O‘zbеkiston Rеspublikаsi Ichki ishlаr vаzirligi

Tinchlik – eng bebaho neʼmat. Insonning ertangi kunga ishonch bilan qarashi, oʻzini koʻcha-koʻyda, jamoat joylarida hamda raqamli makonda xavfsiz his etishi, avvalambor, jamiyatda qonun ustuvorligi qay darajada taʼminlanganiga bogʻliq. Bu borada esa ichki ishlar organlari xodimlari zimmasiga alohida masʼuliyat yuklanadi.

Jamiyatda osoyishtalikni taʼminlashga faqat ichki ishlar organlari, qolaversa, boshqa huquqni muhofaza qilish idoralari xodimlarning saʼy-harakati bilangina erishib boʻlmaydi.

Shuning uchun bunday qarashdan bosqichma-bosqich voz kechilib, mazkur jarayonga bandlik, taʼlim, sogʻliqni saqlash, mahalliy hokimlik, yoshlar va xotin-qizlar bilan ishlash tizimlari vakillari ham jalb etilmoqda. Chunki ularning barchasi jinoyatchilikni keltirib chiqarayotgan omillarni bartaraf qilishda oʻz vazifasiga ega.

2025-yildan eʼtiboran har bir mahallada huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish barcha darajadagi rahbarlar uchun ustuvor vazifaga aylandi. Kriminogen vaziyati ogʻir mahallalarga ichki ishlar organlari bilan bir qatorda boshqa mutasaddi tashkilotlar rahbarlari va huquq-tartibot yoʻnalishidagi taʼlim muassasalari masʼul qilindi. Bu masala bilan hududiy rahbar ham, tegishli hamkor tashkilotlar ham, «mahalla yettiligi»ning boshqa aʼzolari ham birday shugʻullanmoqda.

Davlatimiz rahbari alohida taʼkidlaganidek, jinoyat sodir etilgandan keyin uning oqibatlari bilan kurashish emas, balki jinoyatning kelib chiqish sabablarini ildizi bilan yoʻqotish asosiy vazifaga aylandi.

Ushbu muammolarning eng xavflilaridan biri sanalgan giyohvandlik koʻplab jinoyatlarning «onasi»gina boʻlib qolmasdan, millat genofondiga ham jiddiy xavf solmoqda.

Shu bois mazkur illatga qarshi kompleks kurash olib borilmoqda. Joriy yilning 9 oyi davomida noqonuniy aylanmadan 3 tonnadan ziyod giyohvandlik vositalari, kuchli taʼsir qiluvchi 2,5 million donadan ortiq dori vositalari olib qoʻyildi.

Toshkent shahri, Toshkent, Sirdaryo, Namangan va Andijon viloyatlarida giyohvandlik va psixotrop moddalarini ishlab chiqaruvchi jami 19 ta narkolaboratoriya hamda qoʻlda qadoqlash sexlari aniqlanib, ularning noqonuniy harakatlariga chek qoʻyildi.

Tezkor zamonga mos ravishda jinoyatchilik ham rivojlanmoqda, uning yangidan-yangi turlari paydo boʻlyapti. Avvallari huquqbuzarliklar koʻpincha koʻcha-koʻyda, bozorlarda, boshqa jamoat joylarida, xonadonlarda sodir etilardi. Bugungi kunda esa jinoyatchi boshqa viloyatda yoki xorijiy mamlakatda turib ham boshqalarga bir necha soniya ichida internet orqali zarar yetkazishi mumkin.

Kiberfiribgarlik, soxta investitsiya platformalari, ijtimoiy tarmoqlardagi aldov, bank kartalari maʼlumotlarini qoʻlga kiritish, elektron toʻlov vositalari bilan bogʻliq jinoyatlar huquqni muhofaza qiluvchi organlar oldiga yangi vazifalarni qoʻymoqda.

Qonunchilikka koʻra Ichki ishlar vazirligi kiberjinoyatlarga qarshi kurashish yoʻnalishida vakolatli organ etib belgilangan. 2026-yil tizimda «Kiberjinoyatlarga qarshi kurashish yili» deb eʼlon qilinib, aniq va maqsadli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.

Sunʼiy intellektga asoslangan axborot tizimlari, «Kardblok» va «Turon» kabi elektron yechimlar joriy etilib, yangi turdagi kiberjinoyatchilikka qarshi samarali kurash olib borilyapti.

Jumladan, joriy yilning oʻtgan davrida 17 483 ta kiberjinoyat fosh qilinib, 19 ming nafardan ortiq fuqarolarga yetkazilgan 209 mlrd. soʻmdan ziyod zarar qaytarilgan, internet monitoringi orqali 3192 ta xavfli resurs bloklandi, 1446 ta firibgarlikka undovchi zararli havolalar faoliyatiga chek qoʻyildi.

