JShODS va ijtimoiy soliq boʻyicha hisobotlarda jismoniy shaxslar bilan tuzilgan koʻchmas mulkdan foydalanish shartnomalari aks ettirilishi kerakmi?
2026-02-26 13:00:00 / Qo'mita yangiliklari
JShODS va ijtimoiy soliq boʻyicha hisobotlarda jismoniy shaxslar bilan tuzilgan koʻchmas mulkdan foydalanish shartnomalari aks ettirilishi kerakmi?
Soliq solish maqsadida koʻchmas mulkdan tekin foydalanish shartnomalariga ijara toʻlovining eng kam stavkalari qoʻllaniladi.
OʻRQ-son-1105, 8-ilova 25.12.2025-y.
Yuridik shaxs jismoniy shaxsdan binoni tekin foydalanishga olgan va aksincha - binoni jismoniy shaxsga bergan vaziyatlarda hisobotda aks ettirish boʻyicha qanday soliq oqibatlari va majburiyatlar yuzaga kelishini misollarda koʻrib chiqamiz.
1-misol. Korxona jismoniy shaxsdan tekin foydalanish shartnomasi boʻyicha bino oldi.
Korxona jismoniy shaxsdan Toshkent shahrining 1-zonasida joylashgan maydoni 100 kv.m boʻlgan omborni tekin foydalanishga oldi. Ijara.soliq.uz saytida roʻyxatdan oʻtkazilgan shartnomada soliq solish maqsadida qoʻllaniladigan va ijara toʻlovining eng kam stavkasiga muvofiq keladigan binodan foydalanish qiymati – oyiga 1 kv.m uchun 72 000 soʻm etib belgilangan.
Yuridik shaxs – oluvchida 7 200 000 soʻm (100 x 72 000) miqdorida koʻchmas mulkdan tekin foydalanishdan olingan daromad yuzaga keladi. Soliq kodeksi 297-m. 3-q. 10-b., Soliq kodeksi 299-m. Ushbu daromadni yuridik shaxs jami daromadiga kiritadi va foyda soligʻi yoki aylanmadan olinadigan soliqni hisob-kitob qilishda hisobga oladi Soliq kodeksi 297-m., 463-m. Aylanmadan olinadigan soliqni toʻlovchilar soliq solish maqsadida daromad summasiga bir tomonlama EHF taqdim etadilar.
14.08.2020-y. 489-son VMQ 2-ilova 59-1-b.
Jismoniy shaxsda soliq oqibatlari yuzaga kelmaydi. Yuridik shaxsning JShODS va ijtimoiy soliq boʻyicha hisobotida ushbu shartnoma aks ettirilmaydi.
2. Korxona jismoniy shaxsga binoni tekin foydalanish shartnomasi boʻyicha beradi.
Korxona jismoniy shaxsga Toshkent shahrining 1-hududida joylashgan maydoni 100 kv. m boʻlgan omborxonani bepul foydalanishga berdi. Ijara.soliq.uz saytida roʻyxatdan oʻtkazilgan shartnomada soliq solish maqsadida qoʻllaniladigan va ijara toʻlovining eng kam stavkasiga mos keladigan binodan foydalanish qiymati – oyiga 1 kv. m uchun 72 000 soʻm etib belgilangan. Binoni foydalanishga berish xizmatining tannarxi oyiga 1 kv.m uchun 30 000 soʻmni tashkil etadi (masalan, amortizatsiya, kommunal xarajatlar).
Jismoniy shaxs-oluvchida mazkur vaziyatda moddiy naf tarzidagi daromad yuzaga keladi (Soliq kodeksi 376-m. 1-q. 2-b.) Daromad summasi QQS hisobga olingan holda xizmat tannarxidan kelib chiqqan holda aniqlanadi (Soliq kodeksi 376-m. 2-3-q.)
Jismoniy shaxsning daromadi soliq solish maqsadida QQSni hisobga olgan holda 3 360 000 soʻmni tashkil etadi (100 x 30 000 x 1,12). Undan 403 200 soʻm soliq toʻlanishi kerak (3 360 000 x 12%).
Yuridik shaxsning ushbu daromadi JShODS va ijtimoiy soliq hisob-kitobiga 5-ilovada aks ettiriladi.
Agar jismoniy shaxs-oluvchi Oʻzbekiston rezidenti boʻlsa va yuridik shaxs bilan mehnat munosabatlarida boʻlmasa, yuridik shaxs soliq agenti sifatida jismoniy shaxsning yozma arizasi asosida soliqni ushlab qolmaslikka haqli. Bunda jismoniy shaxs moddiy naf tarzidagi daromad boʻyicha soliqni mustaqil ravishda – jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiya asosida toʻlashi shart (Soliq kodeksi 387-m. 2-q.) Yuridik shaxs esa soliq davri (kalendar yil) tugaganidan keyin 30 ish kuni ichida toʻlov manbaida soliq solinmagan moddiy naf tarzidagi daromadlarni olgan jismoniy shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani taqdim etishi shart (Soliq kodeksi 389-m. 1-q.1-b.)
Yuridik shaxsda quyidagilar boʻyicha soliq majburiyatlari yuzaga keladi:
- QQS – agar mol-mulkni tekin foydalanishga berish iqtisodiy jihatdan oʻzini oqlamasa (Soliq kodeksi 239-m. 2-q. 2-b.) Bunday holda soliq bazasi xizmatlarning bozor qiymatidan kelib chiqqan holda aniqlanadi (Soliq kodeksi 248-m. 3-q. 2-b.) Bozor qiymati sifatida oshiruvchi koeffitsiyentni hisobga olgan holda belgilangan eng kam stavkalar boʻyicha hisoblangan ijara qiymati qabul qilinadi. Yuridik shaxs jismoniy shaxs-oluvchiga «Toʻlovsiz» turdagi EHFni taqdim etadi (100 x 72 000 x 1,12 = 8 064 000 soʻm);
Eʼtibor bering
Agar soliq organlari bepul topshirishda siz QQSni tovarlarning (xizmatlarning) bozor qiymatidan sezilarli darajada farq qiladigan narxdan kelib chiqqan holda, shu bilan birga ham pastroq, ham yuqoriroq tomonga hisoblaganingizni aniqlasa, ular QQS boʻyicha soliq bazasiga u bozor qiymatidan kelib chiqib hisoblangandek tuzatish kiritishga haqli. Bunda soliq organlarining soliq bazasiga tuzatish kiritish toʻgʻrisidagi qarori uni kamaytirib koʻrsatganlik SK 223-m. va soliqni toʻliq toʻlamaganlik SK 224-m. uchun moliyaviy sanksiyalarga olib kelmaydi.
- foyda soligʻi – bepul koʻrsatilgan xizmatlar qiymati, shu jumladan ular boʻyicha QQS – chegirilmaydigan xarajatlar (Soliq kodeksi 317-m. 27-b.) (100 x 30 000 + 100 x 72 000 x 12% = 3 864 000 soʻm);
- aylanmadan olinadigan soliq – xizmatlar bepul koʻrsatilganda soliq solish maqsadida realizatsiya qilishdan olingan daromad ushbu xizmatlarning tannarxi sifatida aniqlanadi (Soliq kodeksi 463-m. 2-q.) Yuridik shaxs jismoniy shaxs-oluvchiga «Toʻlovsiz» turdagi EHFni taqdim etadi, unda binoni foydalanishga berish boʻyicha xizmatlarning tannarxini aks ettiradi (100 x 30 000 = 3 000 000 soʻm).