Davlat ekologik ekspertizasi markazi

21-mart – kecha va kunduz tenglashgan paytda nishonlanadigan bu ayyom, insoniyatning tabiat bilan uyg‘unlikda yashashga bo‘lgan intilishini aks ettiradi.

Tarixiy ildizlar va ma’no

“Navro‘z” so‘zi fors tilidan tarjima qilinganda “Yangi kun” ma’nosini anglatadi. Uning tarixi juda qadimga — “Avesto” davriga borib taqaladi. Buyuk mutafakkirlarimiz Abu Rayhon Beruniy “Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” asarida, Umar Xayyom esa “Navro‘znoma” kitobida bu bayramning kelib chiqishi va uning inson hayotidagi ahamiyatini bayon etishgan.

Navro‘z hech qanday diniy asosga ega emas, u sof tabiiy, falakiyot (astronomiya) bilan bog‘liq bayramdir. Shu sababli ham u asrlar davomida turli sinovlardan o‘tib, bizgacha sof va betakror holatda yetib kelgan.

Navro‘z an’analari: ijtimoiy jipslik

Navro‘zning eng go‘zal jihati uning an’analaridadir. Bayram arafasida yurtimizning barcha go‘shalarida umumxalq hasharlari o‘tkaziladi. Odamlar ariqlarni tozalaydi, mevali va manzarali daraxtlar ekadi. Bu esa atrof-muhitga bo‘lgan g‘amxo‘rlikning yuksak namunasidir.

Bayramning ma’naviy qiymati shundaki, bu kuni gina-kuduratlar unutiladi. Arazlashgan do‘stlar yarashadi, kishilar bir-birlariga mehr ulashadi. Keksalar ziyorat qilinib, ularning duolari olinadi, kam ta’minlangan oilalar va bemorlar holidan xabar olinadi. Bu an’analar xalqimizning naqadar bag‘rikeng va olijanobligini ko‘rsatadi.

Dasturxon ko‘rki – sumalak

Navro‘zning shoh taomi, shubhasiz, sumalakdir. Sumalak pishirish jarayoni bir necha kun davom etadi va unda butun mahalla, qarindosh-urug‘ ishtirok etadi. Bug‘doy maysalarining shirasidan tayyorlanadigan bu ne’mat sog‘liq uchun nihoyatda foydali bo‘lib, inson vujudiga bahorgi quvvat bag‘ishlaydi.

Shuningdek, dasturxonga bahorgi ko‘katlardan tayyorlangan ko‘k somsa, halim, ko‘k chuchvara va patir nonlar tortiladi. Har bir taomda bahor ifori va yerning kuch-qudrati seziladi.

Xalq sayillari va o‘yinlari

Navro‘z sayillarida milliy qadriyatlarimiz qayta jonlanadi. Keng dalalarda chavandozlarning ko‘pkari (uloq) musobaqalari, pahlavonlarning kurash tushishi, arqon tortish va varrak uchirish kabi o‘yinlar katta-yu kichikka birdek zavq bag‘ishlaydi. Baxshilarning termalari va laparlar esa bayram kayfiyatini yanada ko‘taradi.

Bugungi kunda Navro‘z nafaqat O‘zbekistonda, balki butun dunyoda keng e’tirof etilgan. YUNESKO tomonidan insoniyatning nomoddiy madaniy merosi ro‘yxatiga kiritilgani ham buning isbotidir.

Navro‘z — bu poklik, go‘zallik va yangi hayot timsoli. U har bir xonadonga shodlik, yerga baraka, qalblarga esa omonlik olib keladi. Shunday ekan, kelayotgan Navro‘zi olam yurtimizga tinchlik-xotirjamlik va farovonlik olib kelsin!