O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi vakolatiga kiruvchi vazifalar – paxta va don yetishtirishning agrotexnikasi, ushbu mahsulotlarni qayta ishlash, qishloq xo‘jaligi urug‘larini sertifikatlash, qishloq xo‘jaligi yerlarni muhofaza qilish, hamda qishloq xo‘jaligi texnikalari holatini nazorat qilish to‘g‘risidagi jarayonlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri mamlakatimizning iqtisodiy va oziq-ovqat xavfsizligi bilan bog‘liqdir. Bu esa har bir xodimdan yuqori toifadagi mas’uliyat va korrupsiyaga nisbatan mutlaqo murosasiz munosabatni talab etadi.

Barchamizga ma’lum, Korrupsiya – bu jamiyatni turli yo‘llar bilan iskanjaga oladigan dahshatli illatdir. Mazkur illat demokratiya va huquq ustuvorligi asoslariga putur yetkazadi, inson huquqlari buzilishiga olib keladi, bozorlar faoliyatiga to‘sqinlik qiladi, hayot sifatini yomonlashtiradi va odamlar xavfsizligiga tahdid soladigan uyushgan jinoyatchilik, terrorizm va boshqa hodisalar ildiz otib, gullashi uchun sharoit yaratib beradi.

Keyingi yillarda mamlakatimizda korrupsiyaga qarshi kurashish borasida bir qancha ijobiy ishlar amalga oshirilmoqda, lekin bu xali yetarli emas. Korrupsiyaga murosasiz munosabatni shakillantirish uchun birinchi navbatda, davlat fuqarolik xizmatchilari, har bir fuqaro, korrupsiya jamiyatimizni  rivojiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi omil ekanligini o‘z ongida tushunib yetishi darkor. Dunyoda korrupsiyaga qarshi kurashishda preventiv usullarni qo‘llash bilan mashhur bo‘lgan Singapur davlatining Bosh vaziri Li Kuan Yu ning “Poraxo‘r amaldorni mag‘lub qilmoqchimisiz? Uch nafar do‘stingizni qamab qo‘yishdan boshlang. Sababini yaxshi bilasiz va ular nima uchun ekanligini bilishadi” – deb ta’kidlaganidek, korrupsiyaviy holat haqida xabar topganimizda bu haqda zudlik bilan komplaens xizmatiga yoki tegishli organlarga xabar berishdan uyalmasligimiz lozim.

Davlatimiz rahbari «Raqamlashtirishdan bosh tortayotgan rahbar – korrupsiyani yo‘q qilishga intilmagan rahbar» – deb, raqamlashtirishni inson omilini kamaytirish va tizimlardagi yashirin iqtisodiyot hamda poraxo‘rlikka chek qo‘yishning eng samarali usuli ekanligini ta’kidlagan. Inspeksiya xizmatlarini inson omilisiz, elektron platformalar orqali ko‘rsatilishini ta’minlash bu korrupsiyani 90 foizga kamaytirishga olib keladi.

Aynan shuning uchun Inspeksiya rahbariyati raqamlashtirish masalalariga jiddiy e’tibor qaratmoqda. Xususan, qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarni talon-toroj qilinishining hamda yer sohasidagi korrupsion omillarning oldini olish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-287-sonli qaroriga muvofiq, Inspeksiyaning Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlardan foydalanishni nazorat qilish yo‘nalishidagi 65 nafar xodimlar planshet va bodi kameralar bilan ta’minlandi.

Natijada «E-YER NAZORAT» avtomatlashtirilgan axborot tizimiga yer munosabatlariga oid huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘z vaqtida kiritilishi va huquqbuzarlikka oid ishlarni ko‘rib chiqish natijalari to‘g‘risida ma’lumotlarni joylashtirib, vakolat doirasida tegishli choralar ko‘rilishi ta’minlanmoqda.  

Shuningdek, sohada korrupsiyani oldini olish maqsadida joriy yilda 76,4 ming gektar urug‘lik g‘alla, 52 ming gektar urug‘lik paxta maydonlarida Inspeksiya tashabbusi bilan ilk bor aprobatsiya jarayonlarida shaffoflikni ta’minlash hamda inson omilini kamaytirish maqsadida raqamlashgan tizim orqali o‘tkazildi. Bunda, axborot tizimlari yordamida olingan namunalarni tahlil qilish va natijasi bo‘yicha dalolatnomalarni rasmiylashtirish to‘g‘ridan-to‘g‘ri dala sharoitida 167 dona planshetlardan foydalangan holda elektron shaklda amalga oshirildi.

Buning natijasida aprobatsiya tadbirlari holisona va shaffof o‘tkazilishi ta’minlanib, sohani raqamlashtirish orqali har qanday korrupsiyaviy holatlarni sodir etilishining oldi olindi.

Qishloq xo‘jaligi, melioratsiya va yo‘l-qurilish texnikalaridan foydalanish sohasida ko‘rsatiladigan 7 turdagi davlat xizmatlarini Davlat xizmatlari markazlari va Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali elektron amalga oshirish imkoniyati yaratilgan.

Joriy yilning o‘tgan 9 oyida Davlat xizmatlari markazlari va Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali jismoniy va yuridik shaxslarga ko‘rsatilgan elektron davlat xizmatlari soni jami 8 984 ta ni tashkil etib, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 2 358 taga ko‘paygan.

Sohamizda qonunchilikni raqamlashtirish va korrupsiyaga qarshi komplaens nazorat kuchaytirilayotganiga qaramay, quyidagi asosiy korrupsiyaviy xavflar (risklar) saqlanib qolmoqda:

Texnikalarni ro‘yxatdan o‘tkazishda va traktorchi-mashinist guvohnomasi berishda tartib-taomillarni buzish xavfi.

