O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi

Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida global texnologik tendensiyalar va raqamli iqtisodiyotning istiqbollariga bag‘ishlangan “Sun’iy intellekt, raqamli boshqaruv va innovatsiyalar: navbatdagi investitsiya ufqi” mavzusida yirik panel sessiyasi bo‘lib o‘tdi.

Sessiyada ta’kidlanganidek, bugungi kunda sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (big data) va kiberxavfsizlik tizimlari global miqyosda mutlaqo yangi investitsiya imkoniyatlarini yaratib, an’anaviy sanoat tarmoqlarini tubdan qayta shakllantirmoqda. Ishtirokchilar zamonaviy ma’lumotlar markazlarini barpo etish, bulutli infratuzilmani kengaytirish hamda davlat va biznes darajasida raqamli boshqaruv mexanizmlarini joriy etish masalalarini atroflicha muhokama qildilar.

Muhokamalar markazidan yosh, demografik jihatdan faol va shiddat bilan o‘sib borayotgan iqtisodiyotlarning raqamli salohiyati joy oldi. Ekspertlar qanday qilib malakali ishchi kuchini tayyorlashi hamda global darajada raqobatbardosh raqamli ekotizimlarni muvaffaqiyatli barpo etishi mumkinligi borasida o‘zaro fikr almashdilar. Sessiya raqamli texnologiyalarni rivojlantirish orqali mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligini yangi bosqichga ko‘tarish bo‘yicha muhim strategik platforma bo‘lib xizmat qildi.

Mazkur nufuzli sessiyada xalqaro texnologiya kompaniyalari rahbarlari, davlat arboblari va soha ekspertlari ishtirok etdilar:

• Nazim Turdumambetov - “Outpost Eurasia” bosh direktori (Moderator)
• Takehiko Matsuo - Yaponiya Iqtisodiyot, savdo va sanoat vazirligining xalqaro ishlar bo‘yicha vazir o‘rinbosari
• Benedict Macon-Cooney - Toni Blerning global o‘zgarishlar instituti (TBI) Sun’iy intellekt va innovatsiyalar direktori
• Makhliyo Muksinova - O‘zbekiston IT Park bosh direktorining strategik rivojlanish bo‘yicha o‘rinbosari
• Anil Vijayachandran - “Data Volt” kompaniyasi katta Vitse-prezidenti
• Kevin Khanda - “Uzum” ekotizimining texnik direktori va mahsulotlar bo‘yicha direktori
• Davit Melikidze - UZCARD (Yagona respublika protsessing markazi) bosh direktori
• Aytan Mastaliyeva - “TAV Technologies” kompaniyasining Yevropa, Shimoliy va Janubiy Amerika hamda MDH bo‘yicha vitse-prezidenti
• Akmal Primkulov - “Wildberries Uzbekistan” direktori

Sessiyada so‘zga chiqqan Yaponiya Iqtisodiyot, savdo va sanoat vazirligi xalqaro ishlar bo‘yicha vazir o‘rinbosari Takehiko Matsuo sun’iy intellekt sohasidagi global raqobat o‘qi yirik bazaviy modellardan real iqtisodiyot tarmoqlarida amaliy qiymat yaratish qobiliyatiga ko‘chganini ta’kidladi. Shu sababli Yaponiya sanoatni transformatsiya qilish uchun “ishonchli sun’iy intellekt” konsepsiyasiga, muayyan tarmoqlarga moslashtirilgan vertikal hamda fizik SI tizimlarini rivojlantirishga e’tibor qaratmoqda. Spiker O‘zbekistonni intellektual salohiyatli yosh kadrlari, raqamli transformatsiyaga bo‘lgan qat’iy siyosiy irodasi hamda mintaqaviy xab sifatidagi o‘rni tufayli Yaponiya uchun raqamli sohadagi g‘oyat muhim strategik hamkor deb baholadi.

Matsuoning so‘zlariga ko‘ra, ikki mamlakat o‘rtasidagi amaliy hamkorlik uchta ustuvor yo‘nalish - inson kapitali, data-markazlar va yuqori samarali hisoblash infratuzilmalar, xavfsiz aloqa tizimlari tashkil etishda namoyon bo‘lmoqda.

- Yaponiya ochiq, xavfsiz va ishonchli raqamli ekotizimni barpo etish yoʻlida Oʻzbekiston va boshqa hamfikr davlatlar bilan uzoq muddatli va samarali hamkorlikka sodiqligini yana bir bor tasdiqlaydi”, – deydi vazir o‘rinbosari.

