O‘zbekiston teatrlari haqida qiziqarli reportaj. Unda mamlakatimiz teatr san’atining rivoji, ijodiy izlanishlari, yangi sahna asarlari va madaniy hayoti haqida so‘z boradi. 

O‘zbekiston teatrlari va jonli ijro san’ati

Bolalar uchun qo‘g‘irchoq sahnalaridan tortib, ulkan opera teatrlari va mintaqaviy drama teatrlarigacha, O‘zbekiston teatr sahnasi hikoyalar, hunarmandchilik va jonli ijro tomoshabinlarni birlashtirib kelayotgan jonli madaniy an’ana bo‘lib qolmoqda.

Bir asrdan ko‘proq vaqt davomida teatr O‘zbekiston madaniy hayotida markaziy rol o‘ynab kelmoqda. Mamlakat bo‘ylab 41 ta davlat teatri tomoshabinlarning tarix, ijodkorlik va milliy o‘ziga xoslikni qanday boshdan kechirishini shakllantiruvchi hikoya qilish, musiqa va spektakl an’analarini ilgari suradi. Toshkentdagi yaqin qo‘g‘irchoq spektakllaridan tortib, mintaqalar bo‘ylab opera va drama sahnalarigacha, teatr jonli aloqa muhim bo‘lgan makon bo‘lib qolmoqda.

 Katta dunyoga ega kichik sahna

Toshkentning markazida joylashgan Respublika Milliy Qo‘g‘irchoq Teatri bolalarni rang, harakat va tasavvur orqali teatr bilan tanishtiradi. 1939-yilda tashkil etilgan teatr o‘z tomoshabinlari bilan birga an’anaviy qo‘g‘irchoqbozlikni zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirib rivojlandi.

"Bugungi kunda teatrimiz milliy spektakllarni, shuningdek, jahon dramaturgiyasining ajoyib asarlarini sahnalashtiradi", deydi Adabiy bo‘lim boshlig‘i Ikrom Erkulov. "Bizning spektakllarimiz maktabgacha yoshdagi bolalar, maktab o‘quvchilari va kattalar tomoshabinlari uchun yaratilgan. Repertuarda ellikka yaqin spektakl mavjud va har yili biz to‘rtta yangi spektaklni taqdim etamiz."

Ekran ortida qo‘g‘irchoqbozlar ko‘rinmas holda ishlaydi, qo‘lqopli qo‘g‘irchoqlar, torli marionetlar va planshet bilan boshqariladigan figuralarni boshqaradilar. "Bizning aktyorlarimiz eng fidoyi rassomlar qatorida", deb tushuntiradi Erkulov. "Ular ko‘pincha tomoshabinlar uchun ko‘rinmas, ammo ular eng kamtarin ijodkorlardir."

Spektakllar o‘zbek, rus va ingliz tillarida sahnalashtiriladi. Chet elga gastrol safarlarida teatr spektakllarni mezbon mamlakat tiliga moslashtiradi. "Xorijiy tomoshabinlar bizning milliy mavzudagi spektakllarimizga katta qiziqish bildirishadi", deydi Erkulov, Alisher Navoiy asarlari va Shekspirning "Gamlet" asarlari asosida kattalar tomoshabinlari uchun to‘liq sahnalashtirilgan spektakllarni ta’kidlab.

 Ertakni qo‘lda yasash

Har bir spektakl ortida sahnalar va rekvizitlar bo‘lak-bo‘lak qilib quriladigan ustaxona mavjud. Sahna dizayneri Svetlana Kolesnikova bu jarayonni odatiy ish emas, balki ijodiy mahorat deb ta’riflaydi.

"Siz o‘zingizni sehrgar kabi his qilasiz", deydi u. "Biz ertak yaratamiz va uni tomoshabinlarimizga beramiz. Siz tomoshabinlarni, ayniqsa bolalarni alday olmaysiz. Hamma narsa haqiqiy tuyulishi kerak, hatto xayoliy dunyoda ham."

Duradgorlar, rassomlar, rekvizit yasovchilar va dizaynerlar har bir spektaklni yaratish uchun bir necha oy davomida birgalikda ishlaydilar. "Yaratgan narsangizga qalbingizni bag‘ishlasangiz, u sahnada jonlanadi", deb qo‘shimcha qiladi Kolesnikova. "Bu teatr mo‘jizasidir."

