O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi

V Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida “O‘rta yo‘lak”: quvvat, o‘zaro to‘ldiruvchanlik va yangi savdo yo‘llarining iqtisodiyoti” mavzusiga bag‘ishlangan yirik panel sessiya bo‘lib o‘tdi.

Tadbirda qayd etilganidek, Transkaspiy xalqaro transport yo‘lagi — “O‘rta yo‘lak” nafaqat mintaqa, balki butun Yevrosiyo uchun strategik ahamiyat kasb etmoqda. Sessiyada yo‘lakning logistika salohiyatini oshirish, tranzit davlatlar o‘rtasida tariflarni uyg‘unlashtirish hamda zamonaviy multimodal infratuzilmani rivojlantirish masalalari muhokama qilindi.

Shuningdek, ishtirokchilar asosiy tranzit yo‘nalishlarining muqobil transport yo‘laklari bilan o‘zaro uyg‘unligini ta’minlash, Yevropa Ittifoqining “Global Gateway” tashabbusi doirasidagi moliyalashtirish imkoniyatlari, transchegaraviy savdoni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari va yangi transport aloqalarini shakllantirishning iqtisodiy jihatlarini atroflicha ko‘rib chiqdilar.

Mazkur nufuzli strategik muloqot maydonida sohaning yetakchi xalqaro ekspertlari, logistika kompaniyalari rahbarlari va xalqaro tashkilotlar vakillari ishtirok etdilar:

• Konstantin Prodayvoda — Boston Consulting Group (BCG) hamkori (Moderator)
• Darren Spinck — “Janus Forum” boshqaruvchi direktori
• Andrew Bouffard — “CPCS” kompaniyasi vitse-prezidenti
• Dave Van Den Bos — “Ahlers Logistics” kompaniyasi bosh direktori
• Céleste Laporte Talamon — Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotining (OECD) Yevrosiyo bo‘limi siyosat tahlilchisi
• Winnie Wang Wei — Jahon bankining Markaziy Osiyo bo‘yicha yetakchi infratuzilma mutaxassisi
• Charlotte Adriaen — Yevropa Ittifoqining Xalqaro hamkorlik bo‘yicha bosh boshqarmasi (DG INTPA) Markaziy Osiyo bo‘limi boshlig‘i
• Jasurbek Choriyev — Transport vaziri o‘rinbosari, Yevropa                                                                                         -Kavkaz-Osiyo transport yo‘lagi (TRACECA) bosh kotibi

Sessiya moderatori, Boston Consulting Group (BCG) hamkori Konstantin Prodayvoda O‘rta yo‘lak strategik g‘oyadan jadal rivojlanayotgan transport yo‘nalishiga aylanganini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, yo‘lak orqali yuk tashish hajmi so‘nggi yillarda qariyb besh baravar oshib, 2025-yilda 4,5 million tonnaga yetgan.

Transport vaziri o‘rinbosari, TRACECA bosh kotibi Jasurbek Choriyev mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlash va transport tarmoqlarini raqamlashtirish muhimligini ta’kidladi. U tranzit vaqtining qisqarishi, raqamli yechimlarning joriy etilishi hamda ishtirokchi davlatlar o‘rtasidagi muvofiqlashtirishning yaxshilanishini alohida qayd etdi. Xususan, 2026-yil may oyida imzolangan TRACECA yagona tranzit ruxsatnomasi to‘g‘risidagi kelishuv va raqamli hujjatlarni o‘zaro tan olish tashabbuslari muhim qadam sifatida baholandi.

Janus Forum boshqaruvchi direktori Darren Spink O‘rta yo‘lak  global ta’minot zanjirlari uchun strategik zaruratga aylanganini ta’kidladi. Uning ma’lumotlariga ko‘ra, 2021–2025-yillarda yo‘lak orqali yuk tashish hajmi 800 foizga oshib, 4 million tonnadan oshgan. U O‘zbekiston dengizga chiqish imkoniyatiga ega bo‘lmagan davlatdan yirik savdo, sanoat va logistika markaziga aylanish uchun noyob imkoniyatlarga ega ekanini qayd etdi.

Yevropa Komissiyasining DG INTPA tuzilmasi Markaziy Osiyo bo‘limi rahbari Sharlotta Adriyen “Global Gateway” tashabbusi doirasida erishilgan natijalarni taqdim etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Bryusselda o‘tkazilgan investitsiya forumida qariyb 10 milliard yevrolik majburiyatlar e’lon qilingan bo‘lsa, Samarqandda bo‘lib o‘tgan YI–Markaziy Osiyo sammitida yana 12 milliard yevro ajratilishi ma’lum qilingan.

OECD siyosiy tahlilchisi Selest Laport Talamon Markaziy Osiyoda faoliyat yuritayotgan 170 dan ortiq xususiy sektor kompaniyalari ishtirokida o‘tkazilgan tadqiqot natijalarini taqdim etdi. U infratuzilma, raqamlashtirish va mintaqaviy hamkorlik borasida sezilarli yutuqlarga erishilganini, ayniqsa elektron bojxona tizimlari va TRACECA yagona tranzit ruxsatnomasi bo‘yicha kelishuv muhim ahamiyatga ega ekanini ta’kidladi.

CPCS vitse-prezidenti Endryu Buffard yuk jo‘natuvchilar va investorlar uchun eng muhim omil — bu prognoz qilinadigan va ishonchli logistika tizimi ekanini aytdi. Uning baholashlariga ko‘ra, yo‘lak to‘liq integratsiyalashgan holda rivojlantirilsa, 2040-yilga borib konteyner tashish hajmi yiliga 1,4 million TEUga yetishi mumkin.

Ahlers Logistics bosh direktori Deyv Van den Bos esa biznes uchun ishonchlilik, shaffoflik va yuklarni kuzatish imkoniyatlari tobora muhimlashayotganini ta’kidladi. U sun’iy intellekt asosidagi yechimlar yetkazib berish muddatlarini aniq prognoz qilish va logistika samaradorligini oshirishda katta rol o‘ynayotganini qayd etdi.

Muhokama yakunida ekspertlar O‘rta yo‘lak Osiyo va Yevropani bog‘lovchi eng muhim transport va savdo yo‘nalishlaridan biriga aylanayotganini ta’kidladilar. Ularning fikricha, kelgusidagi o‘sish nafaqat infratuzilmaga investitsiyalar, balki raqamlashtirish, tartibga solishni uyg‘unlashtirish, institutsional hamkorlik va mintaqa uchun uzoq muddatli iqtisodiy qiymat yaratuvchi logistika ekotizimlarini rivojlantirishga ham bog‘liq bo‘ladi.