O‘zbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi

“TASDIQLAYMAN”

Taʼlim va fan sohasida kasbiy

malakalarni rivojlantirish boʻyicha tarmoq kengash raisi

___________K. Sharipov “___”_________2026-y.

Reyestr raqami:              QR kod

1.

Kasbiy standartning nomi:

Oliy taʼlim tashkiloti laboranti

2.

Kasbiy faoliyatning asosiy maqsadi:

Oliy taʼlim tashkilotlarida ilmiy-tadqiqot, taʼlim va ishlab chiqarish laboratoriyalarida tajriba, tahlil va tadqiqot ishlarini amalga oshirish va taʼlim tashkilotlari (taʼlim beruvchi tashkilotlar) tomonidan asosiy oliy taʼlim dasturlari uchun taʼlim xizmatlarini koʻrsatish

3.

IFUT boʻyicha seksiya, boʻlim, guruh, sinf va kichik sinf:

Q Seksiyasi: Taʼlim

85 Taʼlim

85.4 Oliy taʼlim

85.40  Oliy taʼlim

85.40.0  Oliy taʼlim

4.

Kasbiy standartning qisqacha mazmuni:

Oʻqitish va taʼlim-tarbiya jarayonini zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalar asosida tashkil etish, fan boʻyicha chuqur nazariy va amaliy bilimlarga ega boʻlish, ilmiy-tadqiqot va innovatsion faoliyat olib borish, talabalarning mustaqil fikrlash va kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish, taʼlim sifatini baholash va doimiy oshirib borish, kasbiy etika, akademik halollik va meʼyoriy hujjatlarga rioya qilish.

5.

Qamrab olingan kasblar roʻyxati va malaka darajasi:

Kasblar kodi va nomi:

TMR dagi malaka darajasi:

31111002 Kimyo sohasida laborant tadqiqotchi

7

31112001 Fizika sohasida laborant tadqiqotchi

7

31119004 Texnik-laborant (umumiy yoʻnalishda)

7

31411001 Biologiya sohasida laborant tadqiqotchi

7

31421011 Qishloq xoʻjaligi sohasida laborant tadqiqotchi

7

31119002 Laborant (oʻrta malakali)

7

Kasblar

Mehnat funksiyalari

Mehnat vazifalari

T/r

kodi va nomi

Kodi

Nomi

Kodi

Nomi

1

31111002

Kimyo sohasida laborant tadqiqotchi

A1.7

Xom ashyo, yarim mahsulot yoki tayyor mahsulotlardan namuna olish, namunalarning toʻgʻri markalanishi va saqlanishini taʼminlash, tahlil uchun namunalarni maydalash, eritish, filtrlash, quritish

A1.01.7

Tasdiqlangan meʼyoriy hujjatlar va metodikalar asosida namuna olish, namuna olish joyi, vaqti va sharoitini belgilash

A1.02.7

Oʻrtacha (reprezentativ) namuna shakllantirish, namuna olishda gigiyena va texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish, namuna olish jarayonini tegishli hujjatlarda qayd etish

A1.03.7

Har bir namunaga identifikatsiya belgisi raqam, sana, partiya raqami berish, namuna yorliqlarini toʻgʻri va aniq rasmiylashtirish

A1.04.7

Namunalarning saqlash sharoitini harorat, namlik, yorugʻlik nazorat qilish, saqlash muddatlariga rioya etilishini taʼminlash, namunalarning buzilishi yoki aralashib ketishining oldini olish

A2.7

Fizik-kimyoviy tahlillarni bajarish (zichlik, pH, namlik, yopishqoqlik va boshqalar), sifat va miqdoriy tahlillarni amalga oshirish, zamonaviy asbob-uskunalarda ishlash(masalan, xromatograf, spektrofotometr va boshqalar), reaktivlar va eritmalarni tayyorlash

A2.01.7

Tasdiqlangan metodikalar asosida fizik-kimyoviy koʻrsatkichlarni aniqlash, zichlik, pH, namlik, yopishqoqlik va boshqa parametrlarni oʻlchash

A2.02.7

Oʻlchov asboblarini ishga tayyorlash va tekshirish, oʻlchov natijalarini aniqlik bilan qayd etish, natijalarni meʼyoriy hujjatlar bilan solishtirish va dastlabki xulosa berish

A2.03.7

Sifat identifikatsion tahlillarni bajarish, miqdoriy (kvantitativ) tahlillarni titrlash, gravimetrik yoki instrumental usullarda oʻtkazish

A2.04.7

Nazorat namunalaridan foydalanish, tahlil aniqligi va takrorlanuvchanligini taʼminlash, olingan natijalarni hisoblash va rasmiylashtirish

