O‘zbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori tamoyillariga o‘tish davrining birinchi bosqichi - "Ikki tomonlama shartnomalar asosidagi xaridlar" bosqichi uchun bozor qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida" 527-son qarori qabul qilindi.

Ushbu hujjat Oʻzbekistonda elektr energiyasi savdosini monopoliyadan chiqarish, xususiy ishlab chiqaruvchilar va yirik isteʼmolchilar oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri erkin shartnomaviy munosabatlarni yoʻlga qoʻyish hamda bozor mexanizmlarini joriy etishning huquqiy poydevorini belgilab beradi. Xususan:

- Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorlariga bosqichma-bosqich oʻtishning birinchi bosqichi — "Ikki tomonlama shartnomalar asosidagi xaridlar" bosqichi boshlanmoqda va ushbu bozor qoidalari 2027-yil 1-janvardan boshlab qonuniy kuchga kiradi.

- Elektr energiyasi bozori ikki darajaga (ulgurji va chakana) ajratilib, ularning ishtirokchilari aniq belgilandi. Ulgurji bozorda Markaziy xarid qiluvchi ("Oʻzenergosotish" AJ), davlat stansiyalari, mustaqil ishlab chiqaruvchilar va yirik isteʼmolchilar faoliyat yuritsa, chakana bozorda tayinlangan taʼminotchilar, kichik/mikro stansiyalar va isteʼmolchilar qatnashadi.

- Bozor munosabatlarida erkin narxlar va toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar joriy etilmoqda. Mustaqil ishlab chiqaruvchilar yirik isteʼmolchilarga oʻzaro kelishilgan erkin narxda elektr energiyasini toʻgʻridan-toʻgʻri sotish huquqiga ega boʻladi.

- Ikki tomonlama shartnomalar orqali sotilmay qolgan yoki ortiqcha boʻlgan elektr energiyasi hajmlari yoʻqolib ketmaydi. Ularni Markaziy xarid qiluvchi yoki tayinlangan taʼminotchi belgilangan tartibga solinadigan davlat tariflari asosida sotib olishi kafolatlanadi.

- Yagona elektr energetikasi tizimini uzluksiz boshqarish Tizim operatori zimmasiga yuklatiladi. Bozorning barcha ishtirokchilari tizim barqarorligini taʼminlash uchun Tizim operatorining operativ-dispetcherlik koʻrsatmalarini soʻzsiz bajarishga majburdirlar.

- Bozor ishtirokchilari uchun qatʼiy axborot va hisobot majburiyatlari oʻrnatildi. Elektr energiyasi bozori ishtirokchilari elektr energiyasi savdosini bozor operatoriga taqdim etgan reja-grafiklari asosida amalga oshiradi.

- Muqobil energiya manbalarini oʻrnatgan isteʼmolchilar (shu jumladan yirik korxonalar) oʻz ehtiyojidan ortgan elektr energiyasini tarmoqqa uzatganda, davlat ushbu energiyani belgilangan tarif boʻyicha alohida hisob-faktura asosida sotib oladi.

- Bozordagi qonunbuzarliklarni aniqlash, monitoring yuritish va yuzaga keladigan bahsli nizoning oldini olish vakolati Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligiga (Regulyatorga) berildi. Agar nizo chiqqanda Regulyator huzurida 30 kun ichida kelishuvga erishilmasa, tomonlar sudga murojaat qilishi mumkin.

- Davlat ulushi bor boʻlgan taqsimlash tizimi operatorlarining obyektlari yoki ularning ustav fondidagi ulushlari kelgusida xususiy sektorga ishonchli boshqaruvga berilishi mumkinligi qonuniy ravishda mustahkamlandi.