Qabul qilish va tozalash jarayonlari:

Paxta va g‘alla topshirish mavsumida klasterlar va tayyorlov korxonalarida mahsulot sifati, namligi va ifloslik darajasini aniqlashda inspektorlarning ishlab chiqaruvchi (fermer) yoki xaridor (klaster) manfaatiga yon bosishi;

Tekshirishlar o‘tkazish va ma’muriy vakolatlar:

Fermer yoki agrosanoat korxonalari faoliyatini tekshirish jarayonida kamchiliklarni sun’iy ravishda bo‘rttirish (bosim o‘tkazish) yoki aksincha, jiddiy qonunbuzilishlarni ma’muriy bayonnoma rasmiylashtirmasdan «yopdi-yopdi» qilish;

Korrupsiyaning poydevori hisoblanadigan manfaatlar to‘qnashuvidir.

“Qonun – ustuvor, jazo – muqarrar” – huquqiy davlat va adolatli jamiyatning asosiy prinsipi bo‘lib, har bir shaxs qonun oldida tengligini va sodir etilgan huquqbuzarlik yoki jinoyat uchun javobgarlikdan qochib qutulib bo‘lmasligini anglatadi.

Qonun ustuvorligi – jamiyatda va davlat organlari faoliyatida faqat qonun hukmronlik qiladi. Biror-bir shaxs yoki tuzilma qonundan yuqori tura olmaydi.

Jazoning muqarrarligi – qonunni buzgan, jinoyat sodir etgan yoki korrupsiyaga qo‘l urgan har qanday shaxs o‘z aybinining darajasiga yarasha tegishli javobgarlikka tortiladi va jazo oladi.

Hurmatli Prezidentimiz tomonidan korrupsiyaga qarshi kurashish samaradorligini oshirish, korrupsiyaga oid jinoyatlar uchun javobgarlik muqarrarligini ta’minlashga qaratilgan 
O‘QR-1155-sonli qonun qabul qilindi.

Mazkur hujjat bilan Jinoyat kodeksiga «korrupsiyaga oid jinoyatlar» tushunchasi va ularning aniq ro‘yxati (18 turdagi jinoyatlar, jumladan o‘zlashtirish, pora olish/berish, vakolatni suiiste’mol qilish va h.k.) kiritildi.

Korrupsiyaga oid jinoyatlarni sodir etishda aybdor deb topilgan shaxslarning yagona elektron reestri yuritilishi belgilandi. Reestrga kiritilgan shaxslar uchun sudlanganlik muddati davomida davlat xizmatiga kirish, davlat mukofotlari bilan taqdirlanish, saylanadigan va alohida tartibda tayinlanadigan lavozimlarga nomzod etib ko‘rsatilish, davlat xaridlari va davlat-xususiy sheriklik loyihalarida ishtirok etish, shuningdek ayrim rahbarlik lavozimlarida faoliyat yuritish bo‘yicha cheklovlar belgilanadi.

Pora olganlik, pora berganlik yoki pora olishda vositachilik qilganlik uchun hukm qilingan shaxslarga nisbatan shartli ozod qilish va jazoni yengilrog‘i bilan almashtirish taqiqlandi (zarar to‘liq qoplanmaguncha). Jinoyat kodeksining 11 ta moddasida jazo choralari og‘irlashtirildi. 

Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha hududiy kengashlar tashkil etildi.

Davlat organlari va tashkilotlaridagi komplaens hamda korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmalari xodimlarining huquqiy va xavfsizlik kafolatlari kuchaytirildi.

Davlat organlarida korrupsiyaviy xavf-xatarlarni aniqlash, baholash va ularning “xaritasini” shakllantirish amaliyoti joriy etildi.

Davlat xaridlarida sotib olinadigan tovarlar va xizmatlarning narxi hamda o‘rtacha bozor narxi o‘rtasidagi tafovutning chegarasini buzganlik uchun mansabdor shaxslarga javobgarlik belgilandi.

Shuningdek, korrupsiya haqida asosli xabar bergan shaxslarning huquqiy kafolatlarini ta’minlash nazarda tutilgan.

Xalqimizning “Qing‘ir ishning qirqi chiqdi” – deganidek, hech bir sir yoki noqonuniy, adolatsiz qilmish umrbod yashirin qolib ketmaydi. Oradan qancha yillar (hatto 40 yil) o‘tmasin, haqiqat baribir yuzaga chiqadi. Nopok yo‘l bilan qilingan ishlar, ertami-kechmi, insonning yuzini shuvut qiladi va jazosiz qolmaydi.

Korrupsiyaga qarshi kurash – faqatgina huquq-tartibot organlarining ishi emas. “O‘zagroinspeksiya”ning obro‘si, sha’ni va xalqning bizga bo‘lgan ishonchi har bir inspektorning halolligiga bog‘liq. Korrupsiyaviy jinoyatlar uchun javobgarlik muqarrardir va u tizimdagi yillar davomida qilingan mehnatni hamda oila a’zolaringiz kelajagini bir soniyada barbod qilishi mumkin.

Shuning uchun barchamiz o‘z faoliyatimizni vakolat doirasidan chetga chiqmagan holda, amaldagi normativ hujjatlarga qattiy rioya etgan holda amalga oshirishimiz, o‘z ustimizda muntazam ravishda ishlab, bilim kunikmalarimizni oshirib borishimiz, korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatda bo‘lishimiz lozim.

«Halollik – vazifamiz, shaffoflik – mezonimiz!»

A.Vaxabov,

Vazirlar Mahkamasi huzuridagi

Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish Inspeksiyasi boshlig‘i