2

31112001

Fizika sohasida laborant tadqiqotchi

B1.7

Fizik kattaliklarni oʻlchash (harorat, bosim, kuchlanish, tok kuchi, yorugʻlik intensivligi va boshqalar), mexanika, optika, elektr va magnetizm, atom va yadro fizikasi boʻyicha laboratoriya ishlarini bajarish

B1.01.7

Tasdiqlangan metodika va standartlar asosida fizik kattaliklarni aniqlash, harorat, bosim, tok kuchi, kuchlanish, yorugʻlik intensivligi va boshqa parametrlarni oʻlchash

B1.02.7

O‘lchov asboblarini ishga tayyorlash, kalibrlash va sozlash, natijalarni aniq qayd etish va hisobotlarga kiritish, oʻlchovlarda xatolik va noaniqlikni kamaytirish choralarini ko‘rish

B1.03.7

Tajribalarni laboratoriya xavfsizligi qoidalariga rioya qilgan holda bajarish, mexanik tizimlar (harakat, kuch, tezlik) boʻyicha tajribalarni oʻtkazish

B1.04.7

Optika yorugʻlikning akslantirilishi, yutilishi, interferensiya boʻyicha amaliy ishlarni bajarish, elektr va magnit maydon bilan bogʻliq oʻlchovlarni amalga oshirish, atom va yadro fizikasi eksperimentlarini topshiriqqa muvofiq bajarish

B2.7

Tajriba qurilmalarini yigʻish va sozlash, oʻlchov asboblari koʻrsatkichlarini aniqlik bilan qayd etish

B2.01.7

Laboratoriya tajribalariga mos qurilmalarni tanlash va yigʻish, qurilmalarni ishlab chiqaruvchi yoki metodika koʻrsatmalariga muvofiq sozlash

B2.02.7

Tajriba sharoitlariga mos holda qurilmalarni joylashtirish va ulash, qurilmalarning xavfsiz ishlashini taʼminlash, tajriba davomida qurilmalarni nazorat qilish va sozlashni yangilash

B2.03.7

Har bir oʻlchov natijasini aniq va tartibli qayd etish, oʻlchovlarni birlashtirish va laboratoriya jurnallariga kiritish

B2.04.7

Elektron yoki mexanik koʻrsatkichlarni standart birligida yozish, noaniqlik va xatoliklarni kamaytirish choralarini koʻrish, olingan natijalarni tahlil qilish
va zarurat boʻlsa, ilmiy rahbarga taqdim etish

3

31119004

Texnik-laborant (umumiy yoʻnalishda)

B1.7

Namuna qabul qilish, roʻyxatga olish va markalash, namunalarning saqlanish sharoitlarini taʼminlash, tahlil yoki tajriba uchun namunalarni tayyorlash,quritish, maydalash, eritish va boshqalar

B1.01.7

Laboratoriyaga kelgan xom ashyo, yarim mahsulot yoki tayyor mahsulotlarni qabul qilish, har bir namunani laboratoriya jurnali va elektron tizimga kiritish

B1.02.7

 Namunalarga identifikatsiya raqami, sana va boshqa zarur belgilarni berish,Namunani markalash va notoʻgʻri aralashishning oldini olish

B1.03.7

Namunalarning saqlanish harorati, namligi, yorugʻlik
va boshqa sharoitlarini nazorat qilish, saqlash muddatlari va standartlariga rioya qilish

B1.04.7

Namunalarning buzilishi yoki aralashib ketishini oldini olish, zarurat boʻlsa, namuna sharoitini laboratoriya rahbari bilan muvofiqlashtirish

B2.7

Tasdiqlangan metodikalar asosida oddiy va oʻrta murakkablikdagi tahlillarni oʻtkazish, reaktiv va eritmalarni tayyorlash, oʻlchov asboblaridan foydalanish va koʻrsatkichlarni qayd etish, tajriba natijalarini laboratoriya jurnaliga kiritish

B2.01.7

Laboratoriya ishlarini tasdiqlangan standartlar
va metodikalar asosida bajarish, oddiy va oʻrta murakkablikdagi kimyoviy, fizik yoki biologik tahlillarni amalga oshirish

B2.02.7

Nazorat namunalaridan foydalanib tahlil natijalarini tekshirish, tahlil jarayonida xavfsizlik va gigiyena qoidalariga rioya qilish

B2.03.7

Zarur reaktivlarni tanlash va ularning sifati va amal qilish muddatini tekshirish, belgilangan konsentratsiyada eritmalarni tayyorlash, reaktivlar
va eritmalarni markalash va saqlash sharoitlariga rioya qilish

