Sud tizimida yangi davr: PF-140-sonli Farmonning ahamiyati va istiqbollari
2025-08-28 11:00:00 / Yangiliklar
Demokratik jamiyatda sud hokimiyatining o‘rni beqiyos. Sud tizimi qonun ustuvorligini ta’minlovchi asosiy ustun hisoblanadi. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda sud-huquq sohasida qator islohotlar amalga oshirildi: sudyalar mustaqilligini kuchaytirish, fuqarolarning odil sudlovga bo‘lgan huquqini kafolatlash va zamonaviy texnologiyalarni sud ishlariga tatbiq etish bo‘yicha tizimli choralar ko‘rildi.
Shu jarayonlarning mantiqiy davomi sifatida, 2025 yil 21 avgust kuni Prezident tomonidan PF-140-sonli farmon qabul qilindi. Uning asosiy maqsadi – sudlarni raqamlashtirish orqali odil sudlov samaradorligini yanada oshirish va fuqarolarga qulay shart-sharoit yaratishdir.
Farmonning asosiy yo‘nalishlari
1. “Raqamli sud” konsepsiyasi
Farmonda “raqamli sud” g‘oyasi alohida o‘rin egallaydi. Bu konsepsiya asosida:
- sud ishlari va hujjat aylanmasi bosqichma-bosqich to‘liq elektron tizimga o‘tkaziladi;
- sud majlislari masofadan turib kuzatilishi mumkin bo‘ladi;
- fuqarolar va advokatlar sud hujjatlariga onlayn tarzda murojaat qilishi uchun qulay platformalar yaratiladi.
Natijada sud jarayonlarida shaffoflik kuchayadi va odamlar sudga borib vaqt yo‘qotmasdan elektron xizmatlardan foydalanishi mumkin bo‘ladi.
2. Sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish
Dunyo tajribasida sud tizimlarida sun’iy intellekt qo‘llanilishi tobora ommalashmoqda. O‘zbekistonda ham bu jarayon PF-140 orqali yo‘lga qo‘yiladi.
Farmonga ko‘ra, AI yordamida:
- ishlarni taqsimlashda avtomatlashtirish amalga oshiriladi;
- qonunlar va sud amaliyotini tahlil qilish imkoniyatlari kengayadi;
- sudyalarga qaror qabul qilishda huquqiy yordamchi tizim sifatida xizmat qiladi.
Bu esa inson omilini kamaytiradi va qarorlar adolatliroq hamda asosliroq bo‘lishiga xizmat qiladi.
3. Sud xujjatlari yagona arxivi
Farmonda belgilab qo‘yilgan yana bir muhim yo‘nalish – elektron arxiv modulini yaratishdir. Uning orqali:
- barcha sud qarorlari va hujjatlari yagona elektron bazada to‘planadi;
- sud amaliyotini tahlil qilishda katta ma’lumotlar (Big Data)dan foydalanish imkoni paydo bo‘ladi;
- fuqarolar sud qarorlariga osonlikcha kirish imkoniga ega bo‘ladi.
Bu modul nafaqat fuqarolar uchun, balki tadqiqotchilar va huquqshunoslar uchun ham qimmatli manbaga aylanishi kutilmoqda.
4. Sudya va xodimlarning malakasini oshirish
Farmonga ko‘ra, sudyalar va sud apparati xodimlari zamonaviy raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektdan foydalanish bo‘yicha doimiy ravishda o‘qitiladi. Shu maqsadda:
- maxsus o‘quv kurslari tashkil etiladi;
- xorijiy tajribani o‘rganish yo‘lga qo‘yiladi;
- “kiberhuquq” sohasida ilmiy tadqiqotlar amalga oshiriladi.
Bu sudyalarning bilim va ko‘nikmalarini zamon talabiga moslashtirishga xizmat qiladi.
Farmonning amaliy ahamiyati
PF-140-sonli farmon ijrosi orqali:
- fuqarolarning sudga ishonchi ortadi – chunki jarayonlar ochiq va adolatli bo‘ladi;
- korrupsiya xavflari kamayadi – ish taqsimotida inson omili minimallashadi;
- sud ishlari ko‘rib chiqish muddati qisqaradi – elektron tizim orqali barcha jarayonlar tezkorlashadi;
- xalqaro reytinglarda mamlakatimiz mavqei oshadi – sud mustaqilligi va raqamlashtirish ko‘rsatkichlari yuksaladi.
Xulosa
21 avgust 2025 yilda qabul qilingan PF-140-sonli Prezident farmoni – O‘zbekiston sud tizimida yangi bosqichni boshlab berdi. Bu hujjat orqali sud tizimi nafaqat raqamlashtiriladi, balki sun’iy intellekt kabi ilg‘or texnologiyalar yordamida sifat jihatdan yangi pog‘onaga ko‘tariladi.
Farmon ijrosi tufayli yaqin yillarda har bir fuqaro sudda o‘z huquqlarini himoya qilish jarayonida tezkorlik, shaffoflik va adolatni yanada kuchliroq his etadi.
Tangirkulov Dilshod Egamberdiyevich,
Jinoyat ishlari bo‘yicha Uzun tuman sudi devonxona mudiri