O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi

V Toshkent xalqaro investitsiya forumining birinchi kunida Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarni yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan “Investitsiyalar, savdo va barqaror infratuzilmani rivojlantirish bo‘yicha YI–Markaziy Osiyo strategik hamkorligi” mavzusida yuqori darajadagi panel sessiyasi bo‘lib o‘tdi.

Mazkur tadbir YI va Markaziy Osiyo mintaqasi o‘rtasidagi iqtisodiy kooperatsiyani faollashtirish, barqaror o‘sishni rag‘batlantirish, o‘zaro bog‘liqlik (connectivity) va sarmoyaviy hamkorlikni jadallashtirish maqsadida tashkil etildi. Sessiya davomida me’yoriy-huquqiy to‘siqlarni bartaraf etish, moliyaviy bo‘shliqlarni to‘ldirish, infratuzilma ehtiyojlarini qondirish hamda sarmoyadorlar huquqlarini himoya qilish mexanizmlari qizg‘in muhokama qilindi. Shuningdek, savdo integratsiyasini oshirish uchun yashil texnologiyalarni joriy etish va tomonlarning muvofiqlashtirilgan harakatlarini yo‘lga qo‘yish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

Xalqaro miqyosdagi siyosatchilar, nufuzli xalqaro moliya institutlari rahbarlari va yirik kompaniyalar vakillarini birlashtirgan sessiyani Euronews kompaniyasi raisi Pedro Vargas David moderator sifatida boshqarib bordi.

Xorvatiya sobiq prezidenti Kolinda Grabar Kitarovich Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi strategik sheriklik bugungi kunda o‘zaro savdo-sotiq, investitsiyalar va yangi ish o‘rinlari yaratish bilan birga, dunyo parchalanib borayotgan bir sharoitda davlatlarning o‘z suvereniteti va mustaqil taraqqiyot yo‘lini himoya qilishida hal qiluvchi rol o‘ynashini qayd etdi. Uzoq yillar davomida tashqi ekspertlar mintaqani shunchaki Yevropa va Osiyoni bog‘lovchi tranzit ko‘prigi deb hisoblagan bo‘lsalar, bugungi kunda Markaziy Osiyo siyosiy vazni, demografik resurslari va ulkan iqtisodiy hamda energetik salohiyati bilan mutlaq mustaqil kuchga aylanib ulgurdi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, geosiyosiy inqirozlar va transport zanjiridagi uzilishlar tufayli Yevropa uchun barqaror logistika va ishonchli energetik hamkorlar topish hayotiy zaruratga aylangan. Bu borada munosabatlarni haqiqiy strategik darajaga ko‘tarish uchun siyosiy ishonch, iqtisodiy jihatdan bir-birini to‘ldirish va umumiy xavfsizlik manfaatlari talab etiladi. Yevropa mintaqaga pand-nasihatlar bilan emas, balki yuqori standartlar va sarmoya kiritishga tayyor holda kelishi kerak. O‘z navbatida, Markaziy Osiyo mamlakatlari investorlar huquqlarini himoya qilish, korrupsiyaga qarshi kurashish va moliyaviy jihatdan jozibador loyihalarni tayyorlash orqali o‘zlarini almashtirib bo‘lmaydigan hamkor sifatida namoyon etishlari lozim. Transkaspiy yo‘nalishi kabi o‘zaro bog‘liqlik loyihalari shunchaki yuk o‘tkazish bilan cheklanib qolmasdan, mintaqaning ichki qismida qo‘shimcha qiymat yaratishi, mahalliy biznesni qo‘llab-quvvatlashi va yangi ish o‘rinlari yaratishi shart.

Spiker Markaziy Osiyo davlatlarining ko‘p vektorli tashqi siyosatini to‘liq qo‘llab-quvvatlashini bildirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bugungi dunyoda hech bir mamlakat faqatgina bitta bozorga, yagona yetkazib beruvchiga yoki bitta siyosiy markazga qaram bo‘lishni istamaydi. Yevropa Ittifoqi ushbu strategik tanlovni hurmat qilishi, mintaqadan qay bir tomonda bo‘lishni talab qilmasdan, aksincha, uning muqobil tanlov imkoniyatlarini kengaytirishga ko‘maklashishi lozim.

“Strategik sheriklik shunchaki bitta hujjatni imzolash yoki bitta sammit o‘tkazish bilan qurilmaydi. U siyosiy iroda investitsiyalarga, investitsiyalar infratuzilmaga aylanib, ushbu infratuzilma insonlar hayotini yaxshilashga xizmat qilgandagina bunyod bo‘ladi. Agar biz o‘zaro ishonchni, amaliy investitsiyalarni hamda bir-birimizning strategik manfaatlarimizga bo‘lgan hurmatni birlashtira olsak, ushbu sheriklik Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi barqaror aloqalarning eng mustahkam ustunlaridan biriga aylanadi”, – dedi Kolinda Grabar Kitarovich.

Shuningdek, Yevropa Ittifoqining Markaziy Osiyo bo‘yicha maxsus vakili Eduards Stipraisning ta’kidlashicha, Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi izchil rivojlanib borayotgan sheriklik munosabatlarining markaziy o‘qini investitsiyalar, o‘zaro bog‘liqlik hamda barqaror infratuzilma elementlari tashkil etadi.

