O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Migratsiya agentligi

2026-yil 1-iyuldan boshlab mamlakatda mehnatga layoqatli aholi uchun amal qilib kelgan "Bürgergeld" ijtimoiy nafaqasi o‘rniga yangi "Grundsicherungsgeld" (bazaviy ijtimoiy ta’minot) tizimi joriy etildi. Yangi tartib mehnatga layoqatli fuqarolarni imkon qadar tezroq ish bilan ta’minlash, davlat yordamini esa vaqtinchalik qo‘llab-quvvatlash vositasi sifatida qo‘llash tamoyiliga asoslangan.

Yangi qoidalar kimlarga taalluqli?

Islohotlar, avvalo, Germaniyada ishsiz qolib Jobcenter orqali ijtimoiy yordam olayotgan shaxslar, mehnat faoliyatini boshlab keyinchalik ishini yo‘qotgan xorijiy fuqarolar, o‘zini o‘zi band qilgan, ammo daromadi yetarli bo‘lmagan shaxslar, ta’lim yoki Ausbildung dasturini tugatib ish qidirayotgan yoshlar hamda farzand parvarishi sababli mehnat bozoridan vaqtincha chiqqan ota-onalarga nisbatan tatbiq etiladi.

Shu bilan birga, Germaniyada rasmiy mehnat shartnomasi asosida ishlayotganlar, mehnat vizasi bilan qonuniy faoliyat yuritib, ijtimoiy nafaqaga murojaat qilmagan shaxslar, EU Blue Card egalari hamda barqaror daromadga ega mutaxassislarga mazkur o‘zgarishlar faqat ishsiz qolgan holatdagina ta’sir qilishi mumkin.

Asosiy o‘zgarishlar nimalardan iborat?

Yangi tizimga muvofiq, Jobcenter faoliyatidagi asosiy ustuvorlik shaxsni turli kurslarga yo‘naltirish emas, balki uni imkon qadar tezroq mehnat bozoriga qaytarish hisoblanadi. Shu bois munosib ish taklifini asossiz rad etish yoki belgilangan talablarga rioya qilmaslik ijtimoiy to‘lovlarni qisqartirishga, ayrim hollarda esa ularni to‘liq to‘xtatishga olib kelishi mumkin.

Shuningdek, ijtimoiy yordam tayinlash jarayonida fuqaroning bank hisobvaraqlari, jamg‘armalari va boshqa mol-mulki birinchi kundanoq hisobga olinadi. Ilgari amal qilgan ayrim yengilliklar bekor qilinganligi sababli davlat yordami haqiqatdan ehtiyojmand shaxslarga yo‘naltiriladi.

Islohotlar farzand parvarishi bilan band bo‘lgan ota-onalarga nisbatan ham yangi talablarni belgilaydi. Belgilangan muddat tugagach, ular ish izlash, malaka oshirish, integratsiya yoki nemis tili kurslarida qatnashishlari lozim bo‘ladi.

Yoshlar uchun esa mehnat bozoriga tezroq kirib kelish imkoniyatlarini kengaytirishga alohida e’tibor qaratilgan. Xususan, Germaniya universitetlarini tamomlagan bitiruvchilar, Ausbildung dasturini yakunlaganlar va mehnatga layoqatli yoshlarning tezroq ish bilan ta’minlanishi nazarda tutilgan. Zarur hollarda qayta tayyorlash va malaka oshirish dasturlari ham davom ettiriladi.

Germaniyadagi o‘zbekistonliklar nimalarga e’tibor berishi kerak?

Mutaxassislar Germaniyada yashayotgan va mehnat qilayotgan O‘zbekiston fuqarolariga Jobcenter tomonidan yuborilgan chaqiruv va xatlarga o‘z vaqtida javob berish, belgilangan uchrashuvlarda ishtirok etish, ish takliflarini jiddiy ko‘rib chiqish, manzil yoki aloqa ma’lumotlari o‘zgargan taqdirda bu haqda darhol xabar berish, nemis tilini o‘rganishni davom ettirish hamda talab etiladigan hujjatlarni o‘z vaqtida taqdim etishni tavsiya etadi. Shuningdek, mehnat shartnomasi yoki daromadga oid ma’lumotlarni yashirmaslik muhim ahamiyatga ega.

O‘zbekiston fuqarolari uchun bu nima anglatadi?

Germaniyaga mehnat migratsiyasi maqsadida borayotgan fuqarolar davlat ijtimoiy yordami avvalgiga nisbatan qat’iyroq shartlar asosida ajratilishini inobatga olishlari lozim. Ishsiz qolgan taqdirda Jobcenter bilan faol hamkorlik qilish, belgilangan talablarga rioya etish va shaxsiy mablag‘lar hamda mol-mulk haqida to‘liq ma’lumot taqdim etish majburiy hisoblanadi. Yangi tizimning asosiy maqsadi fuqaroni uzoq muddat ijtimoiy nafaqada ushlab turish emas, balki uni imkon qadar tezroq mehnat bozoriga qaytarishdan iborat.

Xulosa

Germaniyada joriy etilgan mazkur islohot mehnat bozori siyosatidagi muhim o‘zgarishlardan biri hisoblanadi. U mehnatga layoqatli shaxslarni ish bilan ta’minlash samaradorligini oshirish bilan birga, davlat ijtimoiy yordamini haqiqatdan ehtiyojmand aholi qatlamiga yo‘naltirishga qaratilgan. Shu bois Germaniyada mehnat qilayotgan yoki ushbu mamlakatda ishlashni rejalashtirayotgan O‘zbekiston fuqarolari yangi qoidalar bilan oldindan tanishib chiqishlari, o‘z huquq va majburiyatlarini yaxshi bilishlari hamda mahalliy qonunchilik talablariga qat’iy rioya qilishlari muhim ahamiyat kasb etadi.