Banklar, toʻlov tizimi operatorlari va toʻlov tashkilotlari zimmasiga kiberjinoyatlarning oldini olish, mijozlarining manfaatlari va moliyaviy xavfsizligini taʼminlash boʻyicha qatʼiy javobgarlik yuklatildi.

Kiberjinoyatlarga qarshi kurashish samaradorligini oshirish maqsadida sunʼiy intellekt imkoniyatlaridan unumli foydalanilmoqda. Tijorat banklari, toʻlov tizimi operatorlari va toʻlov tashkilotlarida “Markazlashgan antifrod” tizimlari toʻliq ishga tushirildi.

Markaziy bank bilan hamkorlikda yaratilgan maxsus tizim orqali kelib tushgan arizalar asosida ayni vaqtning oʻzida bank kartasidan oʻzlashtirilgan pullarni toʻxtatish mexanizmi yoʻlga qoʻyilgani natijasida oʻtgan 9 oy davomida 77 mlrd. 344 mln. soʻm mablagʻ noqonuniy chetga chiqib ketishining oldi olindi hamda 43 mingtadan ziyod jinoyatlarga aloqador bank kartalari bloklandi.

Bugun dunyo shiddat bilan oʻzgarib, axborot texnologiyalari va global tarmoqning rivojlanishi hayotimizga qulayliklar olib kirishi barobarida kiberhududdagi yangi xavf-xatar va tahdidlarga qarshi faol kurashish, ayniqsa, aholini virtual tahdidlardan himoya qilish masalasi dolzarbligini koʻrsatmoqda.

Joriy yilning 24-sentyabr kuni davlatimiz rahbari raisligida Andijon viloyatini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash va aholi daromadlarini oshirish masalalariga bagʻishlab oʻtkazilgan yigʻilishda bu borada muhim va strategik topshiriqlar berildi.

Unda jamoat xavfsizligini taʼminlash va kiberjinoyatlarning oldini olishda raqamli texnologiyalardan keng foydalanish zarurligi alohida uqtirildi.

Mazkur topshiriqlarning ijrosini taʼminlash yuzasidan kechiktirib boʻlmas chora-tadbirlarni belgilab oldik.

Xususan, Andijon shahri, Shahrixon va Andijon tumanlari, shuningdek, Toshkent shahri va Chilonzor tumani ichki ishlar organlari rahbarlariga raqamlashtirish hamda kiberjinoyatlarga qarshi kurashish boʻyicha oʻrinbosar lavozimlari joriy etildi.

Ushbu yangi rahbarlar koʻchalar va jamoat joylariga oʻrnatilgan videokuzatuv kameralari maʼlumotlarini sunʼiy intellekt imkoniyatlari orqali chuqur tahlil qilib, bezorilik, oʻgʻrilik va yoʻl-transport hodisalarini barvaqt aniqlash, xavflarni oldindan prognozlash hamda ularni bartaraf etish boʻyicha taʼsirchan va tezkor yechimlar ishlab chiqishi lozim.

Kiberjinoyatlarning oldini olishning eng samarali vositasi aholining raqamli xavfsizlik boʻyicha bilimi va ogohligini oshirishdir. Har qancha zamonaviy tizim yaratilmasin, agar targʻibot ishlari toʻgʻri va manzilli yoʻlga qoʻyilmasa, kutilgan natijaga erishish murakkab kechadi.

Shu sababli profilaktik tadbirlarni oʻtkazishda yuzaki yondashuvlardan voz kechib, aholining turli qatlamlari – yoshlar, nuroniylar, tadbirkorlar va xonadon egalari bilan yakkama-yakka va tushunarli tilda axborot berish yoʻlga qoʻyiladi.

Hozirgi davrning yana bir oʻtkir muammosi sanalgan odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlarning oldini olish, unga qarshi kurash borasida ham tizimli ishlar olib borilmoqda.

Prezidentimizning tegishli farmoni asosida Odam savdosiga qarshi kurashish va munosib mehnat masalalari boʻyicha milliy komissiya tashkil etilgan boʻlib, ichki ishlar vaziri – Milliy komissiya raisining oʻrinbosari, Odam savdosiga qarshi kurashish masalalari boʻyicha kichik komissiya raisi hisoblanadi.

Bugungi kunda odam savdosiga qarshi kurashish yoʻnalishida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarning natijadorligini monitoring qilish, ayni yoʻnalishdagi jinoyatlarni barvaqt aniqlash va ularga chek qoʻyish, mazkur turdagi jinoyatdan jabrlangan shaxslarga koʻmak koʻrsatish va asosiysi, bu boradagi ishlar samaradorligini oshirish boʻyicha hududiy komissiyalar va tegishli idoralar bilan faol hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan.