Opera va baletning yodgorligi

Ko‘plab yosh teatr tomoshabinlari uchun dastlabki tashriflar oxir-oqibat Markaziy Osiyoning eng mashhur madaniy maskanlaridan biri - Alisher Navoiy nomidagi Davlat akademik Bolshoy teatriga olib boradi. 1940-yillarda qurilgan bu teatr O‘zbekistonda opera va balet markazi bo‘lib qolmoqda, to‘liq mavsumlar va xalqaro spektakllarni o‘tkazadi.

Spektakllardan tashqari, teatr binosining o‘zi hunarmandchilik haqida hikoya qiladi. Muzey nazoratchisi Yuliya Seryakovaning tushuntirishicha, me’mor Aleksey Shchusev teatrni "san’at ibodatxonasi" sifatida tasavvur qilgan, bu yerda har bir detal tashrif buyuruvchilarga go‘zallikni anglashni o‘rgatadi.

Toshkentlik usta hunarmandlar jamoasi an’anaviy o‘zbek interyer dizaynidan ilhomlanib o‘yma panellar yaratdilar. "Ta’mirlash va 1966-yildagi zilziladan keyin ham bu asarlar ehtiyotkorlik bilan saqlanib qoldi", deydi Seryakova. "Ular bu joyning xazinasi bo‘lib qolmoqda."

Teatrning qora marmar tutqichlari boshqa bir hikoyani o‘z ichiga oladi. Ikkita usta aka-uka, Jalol va Balta Jo‘rayevlar uzoqdagi karerda noyob marmarni topib, toshni qo‘lda kesib, uni Toshkentga olib kelishdi. "O‘nlab yillar davomida tashrif buyuruvchilar bu panjaralarga ularning tarixini bilmasdan tegib kelishgan", deb ta’kidlaydi Seryakova.

Buxoro zalining ichida oyna o‘ymakor panellar quyosh nurini ushlab, makonni aks ettirilgan yorug‘lik bilan to‘ldiradi. "Bu eng yuqori darajadagi mahorat", deydi u. "Bu yerdagi har bir zalning o‘ziga xos xususiyati bor."

Raqamli davrda jonli ijro

Zamonaviy ko‘ngilochar platformalarga qaramay, teatr tomoshabinlarni jalb qilishda davom etmoqda. "Inson jonli suhbatni his qilishi kerak", deydi uzoq yillik teatr xodimi. "Har bir spektakl yangidan tug‘iladi. Rassomlar bir xil spektaklni ikki marta takrorlay olmaydilar. Shuning uchun teatr qadrli bo‘lib qolmoqda."

Sahna ortida sahna ishchilari, kostyum dizaynerlari, yoritish texniklari va dekorativlar ko‘rinmas jamoani tashkil qiladi. "Ular hech qachon qarsaklarga sazovor bo‘lmasligi mumkin", deydi teatr faxriysi, "lekin ularsiz hech qanday spektakl bo‘la olmaydi."

So‘nggi yillarda Navoiy teatri xalqaro mehmon rassomlar va spektakllarni qabul qildi. Klassik asarlar endi tobora ko‘proq bastakorning asl tilida sahnalashtirilmoqda, bu esa tobora ortib borayotgan xalqaro auditoriyani aks ettiradi.

Keng auditoriya uchun musiqiy teatr

Navoiy teatridan uncha uzoq bo‘lmagan joyda Muqimiy nomidagi O‘zbek davlat musiqali teatri joylashgan - bu Markaziy Osiyodagi o‘ziga xos musiqiy teatr.

"Bizning teatrimizning o‘z orkestri, balet truppasi, xor va yakkaxon ijrochilari bor", deydi matbuot kotibi Feruza Xoliqova. "Har yili biz yangi spektakllarni taqdim etamiz va tomoshabinlarimiz o‘sishda davom etmoqda."

Ma'lumot uchun, ushbu lavha Euronews telekanali hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Ommaviy axborot vositalari uchun kontent ishlab chiqarish markazi bilan hamkorlikda tayyorlandi.