi (98,2 tonna oltin va 23,6 tonna kumush), Olmaliq kon-metallurgiya kombinati esa 148,5 ming tonna mis, 20,3 tonna oltin va 161,6 tonna kumush ishlab chiqarmoqda. PMI platformasi loyihalarni barcha bosqichlarda monitoring qilishni ta’minlaydi. 23 dan ortiq xizmat turini qamrab olgan “yagona darcha” markazi hamda 25 foizga tezlashtirilgan raqamli jarayonlar biznes va investorlar uchun yaxlit qo‘llab-quvvatlash tizimini shakllantirdi.

Resurslarni boshqarish va optimallashtirish nominatsiyasidagi e’tirof aniq samaradorlik ko‘rsatkichlari bilan tasdiqlandi. Sanoat aktivlari 100 foiz qayta foydalanishga yo‘naltirildi, geologik qidiruvda suv sarfi 20 foizga qisqartirildi. Sun’iy intellekt asosidagi tahlil qazib olish tannarxini 15 foizga kamaytirdi, jarayonlarni optimallashtirish energiya iste’molini 12 foizga qisqartirdi, ilg‘or modellashtirish va GIS texnologiyalari tufayli qidiruv aniqligi 25 foizga oshdi. Qarorlar 36 mingdan ortiq raqamlashtirilgan hisobot va 47 ming ekspluatatsion quduq ma’lumotlarini birlashtirgan Milliy geologik axborot ombori, geomonitoring va BI-tahlil tizimlari asosida qabul qilinadi. 2025-yilda investitsiyalar 2,55 mlrd dollarni (rejaning 111,5 foizi), eksport 1,71 mlrd dollarni (106,6 foiz) tashkil etdi, qazib olish hajmi esa bir yil ichida 44,8 trln so‘mdan 49,1 trln so‘mga oshdi.

Uchinchi mukofot inson kapitalini boshqarish yo‘nalishida berildi. Kadrlarni rejalashtirish, baholash va kompetensiyalarni rivojlantirish tizimlari barcha xodimlarni qamrab olgan. Amalga oshirilgan o‘quv dasturlari 350 dan ortiq yangi ko‘nikmalarni shakllantirdi, til tayyorgarligi va ixtisoslashtirilgan treninglarni, shuningdek, madaniy va sport tashabbuslarini o‘z ichiga oladi. 2022-yildan buyon 10 nafar mutaxassis yuqori lavozimlarga ko‘tarildi, 253 nafar xodim davlat mukofotlari va faxriy unvonlar bilan taqdirlandi. Kadrlar siyosati yetuk korporativ boshqaruv bilan uyg‘unlashgan. Korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha vazirlik 2025-yilda 143 ta organ orasida 95 ball bilan birinchi o‘rinni egalladi hamda ISO 37001 va ISO 37301 sertifikatlarini oldi.

Shuningdek, baholash tarmoqning iqtisodiyotga qo‘shgan umumiy hissasini ham e’tirof etdi — YAIMning qariyb 11 foizi va milliy eksportning uchdan bir qismi. Yangilangan “Yer qa’ri to‘g‘risida”gi Qonun shaffoflikni oshirib, investorlar ishonchini mustahkamladi. “Yashil makon” tashabbusi doirasida 1,1 mlrd tup daraxt ekilgani ekologik dasturlardagi faol ishtirokni ko‘rsatadi.

Faoliyatni yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar

Keyingi rivojlanish uchun bir qator ustuvor yo‘nalishlar belgilandi. Xususan, strategik prognozlash funksiyasini doimiy asosda mustahkamlash — gorizontal skanerlash, ssenariy modellashtirish va megatrendlar tahlilini joriy etish tavsiya etildi. Bunda xomashyo bozori o‘zgarishlariga moslashuvchan va barqaror strategiyani ta’minlash maqsadida ilg‘or xalqaro markazlar, jumladan Singapur Strategik prognozlash markazi tajribasiga tayanish taklif qilindi.

Ma’lumotlar bilan ishlash yo‘nalishida mavjud raqamli platformalarni yagona, uzluksiz ekotizimga birlashtirish, markazlashgan arxitektura, real vaqt rejimidagi panellar va prediktiv tahlilni joriy etish, shuningdek, barcha ishtirokchilar o‘rtasida ma’lumot to‘plash va standartlarni unifikatsiya qilish tavsiya qilindi. Talabni prognozlash, zaxiralarni modellashtirish va xatarlarni erta aniqlash yo‘nalishlarida sun’iy intellektdan foydalanish ssenariylarini kengaytirish alohida ta’kidlandi.