"O‘zbekkosmos" agentligi

2026-yilning 24-iyun kuni “O‘zbekkosmos” agentligi hamda “O‘zbekgidroenergo” AJ hamkorligida Toshkent viloyati hududida joylashgan Ohangaron suv omboriga media-tur tashkil etildi. Unda agentlik mutaxassislari batimetrik texnologiylar va aerokosmik ma’lumotlardan foydalangan holda suv omborining raqamli 3D modellarini yaratish bosqichlarini jurnalist va blogerlarga namoyish etishdi.

Ma’lumki, O‘zbekiston hududida suv omborlari qishloq xo‘jaligi, ichimlik suvi ta’minoti va energetika tizimining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Ularning barqaror ishlashi va xavfsizligi mamlakat suv xavfsizligining asosiy omillaridan biridir.

Bugungi kunga qadar ushbu monitoring jarayonlari asosan gidrologik postlar, joyida o‘lchovlar va mutaxassislarning muntazam kuzatuvlari orqali amalga oshirib kelingan. Ushbu yondashuv amaliy jihatdan muhim bo‘lsa-da, u ma’lum cheklovlarga ega edi ya’ni hududiy qamrovning torligi, ob-havo sharoitlariga bog‘liqlik hamda ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish jarayonining nisbatan uzoq davom etishi.

“O‘zbekkosmos” agentligi tomonidan suv xo‘jaligi sohasini raqamlashtirish borasida olib borilayotgan loyihalar doirasida radiolokatsion sun’iy yo‘ldoshlar orqali olingan ma’lumotlar asosida suv omborlari to‘g‘onlarini va keng qamrovli kuzatish imkonini bermoqda. “O‘zbekgidroenergo” AJ bilan hamkorlikda Ohangaron suv omborida olib borilgan komsik monitoring tizimi aynan ushbu yo‘nalishdagi amaliy ishlardan biri bo‘lib, u kosmik ma’lumotlarni real boshqaruv jarayonlariga integratsiya qilishga ko‘maklashadi.  

Bu bo‘yicha Davlatimiz rahbarining “Kosmik tarmoqni yanada rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori qabul qilingan bo’lib, unga ko‘ra respublikadagi 60 ta suv omborida loyqa oqiziqlari bilan to‘lish dinamikasini monitoring qilish ishlari zamonaviy texnologiyalar va qurilmalardan foydalangan holda yo‘lga qo‘yildi.

Media-tur davomida journalist va blogerlar Ohangaron suv omborini batimetrik tasvirga olish jarayonlari bilan yaqindan tanishib, suv osti qismidagi relyefni o‘lchash bosqichlariga real rejimda guvoh bo’lishdi.

O‘lchov ishlarini boshlashdan avval suv omborlarining so‘nggi uch yillik gidrodinamik rejimi tahlil qilinadi. Bunda suv to‘ldirish jarayonining mavsumiy xususiyatlari, suv sathining maksimal va minimal ko‘rsatkichlari qayd etilgan davrlar aniqlanadi.

Suv omborlarining to‘liq hajmi va holati haqida aniq ma’lumot olish maqsadida ularning uch o‘lchamli (3D) raqamli modellari yaratildi. Bunda suv sathi eng past bo‘lgan davrda suv omborining suv usti qismi hamda muhofaza hududlari aerokosmik tasvirga olinadi. Uchuvchisiz uchish apparatlari parvozini amalga oshirish imkoni bo‘lmagan hududlarda esa bevosita sun’iy yo‘ldosh tasvirlaridan foydalanildi.

Zamonaviy aerokosmik va ko‘p nurli batimetrik o‘lchovlar yordamida olingan ma’lumotlar maxsus dasturiy ta’minot orqali birlashtirilib, suv omborlarining yagona raqamli 3D modeli yaratiladi. Ushbu model asosida suv omborlarining har 10 santimetr (zarurat bo‘lganda 1 santimetrgacha) suv sathi bo‘yicha suv hajmi va suv yuzasi maydonini aniqlash imkoniyati yaratiladi.

Ahamiyatlisi mazkur kosmik monitoring global amaliyotda ham muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda. Bugungi kunda suv resurslari va gidrotexnik inshootlarni kosmik texnologiyalar yordamida monitoring qilish dunyoning ko‘plab mamlakatlarida keng joriy etilgan.

Netherlands suv xo‘jaligi tizimida kosmik ma’lumotlardan toshqinlarni boshqarish va infratuzilma monitoringida faol foydalanadi. AQSh’da esa NASA va United States Geological Survey hamkorligida suv resurslari va geologik jarayonlar doimiy kuzatuv ostida olib borilgan.

European Space Agency tomonidan amalga oshirilayotgan Copernicus dasturi doirasidagi Sentinel-1 radar sun’iy yo‘ldoshlari Yevropa va boshqa mintaqalarda yer yuzasi hamda suv havzalari shuningdek, gidrotexnik inshootlarni monitoring qilishning asosiy vositalarining zamonaviy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.

Italiya va boshqa davlatlarda InSAR texnologiyasi yordamida to‘g‘onlar va yirik infratuzilma obyektlarining millimetr darajasidagi deformatsiyalari aniqlanadi.

Suv resurslarini boshqarishda kosmik texnologiyalarni joriy etish O‘zbekistonda raqamli transformatsiyaning muhim yo‘nalishlaridan biriga aylanmoqda. “O‘zbekkosmos” va “O‘zbekgidroenergo” hamkorligidagi media-tur davomida suv omborlarining zamonaviy batimetrik usullari hamda radiolokatsion kosmik monitoring tizimining afzalliklari, suv xavfsizligi, resurslardan samarali foydalanish va xavflarni erta aniqlash bo‘yicha yangi yondashuvni amaliyotga tatbiq etmoqda.

Ohangaron suv omborida tashkil etilayotgan media-tur ushbu jarayonni OAV va jamoatchilikka ochiq ko‘rsatish orqali kosmik texnologiyalarning real iqtisodiy va ekologik ahamiyatini yoritishga xizmat qiladi.