#rasmiy_munosabat
2026-10-22 20:20:00 / Yangiliklar
Ijtimoiy tarmoqlarda Samarqand shahrida joylashgan Amir Temur (Go‘ri Amir) maqbarasining holati yuzasidan tanqidiy murojaat e’lon qilindi. Mazkur holat yuzasidan Madaniy meros agentligi tomonidan quyidagilar ma’lum qilinadi.
Samarqand shahrida joylashgan Amir Temur (Go‘ri Amir) maqbarasi Temuriylar davri me’morchiligining noyob namunalaridan biri bo‘lib, o‘zida xalqimizning boy tarixi, yuksak me’moriy mahorati va madaniy merosini mujassam etgan. Majmuaning koshinkor bezaklari, Qur’on oyatlari bitilgan epigrafik yozuvlari, naqshlari va gumbaz tuzilishi uning tarixiy-badiiy qiymatini belgilovchi muhim unsurlardir.
Asrlar davomida mazkur inshoot turli tabiiy va inson omillari ta’sirida bir necha bor yemirilgan. XIX asr oxiri – XX asr boshlariga kelib epigrafik qatlamning 40–50 foizi namlik, seysmik tebranish va karbonatlash jarayonlari natijasida qisman yoki to‘liq o‘chib ketgan. Biroq bu o‘zgarishlar yodgorlikning tarixiy ahamiyatini kamaytirmaydi. Aksincha, saqlanib qolgan har bir bezak, yozuv parchasi va qurilish materiali obidaning o‘tmishi haqida ma’lumot beruvchi muhim tarixiy manba hisoblanadi.
Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilishda asosiy maqsad ularni yangidan qurilgandek ko‘rinishga keltirish emas, balki tarixiy asl holati, moddiy tarkibi va me’moriy xususiyatlarini imkon qadar saqlab qolishdir. Shu bois konservatsiya va restavratsiya ishlari ilmiy tadqiqotlar, tarixiy manbalar hamda tegishli mutaxassislarning xulosalariga tayangan holda amalga oshirilishi lozim.
Maqbara devorlaridagi ayrim o‘chgan yozuvlar yoki yo‘qolgan naqshlarni yetarli tarixiy dalillarsiz qayta tiklash obidaning asl qiyofasini buzishi va tarixiy jihatdan tasdiqlanmagan unsurlarning paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli bunday hollarda mavjud qismlarni mustahkamlash, saqlanib qolgan bezaklarni himoya qilish va yo‘qolgan elementlarni asossiz ravishda to‘ldirmaslik ilmiy jihatdan muhim yondashuv hisoblanadi.
Xalqaro konservatsiya amaliyotida ham tarixiy yodgorlikning haqiqiyligi va saqlanib qolgan asl materiallariga hurmat bilan munosabatda bo‘lish muhim tamoyil sanaladi. Har qanday aralashuv yodgorlikning tarixiy qiymatiga zarar yetkazmasligi, imkon qadar cheklangan bo‘lishi va ilmiy asoslangan qarorlarga tayanishi kerak. Agar muayyan qismni qayta tiklash uchun yetarli dalillar mavjud bo‘lmasa, uni mavjud holatida saqlash tarixiy haqiqatni asrashga xizmat qiladi.
Shuni alohida ta’kidlash joizki, konservatsiya yodgorlikni qarovsiz qoldirish yoki uning yemirilishiga yo‘l qo‘yish degani emas. Aksincha, bu tarixiy materiallarni mustahkamlash, shikastlanish jarayonlarini sekinlashtirish va obidaning keyingi avlodlarga imkon qadar asl holatida yetib borishini ta’minlashga qaratilgan ilmiy-amaliy jarayondir. Go‘ri Amir maqbarasining ayrim qismlarini tarixiy holatida saqlash ham, tegishli ilmiy xulosalar bilan asoslangan taqdirda, uning asl qiyofasini namoyish etish va o‘tmishdan qolgan dalillarni asrab qolish nuqtayi nazaridan muhimdir. Mahalliy va xorijiy sayyohlar uchun bunday qismlar nafaqat me’moriy manzara, balki yodgorlikning ko‘p asrlik tarixi va vaqt davomida kechgan o‘zgarishlarini anglash imkonini ham beradi.
Tarixiy yodgorlikning qadri uning barcha qismlari yangidek ko‘rinishida emas, balki asl tarixiy dalillari va o‘ziga xosligini saqlab qolganida namoyon bo‘ladi. Shu bois Go‘ri Amir maqbarasini asrab-avaylashda asosiy vazifa — uning tarixiy qiyofasini sun’iy ravishda yangilash emas, balki mavjud merosni ilmiy asosda muhofaza qilish va kelajak avlodlarga ishonchli tarixiy manba sifatida yetkazishdir.