O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Innovatsion rivojlanish agentligi

Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti Fizika fakulteti “Umumiy fizika” kafedrasi dotsenti, PhD Zuhriddin Ro‘ziyev Rossiya Federatsiyasining “Xalqaro kvant optikasi va kvant texnologiyalari” tashkilotida ikki oylik ilmiy stajirovkani yakunladi. Stajirovka Ilm-fanni moliyalashtirish va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi tomonidan moliyalashtirildi.

Stajirovkaning asosiy qiymati xorijiy tajriba orttirishning o‘zidagina emas, balki O‘zbekistonda kvant optikasi va kvant texnologiyalari bo‘yicha yangi tadqiqotlarni davom ettirish uchun ilmiy baza shakllanganidadir.

Professor Aleksey Konstantinovich Fyoderov rahbarligida olib borilgan tadqiqotlarda kuchli lazer nurlanishining modda bilan o‘zaro ta’siri Hubbard modeli asosida o‘rganildi.

Modellashtirish orqali kuchli lazer ta’sirida moddada yuz beradigan jarayonlar, jumladan, toq yuqori garmonikalarning generatsiyasi va moddaning lazer energiyasini yutish mexanizmlari tahlil qilindi. Bu jarayonlarni tushunish muhim, chunki lazer nurlanishi yordamida moddaning xususiyatlarini boshqarish va undan yangi optik funksiyalar olish kelajakdagi fotonik texnologiyalarning asosiy yo‘nalishlaridan biridir.

Oddiy qilib aytganda, tadqiqot “kuchli lazer modda bilan to‘qnashganda uning ichida nimalar sodir bo‘ladi va bu jarayonni qanday boshqarish mumkin?” degan savolga javob izlashga qaratilgan.

Olingan nazariy natijalar ultraqisqa lazer impulslarini boshqarish, yangi optik xususiyatlarni tadqiq etish hamda kelajakda yangi avlod fotonik qurilmalarini yaratish uchun qo‘llanishi mumkin.

Kvant texnologiyalari oddiy kompyuterlar yoki an’anaviy optik qurilmalardan farqli ravishda moddaning kvant xususiyatlaridan foydalanadi. Kvant kompyuterlari, yuqori aniqlikdagi sensorlar, kvant aloqa tizimlari va yangi avlod fotonik qurilmalarni yaratish uchun ushbu sohada zamonaviy ilmiy maktab va amaliy tajribaga ega mutaxassislar zarur.

Shu sababli bunday stajirovka bir nafar olimning malakasini oshirish bilan cheklanmaydi. U O‘zbekistonda kvant yo‘nalishida ilmiy maktab shakllantirish uchun mutaxassis tayyorlash, yangi tadqiqot yo‘nalishlarini olib kirish va xalqaro ilmiy hamkorlikni rivojlantirishga xizmat qiladi.

Stajirovka davomida sodda kvant algoritmlari va kvant kompyuterlarining ishlash tamoyillari ham o‘rganildi. Bu esa kvant hisoblash bo‘yicha nazariy bilimlarni amaliy tadqiqotlar bilan bog‘lash imkonini berdi.

Stajirovka davomida o‘zlashtirilgan metod va yondashuvlarni O‘zbekistondagi ilmiy tadqiqotlarga tatbiq etish, kvant optikasi va fotonika bo‘yicha yangi tadqiqotlarni yo‘lga qo‘yish, xorijiy olimlar bilan hamkorlikdagi loyihalarni davom ettirish uchun imkoniyat yaratildi.

Eng muhimi, bu tajriba ilmiy stajirovkani “ikki oy xorijda bo‘lib kelish” darajasidan chiqarib, yangi bilimni O‘zbekistonda yangi tadqiqot, texnologiya va ilmiy hamkorlikka aylantirish imkonini beradi.

Bugun kvant texnologiyalari bo‘yicha kadrlar va ilmiy salohiyatni shakllantirishga kiritilgan bunday investitsiya kelajakda kvant hisoblash, fotonika, optik aloqa va yuqori aniqlikdagi texnologiyalar yo‘nalishlarida O‘zbekistonning ilmiy imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi mumkin.