B2.04.7

Laboratoriya ishlarida kerakli oʻlchovlarni bajarish,  koʻrsatkichlarni aniq va tartibli qayd etish, noaniqlik
va xatoliklarni aniqlash va kamaytirish choralarini koʻrish

4

31411001

Biologiya sohasida laborant tadqiqotchi

B1.7

Oʻsimlik, hayvon yoki mikrobiologik, namunalardan namunalar olish, biomateriallarni (qon, toʻqima, suv, tuproq) qabul qilish va roʻyxatga olish, namunalarning toʻgʻri markalanishi va saqlanishini taʼminlash, mikroskopik yoki biokimyoviy tahlil uchun preparatlar tayyorlash

B1.01.7

Tasdiqlangan metodika va standartlarga muvofiq biologik namuna olish, olingan namunalarning sifat
va toʻgʻri vakilligi (reprezentativlik)ni taʼminlash

B1.02.7

Namuna olish jarayonida gigiyena va laboratoriya xavfsizligi qoidalariga rioya qilish, namuna olish vaqtini, joyini va sharoitlarini qayd etish

B1.03.7

Laboratoriyaga kelgan biomateriallarni qabul qilish
va identifikatsiya qilish, har bir namunani laboratoriya jurnali va elektron tizimga kiritish

B1.04.7

Har bir biomaterialga identifikatsiya raqami, sana
va boshqa zarur belgilar berish, namunalarning saqlanish sharoitlarini nazorat qilish harorat, namlik, yorugʻlik,  namunalarning buzilishi yoki aralashib ketishini oldini olish

B2.7

Mikroskopik tekshiruvlarni bajarish, biologik va biokimyoviy tahlillarni amalga oshirish, ozuqa muhitlarini tayyorlash va sterilizatsiya qilish, oddiy mikrobiologik ekmalarni oʻtkazish

B2.01.7

Biologik namunalarni mikroskopda tekshirish
va kuzatish, mikroskopik obyektlarning tuzilishi, oʻlchamlari va xususiyatlarini aniqlash

B2.02.7

Tekshiruv natijalarini laboratoriya jurnaliga aniq qayd etish, mikroskop uskunalarini toʻgʻri ishlatish va texnik xizmat koʻrsatish

B2.03.7

Biologik materiallarda kimyoviy tarkib va biokimyoviy parametrlarni aniqlash, sifat va miqdoriy tahlillarni laboratoriya metodikalari boʻyicha bajarish

B2.04.7

Nazorat namunalaridan foydalanib tahlil aniqligini tekshirish, tahlil natijalarini qayd etish
va rasmiylashtirish

5

31421011

Qishloq xoʻjaligi sohasida laborant tadqiqotchi

B1.7

Tuproq, suv, oʻsimlik va mahsulot namunalari olish namunalarning toʻgʻri markalanishi va saqlanishini taʼminlash, laboratoriya tahliliga tayyorlash (quritish, maydalash, elash, eritma tayyorlash)

B1.01.7

 Tasdiqlangan metodika va standartlar asosida tuproq, suv, oʻsimlik va mahsulotlardan namuna olish, namuna olish jarayonida namunalar vakilligi (reprezentativlik)ni taʼminlash

B1.02.7

Namuna olish vaqtini, joyini va sharoitlarini laboratoriya hujjatlarida qayd etish, gigiyena va laboratoriya xavfsizligi qoidalariga rioya qilish

B1.03.7

Har bir namunaga identifikatsiya raqami, sana va boshqa zarur belgilar berish, namunalarning saqlanish sharoitlarini nazorat qilish harorat, namlik, yorugʻlik

B1.04.7

Namunalarning buzilishi yoki aralashib ketishini oldini olish, saqlash muddatlariga va standartlarga qatʼiy rioya qilish

B2.7

Tuproq tarkibini aniqlash (pH, kumush miqdori, azot, fosfor, kaliy), oʻsimlik namunalarida oziqlanish elementlarini aniqlash,

suv sifatini tekshirish (shoʻrlanish darajasi, minerallashuv)

urugʻlarning unuvchanligi va sifat koʻrsatkichlarini baholash

B2.01.7

Tuproq namunalari ustida pH, kumush miqdori, azot, fosfor va kaliy darajasini aniqlash, olingan natijalarni laboratoriya jurnali va elektron maʼlumotlar bazasiga kiritish

B2.02.7

Oʻsimlik namunalarini tayyorlash va oziqlanish elementlarini azot, fosfor, kaliy va boshqa mikroelementlar tahlil qilish,Natijalarni standart shakl va elektron formatda qayd etish