IT Park bosh direktorining o‘rinbosari Mahliyo Muksinova O‘zbekistonda sun’iy intellekt va startap ekotizimini rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan strategik islohotlar hamda erishilgan yuqori natijalarni ta’kidlab o‘tdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi bilan qabul qilingan “Sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish bo‘yicha 2030-yilgacha mo‘ljallangan strategiya” doirasida mahsulot va xizmatlar eksportini 1,5 milliard dollarga yetkazish, sohaga 300 ming nafar mutaxassisni jalb etish hamda “Government AI Readiness Index” reytingida top-50 talikka kirish maqsad qilingan. Shuningdek, inson kapitalini qo‘llab-quvvatlash uchun “5 million sun’iy intellekt yetakchisi” dasturi yo‘lga qo‘yildi, 20 dan ortiq oliy ta’lim muassasalarida laboratoriyalar ochildi hamda davlat boshqaruvida 200 ga yaqin SI loyihalari rejalashtirildi.

Shuningdek, u infratuzilmaviy jabhada NVIDIA bilan hamkorlikda 2025-yili dastlabki superkompyuter ishga tushirilgani va milliy superkompyuter loyihasining birinchi bosqichi boshlanganini ma’lum qildi. Ta’kidlanishicha, ma’lumotlarni qayta ishlash markazlarini yashil energiya bilan ta’minlash uchun Qoraqalpog‘istonda alohida imtiyozlar joriy etilib, 2030-yilga borib shamol energetikasi quvvatini 9,3 gigavattga yetkazish belgilangan. Shu munosabati bilan investorlar elektr, suv ta’minoti hamda grafik protsessorlar (GPU) importi uchun bojxona to‘lovlaridan to‘liq ozod qilinadi.

Yana bir spiker, “TAV Technologies” kompaniyasi vitse-prezidenti Aytan Mastaliyeva global miqyosda raqamli sarmoyalarning, xususan, aviatsiya tizimida sun’iy intellekt (texnologiyalarini qo‘llashning strategik ahamiyatiga to‘xtaldi. Uning ta’kidlashicha, prognozlarga ko‘ra, 2026-yilga kelib global yo‘lovchi tashish hajmi 10 milliarddan oshadi, kelgusi o‘n yillikda esa bu ko‘rsatkich ikki barobarga ko‘payadi. O‘zbekiston aviatsiya sohasi ham jadal rivojlanish modelini namoyish etib, 2025-yil yakuni bo‘yicha yo‘lovchi oqimi 15 million nafarni tashkil etdi. Bunday keskin o‘sish sharoitida aeroportlar va aviakompaniyalar duch keladigan operatsion murakkabliklarni hal etish, kutilayotgan muammolarni oldindan modellashtirish hamda prognozli texnik xizmat ko‘rsatish (predictive maintenance) uchun SI yechimlarini jalb etish zaruriyatga aylandi.

Kompaniya aeroportlarni rivojlantirishni besh bosqichga ajratadi va uning eng oliy darajasi SI to‘liq amalga kiradigan “intellektual aeroport” (intelligent airport) konsepsiyasidir. Ayni paytda mazkur ilg‘or texnologiyalar Boku aeroportida tatbiq etilayotgan bo‘lsa, yaqin fursatda O‘zbekistonning Samarqand va Namangan aeroportlarida ham ikki yirik loyiha boshlanadi. Ularning mavjud boshqaruv tizimi (back-end) asosida “Airport Cockpit” dasturiy majmuasi hamda maxsus sun’iy intellektual qatlam joriy etiladi. Bu yechim havo bandargohlariga kutilmagan favqulodda vaziyatlar va stress omillarini bartaraf etish, boshqaruvni to‘liq rejalashtirilgan tartibga o‘tkazish hamda xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish imkonini beradi. Kompaniya istiqbolda mamlakatning barcha mintaqaviy aeroportlarini raqamlashtirishni maqsad qilgan.

“Oʻzbekistonda yoʻlovchi oqimi keskin ravishda ortib, 2025-yil yakunlariga koʻra 15 million nafarni tashkil etdi. Biroq bunday jadal oʻsish oʻz navbatida tizimli chaqiriqlarni ham keltirib chiqaradi. Biz kunlik operatsion jarayonlardagi kutilmagan favqulodda holatlar va stress omillarini bartaraf etish hamda boshqaruvni toʻliq rejalashtirilgan tartibga oʻtkazish uchun aynan sunʼiy intellekt imkoniyatlaridan foydalanamiz”, – deydi Aytan Mastaliyeva.

Xulosa o‘rnida shuni ishonch bilan aytish mumkinki, mazkur sessiya O‘zbekistonning jadal raqamli transformatsiyasi xalqaro investorlar uchun naqadar istiqbolli ekanligini amalda ko‘rsatib berdi. Xalqaro texnologik gigantlar hamda xorijiy davlatlar bilan o‘rnatilayotgan strategik hamkorlik kelgusida iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida innovatsion o‘sishni ta’minlab, O‘zbekistonning global raqamli maydondagi o‘rni va raqobatbardoshligini yanada mustahkamlashga asosiy poydevor bo‘lib xizmat qiladi.