Masʼuliyat va natija: YTHni kamaytirishning yangi yondashuvlari
2026-02-18 12:00:00 / Yangiliklar
2025-yil iyul oyida Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev mamlakatda yoʻl harakati xavfsizligi sohasidagi vaziyatni keskin tanqid qilib, har toʻrtinchi yoʻl-transport hodisasida inson halok boʻlayotganini, oʻrtacha har kuni olti nafar fuqaro YTH oqibatida hayotdan koʻz yumayotganini taʼkidladi. Davlat rahbari nazoratni kuchaytirish va yoʻl infratuzilmasini modernizatsiya qilishni talab qildi.
Biroq joriy yil yanvar oyida oʻtkazilgan tahlillar yoʻl-transport hodisalari soni atigi 1,5 foizga kamayganini koʻrsatdi (2024-yilda 9 364 ta holat qayd etilgan). Shu bilan birga, YTH oqibatidagi oʻlimlar soni ham sezilarli darajada qisqarmagan — 2024-yildagi 2 203 nafardan 2025-yilda 2 188 nafarga tushgan. Bolalar ishtirokidagi hodisalar qisqarishi dinamikasini ham ijobiy deb boʻlmaydi: YTH soni taxminan 9,6 foizga, halok boʻlganlar soni esa 12,8 foizga (36 nafar voyaga yetmagan shaxsga) kamaygan. Demak, muammo hanuz dolzarbligicha qolmoqda.
Shu munosabat bilan Oʻzbekiston ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari — Jamoat xavfsizligi departamenti boshligʻi general-mayor R.M. Djurayev lavozimga kirishganidan buyon yoʻllarda xavfsizlikni taʼminlashni ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilab, YTHni kamaytirish va yoʻl harakati xavfsizligini kompleks taʼminlash masalalarini shaxsiy nazoratiga oldi.
Respublika YHXX yigʻilishida, shuningdek Namangan, Fargʻona va Andijon viloyatlariga xizmat safarlari davomida hududiy YHXX boshqarmalari rahbarlarining hisobotlari tinglanar ekan, departament rahbari yoʻllarda xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha taʼsirchan choralar koʻrilmayotganini tanqid qildi. Yoʻl-transport hodisalariga olib kelayotgan sabab va shart-sharoitlar tizimli tahlil qilinmayotgani, eng muhimi, tegishli xulosalar chiqarilmayotgani qayd etildi. Bu esa har bir rahbar va har bir inspektorning shaxsiy masʼuliyatini oshirish zaruratini koʻrsatadi.
Bolalar ishtirokidagi yoʻl-transport hodisalari muammosi global tusga ega. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) maʼlumotlariga koʻra, har yili dunyo boʻyicha qariyb 1,19 million kishi YTH oqibatida halok boʻladi. Yoʻl-transport jarohatlari 5–19 yoshli bolalar va oʻsmirlar oʻrtasida oʻlimning yetakchi sabablaridan biri boʻlib qolmoqda. Xalqaro ekspertlar bahosiga koʻra, har yili yuz minglab voyaga yetmaganlar turli darajada jarohat oladi, ularning koʻpchiligi nogironlikka olib keladi.
Mutaxassislar taʼkidlashicha, maktablar va turar joy hududlari yaqinida tezlikni cheklash, xavfsiz piyodalar infratuzilmasini rivojlantirish, bolalar avtokreslolaridan majburiy foydalanish hamda yoʻl harakati qoidalarini muntazam oʻqitish kabi samarali choralar bolalar oʻrtasidagi oʻlim va jarohatlanish holatlarini sezilarli darajada kamaytirish imkonini beradi. Xalqaro tajriba shuni koʻrsatadiki, infratuzilmaviy islohotlar, nazorat va targʻibot ishlarini uygʻunlashtirgan kompleks yondashuvgina barqaror natija beradi.
Bundan tashqari, barcha yoʻl harakati ishtirokchilari — haydovchi va piyodalar oʻrtasida huquqiy tarbiya ishlarini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqish zarur. Vodiy hududlariga tashriflar chogʻida koʻtarilgan barcha masalalar zudlik bilan hal etilishi shartligi alohida taʼkidlandi.
Rahbarlar oldiga quyidagi vazifalar qoʻyildi.
Birinchidan, har bir masʼul xodimga muammoli yoʻl uchastkasini (ayniqsa bolalar ishtirokidagi YTH oʻchoqlarini) biriktirish. Xodim biriktirilgan hududda yoʻl harakati xavfsizligiga taʼsir etuvchi barcha masalalar — YTH profilaktikasi va YHQ targʻiboti, yoʻl belgilari mavjudligi, yoʻl qoplamasining holati va boshqa jihatlar uchun javob beradi.
Ikkinchidan, YHXX shaxsiy tarkibida ish ustuvorliklari iyerarxiyasi boʻyicha aniq tushuncha shakllantirish zarur: birinchi navbatda — munosib infratuzilmani taʼminlashga koʻmaklashish; ikkinchi oʻrinda — YTH profilaktikasi va yoʻl harakati qoidalarini targʻib qilish; uchinchi navbatda esa — qoidabuzarliklarni qayd etish va rasmiylashtirish.
Uchinchidan, har bir xodimning xizmat faoliyati samaradorligini baholash tizimini (KPI) joriy etish taklif etildi. Bunda quyidagi koʻrsatkichlar inobatga olinadi:
- Nazorat qilinayotgan hududda yoʻl-transport hodisalari sonini kamaytirish;
- YTH oqibatida halok boʻlganlar va jabrlanganlar sonini qisqartirish;
- favqulodda holatlar va aniqlangan qoidabuzarliklarga oʻz vaqtida munosabat bildirish;
- aniqlangan yoʻl harakati qoidabuzarliklari, jumladan profilaktik tadbirlar ulushi;
- profilaktika choralarini joriy etish samaradorligi.
Taʼkidlanganidek, mazkur chora-tadbirlar yoʻl harakati xavfsizligini tizimli ravishda yaxshilash va xizmat xodimlari oʻrtasida masʼuliyat madaniyatini shakllantirishga qaratilgan. Faqat kompleks yondashuvgina avariyalar va jarohatlar sonini sezilarli darajada kamaytirish, shuningdek jamiyatning yoʻllarda xavfsizlik xizmatiga boʻlgan ishonchini oshirish imkonini beradi.
IIV Jamoat xavfsizligi departamenti Axborot xizmati