Maxsus vakilning so‘zlariga ko‘ra, bugungi kunda Yevropa Ittifoqi Markaziy Osiyoning ikkinchi yirik savdo va investitsiyaviy hamkori hisoblanadi hamda tomonlarning yaqin va tizimli hamkorlikka bo‘lgan qiziqishi o‘zaro teng ravishda ortib bormoqda. Shuningdek, Yevropa Ittifoqi O‘zbekiston va Turkmanistonning Jahon savdo tashkilotiga (JST) a’zo bo‘lish jarayonlarini ham har tomonlama qo‘llab-quvvatlab kelmoqda.

Spiker Yevropa Ittifoqining mintaqadagi faoliyati teng huquqli sheriklik, o‘zaro hurmat va mushtarak manfaatlar tamoyillariga asoslanishini, hamkorlik esa fuqarolar va biznes vakillari uchun aniq hamda sezilarli naf keltirishi shart ekanini bildirdi.

“Biz birgalikda Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo oʻrtasidagi rishtalarni yanada mustahkamlashimiz, savdo va investitsiyalar uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochishimiz hamda xalqlarimizning yanada farovon va oʻzaro uzviy bogʻlangan kelajagi yoʻlida samarali mehnat qilishimiz mumkin”, – deydi Eduards Stiprais.

Yevropa investitsiya banki vitse-prezidenti Marek Mora global inqirozlar sharoitida Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi hamkorlik yangi strategik ahamiyat kasb etayotganini ta’kidladi. Munosabatlardagi eng katta amaliy yangilik sifatida, bugun Toshkent shahrida Yevropa investitsiya bankining Markaziy Osiyo boʻyicha mintaqaviy vakolatxonasi ochilishi e’lon qilindi. Bu qadam bankning mintaqadagi uzoq muddatli majburiyatlarini mustahkamlab, hamkorlar va mijozlar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlash imkonini beradi.

“Toshkent shahrida Yevropa investitsiya bankining Markaziy Osiyo boʻyicha mintaqaviy vakolatxonasi ochilishi munosabatlarimiz tarixida muhim burilish davri boʻladi. Bizning vazifamiz shunchaki moliyaviy mablagʻlar ajratish bilan cheklanmaydi. Biz yuqori sifatli loyihalarni tayyorlashni qoʻllab-quvvatlash, xususiy kapitalni safarbar etish hamda sarmoyalarning eng yuqori standartlarga toʻliq javob berishini taʼminlashga alohida eʼtibor qaratamiz”, – deya fikrlarini yakunladi bank vakili.

Serbiyaning Xalqaro iqtisodiy hamkorlik bo‘yicha vaziri Nenad Popovich Markaziy Osiyoning 80 millionlik aholisi va yiliga 5 foizdan yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atiga ega bo‘lgan 500 milliard dollarlik ulkan bozorini Yevropa uchun strategik sherik deb hisoblaydi. Bu borada Xitoy va Markaziy Osiyoni Yevropa bilan bog‘laydigan “O‘rta koridor” (Transkaspiy yo‘nalishi) logistik zanjirida Serbiya muhim uzel vazifasini o‘tashga tayyor. Xususan, joriy yilda Belgraddan Budapeshtgacha bo‘lgan tezyurar temir yo‘l tarmog‘i ishga tushirilishi va uning Yevropa Ittifoqi ko‘magida 2032-yilgacha janubga qarab uzaytirilishi Markaziy Osiyodan Yevropaga chiquvchi eng qisqa va tezkor quruqlik yo‘lagini yaratadi.

“Qariyb 80 million aholi istiqomat qiladigan, yalpi ichki mahsuloti yiliga 5 foizdan yuqori sur’atda o‘sib borayotgan hamda umumiy hajmi 500 milliard dollardan oshadigan bunday ulkan bozor hech qachon yiroq yoki begona bo‘la olmaydi. Bizning geosiyosiy va iqtisodiy pozitsiyamiz turli mintaqalar o‘rtasida nafaqat savdo va investitsiyalar, balki bilim, ilg‘or texnologiyalar hamda qoʻshma loyihalar almashinuvida ham oʻziga xos ishonchli koʻprik boʻlishi mumkin”, – dedi vazir.

Sessiya spikerlari o‘z chiqishlarida Markaziy Osiyoning transchegaraviy va transport-logistika salohiyatini oshirishda xalqaro moliya institutlarining o‘rni beqiyos ekanini ta’kidladilar. Yevropa investitsiya banki (YIB) va Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YTTB) vakillari mintaqadagi yirik infratuzilma hamda “yashil” energiya loyihalarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri moliyalashtirish hajmini yanada kengaytirishga tayyor ekanliklarini bildirishdi.

Muhokamalar yakunida barqaror infratuzilmani rivojlantirish orqali transport yo‘laklarini (xususan, Transkaspiy transport yo‘lagini) kengaytirish Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi tovar ayirboshlash muddatini qisqartirish hamda o‘zaro savdo aylanmasini yangi rekord darajaga olib chiqishining bosh omili ekani e’tirof etildi.