Davlat ekologik ekspertizasi markazi

O‘z nutqida G‘.A. Muhamedov salohiyatni mustahkamlash va ekologik xabardorlikni oshirish Orxus konvensiyasi tamoyillarini amalga oshirishda muhim ahamiyat kasb etishini ta’kidladi. Uning qayd etishicha, ekologik axborotdan foydalanish huquqi, qarorlar qabul qilish jarayonida jamoatchilik ishtiroki hamda ekologik tartib-taomillarning shaffofligini malakali mutaxassislar, aholi bilan samarali muloqot mexanizmlari va ishonchli hamda ochiq ekologik axborot manbalarisiz ta’minlab bo‘lmaydi.

Ma’ruzada O‘zbekistonda atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida amalga oshirilayotgan institutsional va huquqiy islohotlarga alohida e’tibor qaratildi. Xususan, 2025-yilda qabul qilingan “Ekologik ekspertiza, atrof-muhitga ta’sirni baholash va strategik ekologik baholash to‘g‘risida”gi Qonun muhim bosqich bo‘lgani ta’kidlandi. Mazkur qonun bilan atrof-muhitga ta’sirni baholash (AMTB) va strategik ekologik baholash (SEB) masalalari ilk bor qonun darajasida mustahkamlandi. Bu esa buyurtmachilar, loyihalovchilar, davlat organlari va jamoatchilik uchun yanada aniq huquqiy qoidalarni belgilab berdi.

Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining Orxus konvensiyasiga qo‘shilgani alohida qayd etildi. Ushbu qadam mamlakatning ekologik axborotdan foydalanish huquqini ta’minlash, jamoatchilik ishtirokini kengaytirish hamda ekologik ahamiyatga ega qarorlar qabul qilishda ochiqlik tamoyillariga sodiqligini tasdiqlaydi.

Milliy salohiyatni mustahkamlashda xalqaro hamkorlar va donorlarning o‘rni alohida ta’kidlandi. Xususan, Koreya Atrof-muhit instituti (KEI) bilan hamkorlik ekologik ekspertiza tizimini takomillashtirish, AMTB tartib-taomillarini raqamlashtirish hamda jamoatchilik ishtiroki mexanizmlarini rivojlantirishga qaratilgan. Hamkorlik doirasida Koreya Respublikasining jamoatchilikni dastlabki bosqichlarda jalb etish, maslahatlashuvlar o‘tkazish va strategik ekologik baholashda raqamli texnologiyalardan foydalanish tajribasi o‘rganilmoqda.

Shuningdek, Italiya, Germaniya va Fransiya bilan hamkorlikni rivojlantirish masalalariga ham to‘xtalib o‘tildi. Italiya bilan hamkorlik ekologik ekspertiza jarayonlarini raqamlashtirish va sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etishga, Germaniya bilan hamkorlik eng yaxshi mavjud texnologiyalarni (BAT) qo‘llash hamda sanoatni ekologik modernizatsiya qilish tajribasini o‘rganishga, Fransiya bilan hamkorlik esa iqlim siyosati, yashil iqtisodiyot va strategik ekologik baholashni rivojlantirishga yo‘naltirilgan.

Ma’ruzada, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan Samarqand shahrida bo‘lib o‘tgan Global ekologik jamg‘armaning 8-Assambleyasi ochilish marosimida ilgari surilgan tashabbuslar asosida shakllangan xalqaro kun tartibi haqida ham so‘z yuritildi. Unga “Green Samarkand – 2030” modelini rivojlantirish, Iqlim o‘zgarishi va gidrometeorologiya milliy markazini tashkil etish, “Toza havo” konsorsiumini shakllantirish, Eco Expo Central Asia platformasini rivojlantirish, “Yashil hududlar – 2035” dasturini amalga oshirish, aylanma iqtisodiyotni rivojlantirish hamda iqlim siyosati, yashil iqtisodiyot va barqaror rivojlanish yo‘nalishlarida kadrlar tayyorlash masalalari kiritilgan.

Kelgusida O‘zbekiston ekologik ekspertiza, atrof-muhitga ta’sirni baholash, strategik ekologik baholash, iqlim o‘zgarishi, chiqindilarni boshqarish, suv resurslari, biologik xilma-xillik va kumulyativ ta’sirni baholash yo‘nalishlarida mutaxassislar malakasini oshirishga alohida e’tibor qaratadi.
Shuningdek, materiallarni tahlil qilish va ekologik xavf-xatarlarni aniqlashda raqamli texnologiyalar hamda sun’iy intellektdan foydalanishni kengaytirish, loyihalovchilar, buyurtmachilar, mahalliy davlat hokimiyati organlari va jamoatchilik uchun amaliy-uslubiy qo‘llanmalarni ishlab chiqish, shuningdek, sanoat, qurilish, energetika va infratuzilma loyihalarining asosiy qismi amalga oshirilayotgan hududlarda faoliyatni kuchaytirish ustuvor yo‘nalishlar sifatida belgilandi.

Ekologik axborotdan foydalanish imkoniyatlarini ochiq reyestrlar, elektron xaritalar, raqamli platformalar, AMTB materiallari hamda jamoatchilik muhokamalari natijalari orqali kengaytirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bundan tashqari, Green University hamda “yashil” texnikumlar va xalqaro hamkorlar ishtirokida ekologik ta’limni rivojlantirish rejalashtirilgan.

G‘.A. Muhamedov ta’kidlaganidek, salohiyatni mustahkamlash va ekologik xabardorlikni oshirish O‘zbekistonda bir martalik tadbir emas, balki uzluksiz davom etadigan jarayon sifatida qaralmoqda. Bu ekologik boshqaruvni modernizatsiya qilish, Orxus konvensiyasi tamoyillarini amalga oshirish hamda mamlakatning barqaror rivojlanishini ta’minlashning asosiy omillaridan biridir.

Orxus konvensiyasi Tomonlari Ishchi guruhining 30-yig‘ilishi 2026-yil 24–26-iyun kunlari Jeneva shahrida bo‘lib o‘tmoqda. Yig‘ilish kun tartibidan ekologik axborotdan foydalanish huquqi, qarorlar qabul qilish jarayonida jamoatchilik ishtiroki, odil sudlovdan foydalanish imkoniyati, salohiyatni mustahkamlash hamda Konvensiya tamoyillarini xalqaro maydonda ilgari surish masalalari o‘rin olgan.