B2.03.7

Suv namunalarida shoʻrlanish darajasi, minerallashuv va boshqa fizik-kimyoviy koʻrsatkichlarni aniqlash, olingan natijalarni laboratoriya jurnali va hisobotlarida rasmiylashtirish

B2.04.7

Urugʻlarni standart metodika boʻyicha ekish, unuvchanlik darajasi va sifat koʻrsatkichlarini tekshirish, natijalarni aniq yozib borish va hisobotlarda rasmiylashtirish

6

31119002

Laborant (oʻrta malakali)

B1.7

Laboratoriya jihozlarini ishga tayyorlash, oʻlchov vositalarining toʻgʻri ishlashini tekshirish, oddiy texnik xizmat koʻrsatish va tozalash, aniqlangan nosozliklar haqida rahbarga xabar berish

B1.01.7

Tuproq namunasidan laboratoriya metodikalari asosida namunalar tayyorlash, pH, kumush miqdori, azot, fosfor, kaliy va boshqa elementlarni aniqlash

B1.02.7

Natijalarni laboratoriya jurnali va elektron tizimga aniq kiritish, oʼlchovlar va tahlil jarayonida texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish, olingan natijalarni meʼyoriy talablarga muvofiq tahlil qilish

B1.03.7

Oʻsimlik namunalaridan laboratoriya metodikasi boʻyicha tayyorlash, makro va mikroelementlar azot, fosfor, kaliy, magniy, temir va boshqalar miqdorini aniqlash

B1.04.7

Natijalarni laboratoriya jurnali va hisobotlarda qayd etish, suv sifatini meʼyoriy koʻrsatkichlar bilan solishtirish

B2.7

Laboratoriya jurnallarini yuritish,

tahlil natijalarini rasmiylashtirish,

hisobot va bayonnomalar tayyorlashda ishtirok etish, maʼlumotlarni belgilangan tartibda arxivlash

B2.01.7

Har bir tahlil va tajriba natijalarini laboratoriya jurnali va elektron tizimga muntazam yozib borish, qayd etilgan maʼlumotlarning toʻliqligi va aniqligini taʼminlash

B2.02.7

Laboratoriya jurnali va hujjatlarni belgilangan standartlarga muvofiq yuritish, oʻtkazilgan ishlar boʻyicha tegishli maʼlumotlarni rahbarga taqdim etish

B2.03.7

Olingan natijalarni jadval, diagramma va grafiklar koʻrinishida rasmiylashtirish, natijalarni standart laboratoriya shakllari va metodikalari boʻyicha tasdiqlash

B2.04.7

Barcha laboratoriya ishlarini jurnalda muntazam va aniq qayd etish, ishlatilgan materiallar, reagentlar, uskunalar va tajriba shartlarini yozib borish

Kasbning nomi:

Kimyo sohasida laborant tadqiqotchi

Mashgʻulot nomining kodi:

31111002

TMR boʻyicha malaka darajasi:

7

Malakani baholashga qoʻyilgan talablar:

Tavsiya etiladi

Amaliy tajriba (ish staji)ga qoʻyilgan talablar

Layoqatiga va shaxsiy kompetensiyalarga qoʻyilgan talablar

Taʼlim darajasiga qoʻyilgan talablar:

magistratura;

yuqori darajadagi qoʻshimcha taʼlim (internatura, ordinatura, biznes boshqaruvi, davlat boshqaruvi va boshqa xalqaro tan olingan taʼlim);

mutaxassislik (spetsialitet);

bakalavriat va amaliy tajriba;

Informal taʼlim bilan bogʻliqligi:

-

Kasbiy standartlar reyestrida mavjudligi:

-

Kasbning boshqa mumkin boʻlgan nomlari:

Boshqa kasblar bilan aloqadorligi:

TMR boʻyicha malaka darajasi:

Kasbning nomi:

-

-

-

-

Mehnat funksiyalarining tavsifi

Kodi va nomi

Mehnat vazifalari

A1.7-Taʼlim jarayoniga axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va raqamli taʼlim yechimlarini joriy etishni metodik jihatdan taʼminlash

A2.7 Taʼlim jarayonini raqamlashtirish holatini tahlil qilish, samaradorligini baholash va takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish

A1.01.7- Tasdiqlangan meʼyoriy hujjatlar va metodikalar asosida namuna olish, namuna olish joyi, vaqti va sharoitini belgilash

Oʻqitish natijalari

Mehnat harakatlari:

1. Tasdiqlangan standartlar, metodik koʻrsatmalar
va meʼyoriy hujjatlar asosida ishlarni rejalashtirish, namuna olish jarayonida amal qilinadigan barcha standartlarni va xavfsizlik talablarini aniqlash.

