O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi

Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida mintaqaning kelajakdagi energetika xavfsizligi va barqaror rivojlanishiga bag‘ishlangan “Energetik transformatsiya: Markaziy Osiyoda qayta tiklanuvchi energetika, atom energetikasi va vodorod” mavzusida yirik panel sessiyasi bo‘lib o‘tdi.

Tadbirda ta’kidlanganidek, O‘zbekiston va mintaqa davlatlari 2030-yilga qadar umumiy energiya balansida qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini 40 foizga yetkazishdek ulkan strategik maqsadni o‘z oldiga qo‘ygan. Sessiya davomida ishtirokchilar tomonidan ushbu keng miqyosdagi energetik transformatsiyani moliyalashtirishning zamonaviy mexanizmlari qizg‘in muhokama qilindi. Xususan, xususiy va xorijiy kapitalni jalb qilishda muhim o‘rin tutuvchi elektr energiyasini sotib olish bo‘yicha uzoq muddatli shartnomalar (PPA — Power Purchase Agreements) tuzilmalari, yirik loyihalarning xalqaro moliya institutlari uchun bankabelligi (moliyalashtirishga yaroqliligi) kafolatlari hamda mintaqaviy elektr tarmoqlarini modernizatsiya qilish masalalari atroflicha tahlil etildi. Mazkur muloqot maydoni energetik o‘tishni xalqaro standartlar asosida, texnologik va moliyaviy jihatdan barqaror amalga oshirish bo‘yicha strategik platforma bo‘lib xizmat qildi.

Sessiyada ishtirok etgan nufuzli davlat arboblari, xalqaro ekspertlar va yirik energetika korporatsiyalari rahbarlari:

• Igor Alekseev — Boston Consulting Group (BCG) boshqaruvchi direktori va hamkori (Moderator)
• Umid Mamadaminov — O‘zbekiston Respublikasi Energetika vaziri o‘rinbosari
• Maryam Almazrouie Rashed — “Masdar” kompaniyasining MDH mamlakatlari bo‘yicha biznesni rivojlantirish bo‘limi rahbari
• Abid Malik — “ACWA Central Asia” direktori
• Sule Kilic — Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankining (YeTTB) Turkiya, Kavkaz, Markaziy Osiyo va Mo‘g‘uliston bo‘yicha mas’ul direktori, “Eurasia Energy” rahbari
• Sama Bilbao y León — Jahon yadro assotsiatsiyasi (WNA) bosh direktori
• Takefumi Nishikawa — “Sojitz Corporation” korporatsiyasining Energetika yechimlari va jamoat infratuzilmasi departamenti ijrochi direktori, bosh operatsion direktori (COO)

Sessiyada nutq so‘zlagan O‘zbekiston energetika vaziri o‘rinbosari Umid Mamadaminov so‘nggi yillarda mamlakat energetika sanoatiga milliardlab dollar to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar jalb etilganini va qayta tiklanuvchi energiya manbalari bo‘yicha ulkan quvvatlar yaratilganini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, yaqin 6-10 yillik istiqboldagi eng asosiy va murakkab vazifa — quyosh hamda shamol elektr stansiyalarining o‘zgaruvchan tabiati sababli, ushbu barqaror bo‘lmagan yashil energiya quvvatlarini yagona elektr energetika tizimiga xavfsiz integratsiya qila oladigan moslashuvchan elektr tarmoqlarini barpo etishdan iboratdir.

Ushbu strategik maqsadga erishish uchun vazirlik yaqin 8-10 yil ichida amalga oshirilishi lozim bo‘lgan to‘rtta ustuvor yo‘nalishni belgilab olgan. Birinchi navbatda, ishlab chiqarilayotgan elektrni iste’mol markazlariga uzluksiz yetkazish uchun yangi yuqori kuchlanishli elektr uzatish liniyalarini qurish va taqsimlash tizimlarini modernizatsiya qilish talab etiladi. Ikkinchidan, tarmoq yuklamasini tezkor muvozanatlashtirish maqsadida energiya saqlash akkumulyator tizimlari (BESS), kombinatsiyalashgan siklli gaz-turbina qurilmalari (CCGT) hamda gidroakkumulyatsiya stansiyalari (GAES) orqali zaxira quvvatlarini yaratish zarur bo‘ladi.

Uchinchi muhim yo‘nalish bu raqamlashtirish jarayonlarini jadallashtirish bo‘lib, shamol va quyosh stansiyalarini samarali boshqarish, ilg‘or prognozlashtirish tizimlarini joriy etish hamda shakllanadigan ulkan ma’lumotlar oqimini (Big Data) qayta ishlash uchun sun’iy intellekt (AI) texnologiyalarini tatbiq etish kechiktirib bo‘lmas talabdir. To‘rtinchi yo‘nalish sifatida esa mintaqaviy integratsiya va qo‘shni davlatlar bilan hamkorlik ko‘rsatildi. Hozirda Jahon bankining REMIT va Osiyo taraqqiyot bankining muvozanatlashtiruvchi bozor tashabbuslari doirasida Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan amaliy hamkorlik olib borilmoqda, shuningdek, mintaqadan Yevropaga elektr energiyasini eksport qilishga qaratilgan, dengiz osti kabellari orqali o‘tuvchi “Yashil koridor” (Green Corridor) strategik loyihasi ustida faol ishlamoqda.

“Bugungi kunda asosiy eʼtibor faqatgina yangi megavattlarni, yaʼni ishlab chiqarish quvvatlarini yaratishga emas, balki tizimning barqaror va xavfsiz ishlashini taʼminlovchi mustahkam elektr tarmoqlarini shakllantirishga qaratilishi lozim”, – dedi vazir o‘rinbosari.