Davlat ekologik ekspertizasi markazi

Tadbir doirasida delegatsiya aʼzolari 2003-yildan bu‘yon faoliyat yuritib kelayotgan Xo‘jand Orxus markazi ofisida bo‘lib, uning ish uslubi va tajribalari bilan yaqindan tanishishdi. Shuningdek, Tojikiston va Qirg‘izistondagi Orxus markazlarini tashkil etishning huquqiy asoslari va amaliy faoliyatiga doir maʼlumotlar o‘rganildi. 

Yig‘ilishda Tojikiston, Qirg‘iziston va O‘zbekistonda faoliyat yurituvchi Orxus markazlari faoliyati muhokama qilindi, tajriba almashildi va o‘zaro hamkorlik yo‘nalishlari belgilab olindi. Ushbu muloqot natijasida 2025-2027 yillarga mo‘ljallangan hamkorlik dasturi ishlab chiqildi va tasdiqlandi. Shuningdek, mazkur dasturni amalga oshirish maqsadida uch davlat Orxus markazlari o‘rtasida o‘zaro hamkorlik memarandumi imzolandi.

Maʼlumot uchun: O‘zbekiston hududida hali rasman Orxus markazlari tashkil etilmaganligi bois, ushbu tadbirda mamlakatimizdan “Sport va ekologik turizm” nodavlat notijorat tashkiloti vakillari ishtirok etdi.

Eslatib o‘tamiz, 1998-yil 25-iyun kuni Daniyaning Orxus shahrida BMTning Yevropa iqtisodiy komissiyasi tashabbusi bilan qabul qilingan Orxus konvensiyasi inson huquqlari va atrof-muhit muhofazasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni belgilaydigan muhim xalqaro huquqiy hujjat hisoblanadi. Konvensiya har bir fuqaroga ekologik axborotga ega bo‘lish, qaror qabul qilish jarayonlarida ishtirok etish va ekologik masalalar yuzasidan adolatli sudlovga erishish huquqini kafolatlaydi.

Bugungi kunda 47 ta davlat va Yevropa Ittifoqi aʼzolarida Orxus markazlari quyidagi shakllarda faoliyat yuritmoqda:

1. Nodavlat notijorat tashkiloti sifatidagi markazlar (Armaniston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Gruziya) — atrof-muhit vazirliklari bilan hamkorlikda faoliyat olib boradi, davlat byudjeti va OBSE tomonidan moliyalashtiriladi.
2. Davlat muassasalari tarkibidagi markazlar (Qozog‘iston, Tojikiston, Bosniya va Gersegovina, Albaniya, Belorussiya, Ozarbayjon) — davlat ekologik organlari hamda OBSE bilan kelishuv asosida tashkil etilgan va davlat binosida joylashgan.
3. Gibrid shakldagi markazlar (Qozog‘iston, Moldova, Serbiya, Chernogoriya) — jamoat fondlari va NNTlar asosida tashkil etilib, davlat organlari va ekologik jamg‘armalar tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi.
4. Orxus markazlari mavjud bo‘lmagan davlatlar (Germaniya, Fransiya, Niderlandiya, Shvetsiya, Daniya, Finlyandiya, Chexiya, Avstriya, Belgiya, Italiya, Ispaniya) — konvensiya talablari raqamlashtirish va elektron platformalar orqali amalga oshiriladi.

Joriy yildan O‘zbekiston Markaziy Osiyo davlatlari qatorida Orxus konvensiyasining teng huquqli aʼzosiga aylandi. Yangi huquqiy hujjatga muvofiq, jamoat ekologik nazorati institutida  jamoat ekologik ekspertizasi yo‘nalishi joriy etildi. Bu tashabbus har qanday faoliyatni fuqarolar yoki nodavlat notijorat tashkilotlar tashabbusi bilan baholash imkonini beradi.

Eʼtiborli jihati, jamoat ekologik ekspertizasi davlat ekologik ekspertizasi o‘tkazilishiga qaramasdan amalga oshirilishi mumkin va unga to‘siq qo‘yish taqiqlanadi. Ushbu ekspertiza jamoat manfaatlarini hisobga olgan holda faoliyatning inson salomatligi va hayoti uchun qulay atrof-muhitga muvofiqligini baholaydi.

Shuningdek, bahsli holatlarni hal etish maqsadida doimiy faoliyat yurituvchi ekspertlar kengashi tashkil etiladi. Bu kengash orqali qarorlar kollegial tarzda ko‘rib chiqiladi va ekologik ekspertiza jarayonlarida jamoatchilik ishtirokining huquqiy asoslari mustahkamlanadi.

Orxus konvensiyasi doirasida O‘zbekistonda Orxus markazlarining taʼsis etilishi — mamlakatimizda fuqarolarning ekologik huquqlarini taʼminlash, shaharsozlik faoliyatida jamoatchilik nazoratini amalga oshirish va atrof-muhitga zararli taʼsirlarni oldini olishda muhim huquqiy asos sifatida xizmat qiladi. Konstitutsiyada belgilangan normalarni amalga oshirishda ham bu markazlar alohida o‘rin tutadi.

Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonning Orxus konvensiyasiga qo‘shilishi va ushbu doiradagi faoliyati ekologik xavfsizlikni taʼminlash, inson huquq hamda erkinliklarini muhofaza qilish, xalqaro hamkorlikni kuchaytirish va mamlakatimizning ijobiy xalqaro imijini mustahkamlashga xizmat qiladi.

I.Xushvaqtov,

Davlat ekologik ekspertizasi markazi

Bosh director  maslahatchisi