2. Tuproq, oʻsimlik, suv yoki boshqa materiallar uchun namuna olish punktlarini aniqlash.

3. Joyning geografik koordinatalarini, sharoitini
va namunaga taʼsir qiluvchi omillarni belgilash.

4. Namuna olish vaqtini aniqlash, tahlil natijalarining toʻgʻriligini taʼminlash uchun namuna olish kunini, vaqti va davrini belgilash.

5. Zarur hollarda mavsumiy yoki tajriba shartlariga mos ravishda namuna olish grafigini tuzish.

1.  Namuna saqlash va transport qilish sharoitlarini belgilash: konteynerlar, sovitish vositalari, zarur kimyoviy moddalar.

7. Namuna kontaminatsiyasini oldini olish uchun gigiyena va xavfsizlik qoidalarini taʼminlash.

8. Belgilangan joy, vaqt va sharoitga muvofiq namuna olish, namuna olinishi bilan bogʻliq barcha maʼlumotlarni laboratoriya jurnali yoki elektron tizimga kiritish.

9. Namuna olish bilan bogʻliq barcha maʼlumotlarni protokol va bayonnoma shaklida rasmiylashtirish. 

10. Natijalarni rahbar laboratoriya xodimiga taqdim etish va keyingi tahlil jarayoni uchun tayyorlash.

Koʻnikmalar:

Tuproq, suv va oʻsimlik namunalarini standart metodika boʻyicha tayyorlash va tahlil qilish,   Laboratoriya uskunalari va asboblaridan toʻgʻri va xavfsiz foydalanish

Namuna olish, saqlash va transport qilish jarayonlarini toʻgʻri amalga oshirish, kimyoviy reagentlar va materiallar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalarini bajarish

Olingan natijalarni aniqlik bilan qayd etish va rasmiylashtirish, pH, kumush, azot, fosfor, kaliy va mikroelementlar miqdorini aniqlash

Suv sifatini baholash shoʻrlanish darajasi, minerallashuv va urugʻlarning unuvchanligini tekshirish

tahlil natijalarini statistik va vizual grafik, diagramma shaklda tahlil qilish.

Laboratoriya jurnallari, bayonnomalar va hisobotlarni standart shaklga muvofiq rasmiylashtirish

Maʼlumotlarni elektron va qogʻoz shaklda tartibli saqlash, hujjatlarni arxivlash va kerak boʻlganda tezkor qidirish

Namuna olish joyi, vaqti va sharoitini belgilashni rejalashtirish, ijarayonini belgilangan meʼyoriy hujjat va metodikaga muvofiq tashkil qilish

Laboratoriya ishlarini samarali tartibga solish va ish yukini boshqarish, rahbar va hamkasblar bilan samarali muloqot qilish

Laboratoriya natijalari va tahlillarni tushunarli tarzda hisobotlash, muammoli vaziyatlarni aniqlash va ularni hal qilish boʻyicha maslahatlashish

Bilimlar:

Kimyo, biologiya va ekologiya asoslari, tuproq, oʻsimlik va suv tahlili prinsiplari, laboratoriya uskunalari, asboblari va ularning ishlash prinsiplari

Kimyoviy reagentlar, eritmalar va materiallar bilan xavfsiz ishlash qoidalari, namuna tayyorlash, saqlash va transport qilish shartlari

Tahlil metodlari: pH oʻlchash, kumush miqdori aniqlash, azot, fosfor, kaliy va mikroelementlar tahlili

Suv sifatini aniqlash shoʻrlanish, minerallashuv va urugʻlarning unuvchanligi koʻrsatkichlarini baholash

Laboratoriya jurnallari, bayonnomalar va hisobotlarni rasmiylashtirish qoidalari, maʼlumotlarni elektron va qogʻoz shaklda tartibli saqlash va arxivlash tamoyillari

Natijalarni statistik tahlil qilish va vizualizatsiya qilish asoslari diagramma, grafik, jadval.

Meʼyoriy hujjatlar va metodik koʻrsatmalar asosida ish olib borish qoidalari, oʻsimlik, tuproq va suv monitoringi standartlari

Laboratoriyada gigiyena va xavfsizlik qoidalarini bilish, ish jarayonini rejalashtirish va tartibga solish prinsiplari

Namuna olish joyi, vaqti va sharoitini belgilash tartibi,

laboratoriya ishlarini samarali va meʼyoriy asosda tashkil etish

A1.02.7- Oʻrtacha (reprezentativ) namuna shakllantirish, namuna olishda gigiyena va texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish, namuna olish jarayonini tegishli hujjatlarda qayd etish

Mehnat harakatlari:

1. Olingan birlamchi namunalardan reprezentativ namuna tayyorlash usullarini qoʻllash.

2. Tuproq, suv yoki oʻsimlik namunalarini tekshirish va aralashmalar orqali oʻrtacha qiymatni olish.

3. Namunaning namunaviyligi va tahlil natijalarining ishonchliligini taʼminlash.

4. Reagentlar, tajriba materiallari va laboratoriya uskunalari bilan xavfsiz ishlashni taʼminlash.

5. Ish jarayonida shaxsiy himoya vositalarini qoʻlqop, maska ishlatish

6. Namuna olish joyi, vaqti, sharoiti va ishlatilgan metodlarni tegishli hujjatlarda qayd etish.

7. Laboratoriya jurnali, bayonnoma yoki elektron tizimga namuna olish bilan bogʻliq barcha maʼlumotlarni kiritish.

8. Namuna olish jarayonida yuzaga kelgan istisno holatlar yoki ogohlantirishlarni hujjatlarda belgilash.

9. Namunalarni belgilangan harorat va sharoitda transport qilish, har bir namuna uchun identifikatsiya yorligʻini tayyorlash va uni toʻgʻri joylashtirish

10. Namuna olishdan oldin va keyin asbob-uskunalarni kalibrlash va tekshirish, namunalarning sifatini monitoring qilish, zarar koʻrgan yoki buzilgan namunalarni ajratish.

11. Namuna bilan bogʻliq har qanday istisno holatlar, shikastlanish yoki notoʻgʻri saqlash xatolarini belgilash.

12. Favqulodda vaziyatlarda xavfsiz evakuatsiya va birinchi yordam koʻrsatish koʻnikmalarini qoʻllash.

13. Kerak boʻlsa, qoʻshimcha namunalardan aralashmalar hosil qilish, namunaning sifatini saqlash va kontaminatsiyani oldini olish uchun maxsus idishlardan foydalanish.

14. Birlamchi namunalardan tekis va tasodifiy joylashgan namunalarni tanlash, namunaning hajmi, soni va joylashuvini meʼyoriy koʻrsatmalarga muvofiq aniqlash.

Koʻnikmalar:

Tuproq, suv va oʻsimlik namunalarini standart metodika boʻyicha tayyorlash va reprezentativ, oʻrtacha namuna shakllantirish

Laboratoriya asbob-uskunalari va oʻlchov qurilmalaridan toʻgʻri va xavfsiz foydalanish

Kimyoviy reagentlar va tajriba materiallari bilan xavfsiz ishlash, kontaminatsiyani oldini olish.

Namuna olish jarayonida toʻgʻri saqlash va transport qilish, namuna olish va tahlil natijalarini standart shaklda qayd etish

Turli manbalardan olingan namunalarni birlashtirib oʻrtacha reprezentativ qiymatni aniqlash

Sifat nazorati boʻyicha xatolarni aniqlash va zarurat boʻlsa qoʻshimcha namuna olish

Namuna olish joyi, vaqti, sharoiti va ishlatilgan metodlarni tegishli hujjatlarda toʻgʻri qayd etish

Laboratoriya jurnallari, bayonnomalar va elektron tizimlarda maʼlumotlarni tartibli saqlash

Ish jarayonida shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish

Favqulodda vaziyatlarda birinchi yordam koʻrsatish
va xavfsiz evakuatsiya qoidalarini qoʻllash

Ish joyini toza va xavfsiz holatda saqlash, chiqindilarni belgilangan tartibda utilizatsiya qilish

Namuna olish jarayonini belgilangan standartlar
va metodikaga muvofiq rejalashtirish

Ishlarni samarali va tartibli tashkil etish, vaqtni optimal taqsimlash

Koʻp manbalardan olingan namunalarni boshqarish va tahlil jarayoniga tayyorlash

Namuna bilan bogʻliq istisno holatlarni va ogohlantirishlarni hujjatlarda belgilash

Bilimlar:

Analitik kimyo va biologiya asoslari, tuproqshunoslik, oʻsimlikshunoslik va gidrokimyo asosiy tushunchalari

Oʻlchov birliklari, aniqlik, xatolik va natijalarning ishonchliligi tushunchalari

Tuproq, suv va oʻsimlik namunalari olish tartibi va prinsiplari, oʻrtacha (reprezentativ) namuna shakllantirish usullari

Namuna hajmi, soni va joylashuvini aniqlash mezonlari, namuna saqlash, markirovkalash va transport qilish talablari

Tasdiqlangan meʼyoriy hujjatlar, standartlar va metodik koʻrsatmalar talablari

Laboratoriya faoliyatiga oid ichki reglament va yoʻriqnomalar, hujjatlashtirish va hisobot yuritish qoidalari

