O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Innovatsion rivojlanish agentligi

So‘nggi yillarda dunyo bo‘ylab saraton kasalligiga chalinish holatlari ortib bormoqda. Kasallikni aniqlash va uning tarqalishini to‘xtatish maqsadida shifokorlar ko‘pincha limfa tugunlarini olib tashlashga majbur bo‘lishadi. Bu jarrohlik amaliyoti saraton bosqichini aniqlashda muhim ahamiyatga ega bo‘lsa-da, u bemorlar hayotida jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi. Eng keng tarqalgan asoratlardan biri — limfedema bo‘lib, u qo‘l va oyoqlarda surunkali shish, og‘riq, harakatlanishdagi qiyinchiliklar hamda doimiy noqulaylik bilan kechadi. Afsuski, bugungi kunga qadar bunday holatni to‘liq bartaraf etadigan samarali davolash usuli mavjud emas edi.


Yaponiya olimlari esa bu borada tarixiy yutuqqa erishdi. Tokio fan universiteti tadqiqotchilari ilk bor to‘liq funksional limfa tugunlarini qayta yaratishga muvaffaq bo‘lishdi. Olimlar bu jarayonda mezenximal ildiz hujayralaridan tuzilmani ushlab turuvchi hujayraviy karkas sifatida foydalandi va unga limfatik endotelial hujayralarni qo‘shdi. Hujayralarning to‘g‘ri joylashuvi va tabiiy tuzilishga o‘xshash muhit hosil qilish uchun har bir bosqich maxsus sentrifugadan o‘tkazildi. Natijada yangi texnologiya — sentrifugal bioinjener limfa to‘qimasi, ya’ni CeLyT yaratildi.

Mazkur texnologiya laboratoriya sharoitida sichqonlar ustida sinovdan o‘tkazildi. Tajribalar davomida hayvonlarning tizza osti va chov sohasidagi limfa tugunlari to‘liq olib tashlandi va ularning o‘rniga CeLyT asosida tayyorlangan hujayralar ko‘chirib o‘tkazildi. Natijalar kutilganidan ham yuqori bo‘ldi. O‘n kun ichida limfa oqimi tiklana boshladi, yangi qon tomirlari hosil bo‘ldi va vaqt o‘tishi bilan paydo bo‘lgan tuzilmalar to‘liq ishlaydigan limfa tugunlariga xos belgilarni namoyon qila boshladi. Bu esa limfa tugunlarini nafaqat qayta o‘stirish, balki ularning tabiiy vazifasini ham tiklash mumkinligini isbotladi.

Olimlarning fikricha, CeLyT texnologiyasi kelajakda saraton kasalligini davolash jarayonida limfa tugunlari olib tashlangan va limfedemadan aziyat chekayotgan minglab bemorlar uchun samarali yechim bo‘lishi mumkin. Hozircha tadqiqotlar klinik oldi bosqichda davom etmoqda, ammo dastlabki natijalar tibbiyot sohasida katta burilish yasashi mumkinligini ko‘rsatmoqda.

Ayni paytda dunyo olimlari saratonga qarshi kurashda boshqa yo‘nalishlarda ham faol izlanishlar olib bormoqda. Xususan, immunoterapiya sohasidagi yangi yondashuvlar hatto metastaz bergan o‘smalarni ham muvaffaqiyatli yo‘q qilish imkonini berayotgani haqida ijobiy natijalar qayd etilmoqda. Bu esa saraton endi mutlaq hukm emas, balki zamonaviy ilm-fan yordamida boshqarilishi mumkin bo‘lgan kasallikka aylanayotganini ko‘rsatadi.

Yapon olimlarining limfa tugunlarini qayta tiklash borasidagi kashfiyoti esa tibbiyot tarixida muhim qadam bo‘lib, u millionlab insonlar uchun sog‘lom va sifatli hayot sari yangi eshiklarni ochib berishi mumkin.