O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi

Madaniyat vazirligi xodimlari, madaniyat va san’at sohasi va OAV vakillari, Ichki ishlar vazirligi Tezkor-qidiruv departamenti Kiberxavfsizlik markazi va Toshkent shahri IIBB xodimlari, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki vakillari ishtirokida “Kibermadaniyatni yuksaltirish oyligi” kompleks targ‘ibot tadbirlari doirasida uchrashuv bo‘lib o‘tdi.

Uchrashuv davomida bugungi kunda avj olayotgan onlayn firibgarlik holatlari, ushbu firibgarlikda taniqli madaniyat va san’at sohasi vakillarining nomidan foydalangan holda kiberjinoyatlarning sodir etilayotganligi haqida ma’lumotlar berildi.

Uchrashuvda Ichki ishlar vazirligi Tezkor-qidiruv departamenti Kiberxavfsizlik markazi vakillari tomonidan kiberjinoyatchilikning statistik tahlillari haqida hisobot berildi.

Xususan, mamlakatimizda so‘nggi besh yillikda kiberjinoyatlar 68 baravar, birgina o‘tgan yilda esa 2023-yildagiga nisbatan 9,1 baravar oshganligi, ushbu davrda kibermakondagi huquqbuzarliklar yuzasidan jismoniy va yuridik shaxslardan kelib tushayotgan murojaatlar soni 34 baravar ko‘payganligi, mazkur jinoyatlar natijasida fuqarolarning 1 trillion 909 milliard so‘mdan ortiq mablag‘i talon-toroj qilinganligi ma’lum qilindi.

2019-yilda axborot texnologiyalari orqali 18 turdagi 863 ta jinoyat sodir etilgan bo‘lsa, 2024-yilda 62 turdagi 58 ming 800 ta jinoyat qayd etilgani hamda kiberjinoyatlarning umumiy jinoyatchilikdagi ulushi sezilarli ravishda ortishi kuzatilgani ularning oldini olish zaruratini yanada oshmoqda.

2023-yilda kiberjinoyatlarning umumiy jinoyatchilikdagi ulushi 6,2 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2024-yilda 44,4 foizga yetib, deyarli har ikkita jinoyatning biri axborot texnologiyalari orqali sodir etildi. Bu holat ularning oldini olish tizimini muntazam, yilma-yil takomillashtirib borishni taqozo etmoqda.

Kiberjinoyatlarning asosiy qismini (98 foizi) bank kartalari bilan bog‘liq jinoyatlar (kibero‘g‘rilik va kiberfiribgarlik) tashkil etmoqda.

Kiberjinoyatlar asosan quyidagi usullarda sodir etilmoqda:

- 60 foizi zararli havolalar va dasturlar yuborish orqali bank kartasi yoki mobil qurilma boshqaruvini qo‘lga kiritish yo‘li bilan;

- 16 foizi turli aldovlar bilan bank kartasi hamda mobil ilovalardagi akkauntlar boshqaruvini tasdiqlovchi SMS kodni qo‘lga kiritish yo‘li bilan;

- 4 foizi shaxs nomiga onlayn kredit rasmiylashtirish orqali;

- 11 foizi onlayn savdo platformalaridagi firibgarliklar orqali;

- 9 foizi turli usuldagi firibgarlik sxemalari orqali fuqarolarning pul mablag‘larini jalb qilish tarzida sodir etilmoqda.

Mazkur turdagi huquqbuzarliklarni oldini olish maqsadida qator huquqiy va tashkiliy texnik choralari ko‘rib kelinmoqda.

Yuqorida keltirilgan tahlillar va statistik ma’lumotlar asosida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining keng tarqalishi va real vaqt rejimida cheksiz axborot almashinuvi imkoniyatlari ortib borishi sharoitida kiberjinoyatlar murakkab transmilliy muammoga aylanib borayotganini ko‘rish mumkin.

Shunga ko‘ra, mazkur turdagi jinoyatchilikni barvaqt oldini olish bo‘yicha fuqarolarning zamonaviy kibertahdidlardan ogohlini va raqamli savodxonligini oshirish har qachongidan muhim hisoblanmoqda.

Targ‘ibot qamrovini va samaradorligini oshirish banklar, to‘lov tashkilotlari, jamoatchilik muassasalilari hamda boshqa manfaatdor idoralarning uzviy hamkorligi asosida kompleks tashviqot olib borish zaruriyatini yuzaga keltirmoqda.

Uchrashuv yakunida, joriy yil Vazirlar Mahkamasi dasturi tasdiqlanib 1-30-noyabr kunlari mamlakatimizda “Kibermadaniyatni yuksaltirish oyligi” o‘tkazilishi belgilaganligi va ushbu kiberoylikda respublikamiz aholisining katta qismini qamrab olish maqsad qilinganligi va albatta bu maqsadni amalga oshirishda madaniyat va san’at sohasi vakillarining o‘rni kattaligi ma’lum qilindi.