Laboratoriyada sanitariya-gigiyena talablari, kimyoviy, biologik va mexanik xavf omillari

Shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish qoidalari,  favqulodda vaziyatlarda harakat qilish va birinchi yordam asoslari

Sifat nazorati prinsiplari va ichki tekshiruv tartibi,   asbob-uskunalarni kalibrlash va tekshirish talablari

Maʼlumotlarni rasmiylashtirish, saqlash va arxivlash tartibi, elektron maʼlumotlar bazasi va laboratoriya jurnallarini yuritish qoidalari

Mehnat harakatlari:

A1.03.7- Har bir namunaga identifikatsiya belgisi raqam, sana, partiya raqami berish, Namuna yorliqlarini toʻgʻri va aniq rasmiylashtirish

1. Har bir olingan namuna uchun yagona identifikatsiya raqamini shakllantirish.

2. Identifikatsiya raqamiga sana, partiya (seriya) raqami va zarur hollarda obyekt kodi kiritish.

3. Namuna olingan vaqt va joyga mos ravishda kodlash tizimidan foydalanish.

4. Takrorlanishni oldini olish maqsadida identifikatsiya raqamlarini laboratoriya reyestri bilan solishtirish.

5. Namuna olingan aniq sana va vaqtni qayd etish,  partiya yoki seriya raqamini belgilangan tartib asosida kiritish.

6. Agar namuna bir nechta joydan olingan boʻlsa, har biriga alohida belgi berish.

7. Namuna turiga mos, namlik va haroratga chidamli yorliqlardan foydalanish, yorliqni namuna idishiga mustahkam va toʻgʻri joylashtirish.

8. Berilgan identifikatsiya maʼlumotlarini laboratoriya jurnali yoki elektron tizimga kiritish.

9. Yorliqdagi maʼlumotlar bilan hujjatlardagi maʼlumotlarning mosligini tekshirish.

10. Notoʻgʻri yoki shikastlangan yorliqlarni zudlik bilan almashtirish

11. Identifikatsiya jarayonini ichki sifat nazorati talablariga muvofiq amalga oshirish.

12. Maxfiy yoki muhim namunalarda qoʻshimcha belgilash tizimidan foydalanish.

13. Takroriy va xatolik bilan berilgan raqamlarni aniqlash va bekor qilish tartibini yuritish.

14. Qadoqlanish holati va yorliqning mavjudligini tekshirish, namuna qabul qilish dalolatnomasini rasmiylashtirish.

15. Harorat, namlik yoki kimyoviy taʼsirga chidamli materiallardan tayyorlangan yorliqlarni qoʻllash.

16. Namuna idishi, qopqogʻi va hujjatlaridagi identifikatsiya maʼlumotlarining bir xilligini nazorat qilish.

17. Namunaning harakatini qabul qilish, tahlilga berish, arxivlash yoki utilizatsiya bosqichma-bosqich hujjatlashtirish.

18. Notoʻgʻri markirovka yoki chalkashlik aniqlanganda tezkor choralar koʻrish, jarayon uchun masʼul shaxsni belgilash va javobgarlikni aniqlashtirish.

Koʻnikmalar:

Har bir namuna uchun yagona va takrorlanmaydigan identifikatsiya raqamini shakllantirish

Sana, partiya (seriya) raqami va obyekt turini kodlash tizimi asosida toʻgʻri belgilash, namuna idishlariga yorliqlarni toʻgʻri, mustahkam va xavfsiz joylashtirish

Shtrix-kod yoki elektron markirovka tizimlaridan foydalanish

Identifikatsiya maʼlumotlarini laboratoriya jurnali
va elektron bazaga aniq kiritish

Namuna qabul qilish, topshirish va saqlash jarayonlarini rasmiy qayd etish

Har bir namuna uchun yagona va takrorlanmaydigan identifikatsiya raqamini shakllantirish

Sana, partiya raqami va obyekt turini kodlash tizimi asosida toʻgʻri belgilash, namuna idishlariga yorliqlarni toʻgʻri, mustahkam va xavfsiz joylashtirish

Identifikatsiya maʼlumotlarini laboratoriya jurnali
va elektron bazaga aniq kiritish

Yorliq va hujjatlardagi maʼlumotlarning mosligini tekshirish, namuna qabul qilish, topshirish va saqlash jarayonlarini rasmiy qayd etish

Notoʻgʻri markirovka yoki chalkashliklarni aniqlash
va bartaraf etish, ikki martalik tekshiruv (double-check) tizimini qoʻllash

Kodlash tizimini izchil yuritish va raqamlar ketma-ketligini nazorat qilish,  Namunalarning saqlash joyini tizimli tashkil etish va tezkor topish imkonini yaratish

