O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi

16-iyun kuni O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi muvofiqlashtiruvida tashkil etilgan 5-yubiley Toshkent xalqaro investitsiya forumi doirasida jahon iqtisodiyoti o‘sishining asosiy drayverlaridan biriga bag‘ishlangan “Maxsus iqtisodiy zonalar: boshqaruv, samaradorlik va amalda ish beradigan yondashuvlar” mavzusida panel sessiyasi bo‘lib o‘tdi.

Tadbir davomida ta’kidlanganidek, bugungi kunda erkin iqtisodiy zonalar (EIZ) butun dunyo bo‘ylab jadal kengayib bormoqda, biroq ularning amaliy samaradorligi va natijadorligi turli mamlakatlar kesimida keskin farq qiladi. Mutaxassislarning fikricha, xorijiy kapitalni jalb qilishning asosiy mezonlari endi an’anaviy soliq va bojxona imtiyozlari bilan cheklanmaydi. Bugungi kunda investorlar tobora ko‘proq to‘liq integratsiyalashgan, kompleks ekotizimlarni taklif etuvchi hududlarga e’tibor qaratmoqdalar.

Muhokamalar davomida sessiya ishtirokchilari ekotizimlarning ajralmas elementlarini, jumladan, “plug-and-play” tamoyili bo‘yicha foydalanishga tayyor biznes infratuzilmasini, malakali ishchi kuchining uzluksiz oqimini, tartibga solish hamda ma’muriy avtonomiyani, shuningdek, yirik investorlarni jalb qilishning ilg‘or strategiyalarini chuqur tahlil qildilar. Xalqaro tashkilotlar vakillari o‘z tajribalari bilan o‘rtoqlashib, qanday boshqaruv modellari faqat qog‘ozda emas, balki amalda ham barqaror iqtisodiy natijalar berishini ko‘rsatib berdilar.

Muloqot maydonchasida quyidagi ekspertlar ma’ruza qildi:

• Erbol Buxarbayev — Butunjahon erkin zonalar tashkiloti (World FZO) ro‘yxatga olish bo‘limi boshlig‘i (Moderator)
• Elzod Qosimov  — O‘zbekiston investitsiyalar, sanoat va savdo vazirining o‘rinbosari
• Liza Kestner  — Xalqaro moliya korporatsiyasining (IFC) O‘zbekiston, Qozog‘iston va Turkiya bo‘yicha direktori
• Enriko Pinali — Osiyo taraqqiyot bankining (OTB) Markaziy va G‘arbiy Osiyo bo‘yicha mintaqaviy rahbari
• Rami Rafiq — Boston Consulting Group (BCG) boshqaruvchi direktori va bosh hamkori
• Vitali Yakovlev — KPMG xalqaro kompaniyasining boshqaruvchi hamkori
• Usmon Evren Arikan — Polaris Industrial Parks boshqaruvchi direktori
• Murat Gursoy  — McKinsey & Company kompaniyasining boshqaruvchi hamkori
• Syoiti Kobayasi  — Japan Development Institute Ltd boshqaruv kengashi raisi.

O‘zbekiston investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri o‘rinbosari Elzod Qosimov uchrashuvni ochib berib, mamlakatning jahon investorlari uchun jozibadorligi ortib borayotgani hamda erkin iqtisodiy zonalarning eksport, sanoat va ish o‘rinlarini yaratishda muhim o‘rin tutayotganini aytdi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, bugungi kunda O‘zbekistonda mamlakatning deyarli barcha hududlarini qamrab olgan 47 ta erkin iqtisodiy zona faoliyat yuritmoqda. Ushbu zonalarda 1 ming 400 ga yaqin investitsiya loyihasi amalga oshirilib, Xitoy, Rossiya, Turkiya, BAA, Saudiya Arabistoni, Janubiy Koreya, Hindiston va boshqa davlatlardan investorlar jalb etilgan. Xususan, xitoylik investorlar umumiy qiymati qariyb 4 milliard dollarlik 200 ga yaqin loyihani amalga oshirmoqda.

“Erkin iqtisodiy zonalarning rivojlanishi O‘zbekistonga Markaziy Osiyo mintaqasidagi eng jozibador investitsiya markazlaridan biri sifatidagi mavqeini mustahkamlash imkonini bermoqda,” - dedi Qosimov.

Xalqaro ekspertlarning fikricha, EIZ rivojlanishining keyingi bosqichi imtiyozlarga asoslangan an’anaviy yondashuvlardan yaxlit iqtisodiy ekotizimlarni shakllantirishga o‘tishni talab etadi. “Biz soliq imtiyozlariga yo‘naltirilgan hududlardan ekotizimga yo‘naltirilgan hududlarga o‘tishimiz kerak,” - deya fikr bildirdi Boston Consulting Group (BCG) boshqaruvchi direktori va katta hamkori Rami Rafiq, integratsiyalashgan infratuzilma, kadrlar, yetkazib beruvchilar va investitsiya tarmoqlarining ahamiyati ortib borayotganini ta’kidlab.

Xalqaro moliya institutlari vakillari ham uzoq muddatli raqobatbardoshlikni ta’minlash uchun infratuzilma, investitsiya muhiti va aloqalarning muhimligini qo‘shimcha qildi. Bundan tashqari,“Maxsus iqtisodiy zonalar bir-biri bilan raqobatlashmoqda”, - dedi Osiyo taraqqiyot bankining (OTB) Markaziy va G‘arbiy Osiyo bo‘yicha mintaqaviy rahbari Enriko Pinali. U infratuzilma va mintaqaviy bozorlar bilan hamkorlik investitsiyalarni jalb qilishning asosiy omiliga aylanganini alohida ta’kidlab o‘tdi. Xalqaro moliya korporatsiyasining (IFC) O‘zbekiston, Qozog‘iston va Turkiya bo‘yicha direktori Liza Kestner esa quyidagilarni bildirdi: “Iqtisodiyotga haqiqatan ham foyda keltiradigan narsa — bu infratuzilmadan barqaror foydalanish va kuchli investitsiya muhitidir.”

Investorlarni boshqarish va ularga xizmat ko‘rsatish haqida gapirar ekan, KPMG boshqaruvchi hamkori Vitaliy Yakovlev zonalar ma’muriyatlarining vakolatlarini kengaytirish muhimligini urg‘ulab, investorlarni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari “qarorlar qabul qilinadigan darcha” bo‘lishi kerakligini aytdi. O‘z navbatida Polaris Industrial Parks boshqaruvchi direktori Osman Evren Arikan raqobatbardosh sanoat maydonchalarini yaratishda investorlar uchun xizmatlar va investitsiyadan keyingi qo‘llab-quvvatlashning ahamiyati ortib borayotganini ta’kidladi.

Muhokamalarni sarhisob qilar ekan, ishtirokchilar muvaffaqiyatli maxsus iqtisodiy zonalar — tobora ko‘proq samarali boshqaruv, bashorat qilinadigan tartibga solish, jahon darajasidagi infratuzilma, malakali inson kapitali va ichki va global qiymat zanjirlariga mustahkam integratsiyalashuv bilan belgilanishi to‘g‘risida yakdil fikr bildirdilar. Kelajakka nazar tashlar ekan, Japan Development Institute raisi Syoiti Kobayasi ilg‘or ishlab chiqarish ochadigan imkoniyatlarga e’tibor qaratib, “XXI asr ipagi — elektronika” deb fikr bildirdi.