Davlat ekologik ekspertizasi markazi

Barcha hududlarda Sohibqironning ezgu g‘oyasi – katta bunyodkorlik ishlari davom etmoqda. Bugungi yoshlarimizda ulug‘ bobokalonimiz shaxsiyati va ibratiga bo‘lgan qiziqish har qachongidan kuchliroqdir.  Bashariyat uchun Sohibqiron ma’naviyati va shijoati, adolatli siyosati yuksak ibrat va boy tajriba namunasi bo‘lib kelayotganligi e’tiborga molik.

Buyuk Sohibqiron Amir Temur nafaqat Markaziy Osiyo, balki dunyoning ko‘pgina mamlakatlari tarixida o‘chmas iz qoldirgan davlat arbobi, shavkatli sarkarda va ilm-fan homiysidir. Amir Temur va temuriylar davri davlatchiligi hamda ma’naviyati o‘z salohiyati, mazmuni, tarbiyaviy kuchi, ta’siri bilan xalqimiz tarixida alohida o‘rin tutadi.

Insoniyat tarixida o‘chmas iz qoldirgan jahongirlardan 27 o‘lkani birlashtirgan Sohibqiron Amir Temur o‘zining boy ma’naviy olami bilan alohida ahamiyat kasb etadi. Ehtimolki, dunyo Sohibqiron singari kitobga g‘oyat mehr qo‘ygan jahongirni hali ko‘rmagan. Aksariyat yirik hukmdorlardan kultepaga aylangan shaharlar, kuydirilgan ravoqlar qoldi. Ammo Sohibqiron Amir Temur bunyodkor sarkarda sifatida ulug‘lanadi. Shuning uchun ham Amir Temur haqida G‘arbu Sharqda juda ko‘p kitoblar bitilgan. Bu asarlarning bir qismi tarixiy bo‘lsa, boshqasi badiiydir.

Dunyo ilmiy jamoatchiligi o‘tgan olti yuz yil mobaynida Amir Temurga bag‘ishlab Yevropa tillarida 500 dan ziyod, Sharq tillarida esa 900 ga yaqin yirik tarixiy asarlar yozdi. Sharafiddin Ali Yazdiyning “Zafarnoma”, Ibn Arabshohning “Temur haqidagi xabarlarda taqdir ajoyibotlari”, G‘arbda esa Rui Gonsales de Klavixoning “Buyuk Temur”, shuningdek, Gyotening “G‘arbu Sharq devoni”da bitta bobni “Temurnoma” deb nomlashi ham bejiz emas edi.

Amir Temurning buyuk qonunshunos va davlat arbobi ekanligi “Temur tuzuklari”dan ayon. Tarixchi olimlarning ta’kidlashicha, “Temur tuzuklari” o‘z zamonasining eng sermazmun va qimmatli asaridir.  “Temur tuzuklari”ni davlatchilikning mukammal konsepsiyasi, hech qachon nuramaydigan ma’naviy obida, deyish mumkin. Chunki ozod insonning haq-huquqlari va xalqning manfaati uchun yozilgan bunday nodir siyosiy qo‘llanma boshqa xalqlar tarixida deyarli uchramaydi.  

“Tuzuklar”da keltiriladi: “Dilda e’tiqod butun bo‘lsa, aslo naslimiz yo‘qolmagay, tilimiz unutilmagay. E’tiqod susaysa til emas, iymon ham unutilgay... Haqiqat – sihat-salomatlik, haqiqat – tartib, haqiqat – adolat demakdir. Kuch – adolatdadir”.

Buyuk Sohibqironning hayoti “Kuch – adolatda” degan hikmat bilan yo‘g‘rilgan. Shu boisdan ham u tiklagan qadim Samarqand XIV asrda dunyoning eng ko‘rkam va ilm-ma’rifat rivoj topgan shahri bo‘lgan. Amir Temurning ijtimoiy adolatga oid tamoyillari vaqt o‘tishi bilan o‘zining o‘ta hayotiyligini isbotladi. Sohibqiron asos solgan davlat qonun-qoidalari, davlatchilik prinsiplari hozirgacha dunyo olimlarining e’tirofida bo‘lib kelmoqda.

Sohibqiron faoliyatidagi biz uchun ibratli jihatlardan  yana biri, u savdo-iqtisodiy munosabatlari orqali xalqlar, mamlakatlar o‘rtasida yagona makon barpo etish sohasida ulkan yutuqlarga erishgan. Amir Temur iqtisodiyotni har qanday saltanatning muhim poydevori, deb tushungan. “Davlatu saltanat, – deya ta’kidlaydi Temur o‘zining “Tuzuklari”da, – uch narsa bilan – mulk, xazina va lashkar bilan tirikdir”. Bu bilan Amir Temur davlatning yashashi va uning ijtimoiy rivoji uchun, avvalo, iqtisodiy imkoniyatlarga ega bo‘lishi zarurligini aytadi. “Temur tuzuklari”ga murojaat etgan har bir inson, bilimi va kasbi-koridan qat’i nazar, o‘z maqsadi, qiziqishlari hamda kelajagi uchun katta dastur oladi.

Masalan, harbiylar mukammal harb ilmi, quruvchilar – me’moriy, diplomatlar yuksak muomala san’ati, sportchilar – g‘alabaga bo‘lgan intilish va metin iroda kabi sifatlarni bekamu ko‘st o‘rganadilar.

Bugungi kunda temuriy qadamjolarda olib borilayotgan ulkan bunyodkorlik ishlari barcha yurtdoshlarimizga faxr bag‘ishlaydi. Sohibqiron aytganidek, “Qudratimizga shubha qilganlar, biz qurgan imoratlarga boqsunlar”. Bu moddiy va ma’naviy bunyodkorlik yurtimizning nurafshon kelajagidan dalolat beradi. Zero, buyuk davlat qurishdek maqsad sari borayotgan ekanmiz, o‘tmishning ma’naviy tamoyillari bizni adolatli yo‘llar orqali yuksak taraqqiyotga olib borishi shubhasiz.