Özbekiston Respublikasi Transport vazirligi

Bugungi kunda Xorazm viloyatida jami 242 ta avtobus yo‘nalishi mavjud bo‘lib, shundan 23 tasi shahar, 206 tasi shahar atrofi va 13 tasi shaharlararo yo‘nalishlarni tashkil etadi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 16-fevraldagi PQ–59-son qaroriga asosan Urganch shahridagi 7 ta shahar avtobus yo‘nalishi «Brutto-shartnoma» tizimiga o‘tkazildi. Qolgan 16 ta shahar avtobus yo‘nalishlarida xizmat ko‘rsatish uchun zarur bo‘lgan avtobuslar xarid qilingan bo‘lib, hozirda mazkur yo‘nalishlarni ochiq tender savdolariga chiqarish bo‘yicha tegishli choralar ko‘rilmoqda.

Mazkur qaror bilan muntazam shahar avtobus yo‘nalishlarida belgilangan tariflar asosida yo‘lovchilar tashishni brutto-shartnoma asosida tashkil etish va moliyalashtirish tizimi joriy etildi. Unga muvofiq, avtobuslarda yo‘lovchi tashish xizmatlarini ko‘rsatuvchi tashuvchilar bilan hisob-kitoblar «bosib o‘tilgan yo‘l» va «sifat» mezonlari asosida amalga oshirilishi, shuningdek, tender savdolariga chiqariladigan yo‘nalish qiymatining boshlang‘ich narxi har bir avtobus yo‘nalishi bo‘yicha yo‘lovchi tashish bilan bog‘liq xarajatlar hamda 10 foiz miqdoridagi rentabellik inobatga olingan holda, har bir kilometr bosib o‘tiladigan masofa uchun shakllantirilishi belgilangan.

Mazkur tizimning joriy etilishi aholining sifatli, qulay va barqaror yo‘lovchi tashish xizmatlariga bo‘lgan ehtiyojini qondirish, sohada bozor tamoyillarini keng joriy etish, moliyalashtirish tizimi va tarif siyosatini takomillashtirish orqali xususiy sektor uchun qulay biznes muhitini shakllantirishga xizmat qilmoqda.

Shu bilan birga, bugungi kunda viloyatda jami 113 ta shahar atrofi avtobus yo‘nalishi mavjud bo‘lib, shundan 63 ta yo‘nalish tashuvchilarga biriktirilgan, 50 ta yo‘nalish esa norentabelligi sababli faoliyati to‘xtab qolgan. Mazkur yo‘nalishlarda qatnovlarni qayta tiklash uchun jami 96 ta avtobus talab etilishi ma’lum qilindi.

Amaldagi tartibga ko‘ra, tijorat asosida yo‘lovchilar tashish xizmatini ko‘rsatadigan va buning uchun maxsus ruxsatnomaga (litsenziyaga) ega bo‘lgan yuridik shaxslar — tashuvchilar tomonidan shahar atrofi yoki viloyat ichidagi shaharlararo avtobus yo‘nalishlarida ko‘riladigan zarar miqdori 30 foizgacha (30 foiz ham shu jumladan) bo‘lgan yo‘nalishlar norentabel avtobus yo‘nalishlari hisoblanishi belgilangan.

 

Biroq, amaldagi tartibda tashuvchilarning haqiqiy xarajatlarini to‘liq qoplash mexanizmi hamda aniq rentabellik darajasi yetarlicha belgilab berilmaganligi sababli, ayrim shahar atrofi yo‘nalishlarida tashuvchilarning iqtisodiy manfaatdorligi pasayib, avtobuslar qatnovi to‘xtab qolish holatlari yuzaga kelgan.

 

Bundan tashqari, bugungi kunda shahar atrofi avtobus yo‘nalishlarida faoliyat yuritayotgan tashuvchilar uchun avtobuslar xarid qilish maqsadida tijorat banklaridan kredit mablag‘larini jalb etishda yetarli darajada imtiyozli va qulay moliyaviy shartlar mavjud emas.

 

Bu holat avtobus parklarini yangilash, eski transport vositalarini zamonaviy avtobuslarga almashtirish va tashuvchilarning moddiy-texnik bazasini yaxshilash jarayonini sekinlashtirmoqda.

Uchrashuv davomida shahar atrofi yo‘nalishlarida yo‘lovchi tashish faoliyatini amalga oshirayotgan tadbirkorlar tomonidan amaldagi tartiblarni takomillashtirish, sohada mavjud muammolarni bartaraf etish, tashuvchilar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, norentabel yo‘nalishlarda qatnovlarni qayta tiklash, avtobus parklarini yangilash hamda aholiga sifatli transport xizmatlarini ko‘rsatish yuzasidan qator taklif va mulohazalar bildirildi.

Tadbirkorlar tomonidan bildirilgan takliflar mas’ullar tomonidan atroflicha tinglanib, har bir taklifga alohida e’tibor qaratilishi, birorta ham taklif nazoratdan chetda qolmasligi hamda bildirilgan takliflar asosida sohani takomillashtirishga qaratilgan normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish ma’lum qilindi.

Yangi ishlab chiqiladigan normativ-huquqiy hujjat loyihasida hududlarda shahar atrofi avtobus yo‘nalishlari faoliyatini yanada takomillashtirish, aholiga ko‘rsatilayotgan transport xizmatlari sifatini oshirish, tashuvchilar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, norentabel yo‘nalishlarni moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish hamda yo‘lovchi tashish xizmatlarining barqarorligini ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlarni belgilash nazarda tutiladi.

Mazkur takliflarni amaliyotga joriy etish natijasida shahar atrofi avtobus yo‘nalishlarida qatnovlarni qayta tiklash, yo‘lovchi tashish sohasidagi mavjud muammolarni bartaraf etish, tashuvchilar faoliyatining moliyaviy barqarorligini ta’minlash, norentabel yo‘nalishlarni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish, avtobus parklarini bosqichma-bosqich yangilash hamda aholi uchun barqaror, sifatli, xavfsiz va qulay transport xizmatlarini ta’minlash imkoniyati yaratiladi.