Ichki ishlar vazirligi tizimida Odam savdosiga qarshi kurashish boshqarmasi va uning hududiy boʻlimlari faoliyat olib boradi. Xodimlar tomonidan joriy yilning oʻtgan davri davomida 170 ga yaqin ushbu turdagi jinoiy holatlar aniqlandi.

Ularning asosiy qismini ayollardan shahvoniy maqsadlarda foydalanish uchun chet elga olib chiqib ketish bilan bogʻliq holatlar tashkil etmoqda. Oʻtgan davrda tezkor harakatlar tufayli 63 nafar ayolning chet davlatga olib chiqib ketilishining oldi olingan. Odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlar sodir qilganligi uchun qidiruvda boʻlgan 10 nafar shaxs ushlangan.

Yurtimizda soʻnggi yillarda jinoyatchilikka qarshi kurashish va huquqbuzarliklarning oldini olish borasida koʻrilayotgan taʼsirchan choralar oʻz samarasini berayotgani hamda Ichki ishlar vazirligi tomonidan koʻrsatilayotgan davlat xizmatlarining koʻlami va sifati oshgani xalqaro miqyosda ham tan olinyapti.

Xususan, xalqaro ekspertlar hamda mahalliy mutaxassislar tomonidan joriy yil yanvar – aprel oylarida oʻtkazilgan Davlat boshqaruvi samaradorligini baholash dasturi yakunlariga koʻra, Ichki ishlar vazirligi respublikadagi vazirlik va idoralar orasida davlat xizmatlarini koʻrsatish samaradorligi boʻyicha eng namunali davlat organi sifatida eʼtirof etildi.

The World Justice Project (WJP) tashkilotining «Qonun ustuvorligi indeksi» doirasida Oʻzbekiston 8-omil – «Tartib va xavfsizlik» boʻyicha 2016-yilda 93-oʻrinda turgan boʻlsa, 2026-yilda jahonda eng yuqori oʻntalikdan joy oldi. «Gallup» institutining «Qonun va tartib indeksi» sotsiologik soʻrovnomalariga koʻra, mamlakatimiz muntazam ravishda dunyodagi eng xavfsiz davlatlar qatoridan joy olib kelmoqda.

Soʻrovnomalarda qatnashgan yurtimiz aholisining 90 foizi yashash hududida tunda yolgʻiz yurganda oʻzlarini butunlay xavfsiz, bexavotir his qilishini hamda ichki ishlar organlari xodimlariga ishonishini bildirgan.

Davlatimiz rahbari tomonidan ichki ishlar organlarini aholiga sifatli xizmat koʻrsatadigan xalqchil tuzilmaga aylantirish vazifasi qoʻyilgan.

Buning ijrosi Migratsiya va personallashtirish xizmati faoliyatida ham namoyon boʻlmoqda.

Sohadagi islohotlarning samarasi oʻlaroq ilk marotaba «Yagona migratsiya» axborot tizimi ishga tushirildi. Joriy yilning 1-mayidan tajriba tariqasida oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish imkonini beruvchi «Aqlli migratsiya shoxobchalari» faoliyati yoʻlga qoʻyildi.

2025-yil 10-iyulda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini, chet el fuqarolarini hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslarni yashash joyi va turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtkazish toʻgʻrisida”gi Qonunga koʻra Toshkent shahri va Toshkent viloyatida doimiy yashash joyi boʻyicha roʻyxatga olishdagi qator cheklovlar bekor qilinib, mamlakat boʻylab fuqarolarni yashash va turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtkazishning yangi tartibi joriy etildi.

Vazirlar Mahkamasining joriy yildagi “Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini yashash va turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtkazish hamda roʻyxatdan oʻtkazilganligini bekor qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga asosan mamlakatimiz fuqarolari yangi yashash joyiga kelgan kundan eʼtiboran oʻn ish kunidan kechiktirmay yashash yoki turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtishi lozimligi belgilandi.

Eski tartibga koʻra roʻyxatdan oʻtishda fuqarodan shaxsini tasdiqlovchi hujjatlardan tashqari uy-joyga egalik qilishni tasdiqlovchi hujjatlar talab etilardi. Endilikda murojaat qiluvchilarning pasporti yoki identifikatsiyalovchi ID-kartasi, oʻn olti yoshga toʻlmagan bola uchun tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma taqdim etish kifoya.

Avvalgi tartibga koʻra jazoni ijro qilish muassasalariga jazoni oʻtash uchun keltirilgan shaxslar turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtkazilmasdan qoldirilgan boʻlsa, endilikda ushbu shaxslar ham migratsiya va fuqarolikni rasmiylashtirish boʻlinmalari tomonidan turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtkazilmoqda. Fuqarolarni koʻp yillar qiynab kelgan propiska, ID-karta, xorijga chiqish pasporti olish uchun doimiy yashash hududiga borish, chet elga chiqish uchun alohida ruxsatnoma (stiker) olish amaliyoti bekor qilinib, ushbu hujjatlarni istalgan hududdan olish imkoniyati yaratildi.

Ichki ishlar organlari tizimida kriminologik tahlil va ilmiy yondashuvlarni kuchaytirishga ham alohida eʼtibor berilmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot institutining ish boshlashi jinoyatchilik sabablarini ilmiy asosda oʻrganish va profilaktika choralarini dalillarga tayangan holda belgilash imkonini kengaytirdi.

Mahalla va xonadonlar darajasida kriminogen muhitni oʻrganish, «ijtimoiy profilaktika» mexanizmlarini toʻliq ishga solish orqali jinoyatga olib kelishi mumkin boʻlgan nizolar va muammolarni kurtak yozgan davridanoq hal etishga eʼtibor qaratilmoqda.

Tizimdagi islohotlarning mantiqiy davomi sifatida yaqinda qabul qilingan muhim qonun hujjatlari ichki ishlar organlari faoliyatini yanada takomillashtirish uchun huquqiy asos boʻldi. Ayniqsa, jamoat xavfsizligini taʼminlash faoliyatida qator muhim yangiliklarga qoʻl urildi.

Xususan, profilaktika inspektorlarining maqomi va mustaqilligi oshirildi. Ularga kam ahamiyatli maʼmuriy va yoʻl harakati qoidalari bilan bogʻliq huquqbuzarliklar boʻyicha mustaqil jazo qoʻllash vakolati berildi. Shu bilan birga ularni asosiy vazifasidan chalgʻituvchi qoʻshimcha ishlarga jalb etishga yoʻl qoʻyilmaydigan boʻldi.

Shuningdek, joylardagi operativ holatlar yuzasidan tezkorlik bilan chora koʻrish maqsadida, patrul-post va qoʻriqlash xizmatlariga yoʻllardagi tirbandliklarni bartaraf qilish vazifasi yuklatildi. Oʻz navbatida, yoʻl-patrul xizmati xodimlariga jamoat joylarida tartib buzilishi bilan bogʻliq holatlarga chek qoʻyish va jazo qoʻllash vakolati berildi.

Jamoatchilik nazoratining yanada samarali, taʼsirchan mexanizmlari joriy etildi. Aholi uchun «Mening inspektorim» mobil ilovasi orqali real vaqtda onlayn muloqot qilish, muammolar haqida xabar berish imkoniyati yaratildi. Eng muhimi, aholi oʻz mahallasidagi profilaktika inspektorining faoliyatiga nisbatan «ishonchsizlik tashabbusi»ni bildirishi mumkin. Bu esa «xalqchil tizim» gʻoyasining amaldagi tasdigʻidir.

Tinchlik-osoyishtalikni taʼminlash strategiyasi bugun zamonaviy talablar asosida butunlay yangicha bosqichga koʻtarilmoqda. Asosiy eʼtibor huquqbuzarliklarni keltirib chiqaruvchi omillarni, sabab va shart-sharoitlarni barvaqt aniqlash hamda tubdan bartaraf etishga qaratilmoqda.

Bugun Yangi Oʻzbekiston ichki ishlar organlari zamonaviy, professional, ochiq, adolatli va eng muhimi, chinakam xalqchil tuzilma sifatida xizmat qilishga intilmoqda. Chunki tinchlik-osoyishtalikni asrash va jamiyatda xavfsiz muhitni taʼminlash bizning eng yuksak va sharafli vazifamizdir.

The World Justice Project (WJP) tashkilotining “Qonun ustuvorligi indeksi” doirasida Oʻzbekiston 8-omil – «Tartib va xavfsizlik» boʻyicha 2016-yilda 93-oʻrinda turgan boʻlsa, 2026-yilda jahonda eng yuqori oʻntalikdan joy oldi. «Gellap» institutining “Qonun va tartib indeksi” sotsiologik soʻrovnomalariga koʻra, mamlakatimiz muntazam ravishda dunyodagi eng xavfsiz davlatlar qatoridan joy olib kelmoqda.

Soʻrovnomalarda qatnashgan yurtimiz aholisining 90 foizi yashash hududida tunda yolgʻiz yurganda oʻzlarini butunlay xavfsiz, bexavotir his qilishini hamda ichki ishlar organlari xodimlariga ishonishini bildirgan.

Aziz TOSHPOʻLATOV, Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri, general-leytenant.