Bilimlar:

Laboratoriyada qoʻllaniladigan yagona identifikatsiya tizimi va uning tuzilishi, namuna kodi tarkibi raqam, sana, partiya/seriya raqami, obyekt turi

Maʼlumotlar maxfiyligini taʼminlash prinsiplari,   favqulodda vaziyatlarda harakat qilish tartibi

Namuna bilan ishlashda gigiyena va texnika xavfsizligi talablari, notoʻgʻri markirovkaning tahlil natijalariga taʼsiri

Ikki martalik tekshiruv tizimi va xatoliklarni aniqlash usullari, namunalarning saqlash sharoitlari va ularning sifatga taʼsiri

Sifat menejmenti tizimi talablari (laboratoriya ichki tartib-qoidalari), ichki nazorat va audit tartiblari

Namuna olish va markirovka qilishga oid amaldagi standartlar va ichki reglamentlar

Maʼlumotlarni toʻgʻri va aniq qayd etish qoidalari, hujjatlarni saqlash va arxivlash meʼyorlari

Maʼlumotlarni soxtalashtirish yoki notoʻgʻri rasmiylashtirish oqibatlari, xizmat etikasi va ichki intizom qoidalari

Laboratoriyada sifatni boshqarish tamoyillari, ichki audit va tekshiruv jarayonlari

Namunalarning saqlash sharoitlari harorat, namlik, yorugʻlik taʼsiri, transportirovka qoidalari va tashish vaqtida xavfsizlik talablari

Oʻlchash aniqligi va xatolik turlari, markirovka jarayonida aniqlik va izchillikni taʼminlash prinsiplari

Shtrix-kod va QR-kod tizimlarining ishlash mexanizmi,  elektron maʼlumotlarni himoyalash va zaxira nusxa (backup) yaratish tartibi

Mehnat harakatlari:

A1.04.7- Namunalarning saqlash sharoitini harorat, namlik, yorugʻlik nazorat qilish, saqlash muddatlariga rioya etilishini taʼminlash, namunalarning buzilishi yoki aralashib ketishining oldini olish

1. Har bir namuna turi uchun belgilangan saqlash sharoitlarini aniqlash harorat, namlik, yorugʻlik darajasi.

2. Muzlatkich, sovitkich yoki maxsus saqlash kameralarining harorat koʻrsatkichlarini muntazam oʻlchash va qayd etish.

3. Namlik va yorugʻlik darajasini nazorat qilish uchun tegishli oʻlchov vositalaridan foydalanish.

4. Saqlash uskunalarining sozligini tekshirish
va nosozlik aniqlansa, zudlik bilan masʼul shaxsga xabar berish.

5. Saqlash muddati oʻtgan namunalarni belgilangan tartibda utilizatsiya qilish yoki arxivga topshirish.

6. Turli obyekt yoki partiyaga mansub namunalarning aralashib ketmasligi uchun ularni alohida joylashtirish.

7. Namuna bilan ishlashda gigiyena va texnika xavfsizligi qoidalariga qatʼiy rioya qilish.

8. Saqlash jarayonida aniqlangan nomuvofiqliklarni qayd etish va bartaraf etish choralarini koʻrish.

9. Ichki sifat nazorati doirasida saqlash jarayonini davriy tekshiruvdan oʻtkazish.

10. Idishlarning germetik yopilganligini muntazam tekshirish, namuna idishlarini mexanik shikastlanishdan himoya qilish.

11. Harorat va namlik monitoringi natijalarini maxsus jurnal yoki elektron tizimga kiritish.

12. “Birinchi kelgan-birinchi tahlil qilinadi” (FIFO) tamoyiliga amal qilish.

13. Muzlatkich, sovitkich yoki maxsus saqlash kameralarining harorat koʻrsatkichlarini muntazam oʻlchash va qayd etish.

14. Saqlash uskunalarining sozligini tekshirish va nosozlik aniqlansa, zudlik bilan masʼul shaxsga xabar berish.

Koʻnikmalar:

Har bir namuna turi uchun belgilangan harorat, namlik va yorugʻlik talablarini amalda qoʻllash.

Saqlash muhitini doimiy monitoring qilish va koʻrsatkichlardagi ogʻishlarni aniqlash

Harorat va namlik nazorat jadvallarini yuritish,  Sovitish va saqlash uskunalaridan samarali foydalanish

Namunalarning qabul qilingan sanasiga asoslanib saqlash muddatini hisoblash

Saqlash muddati tugashiga yaqin namunalarni aniqlash va ustuvor tartibda ishlashga yoʻnaltirish

Muddati oʻtgan namunalarga nisbatan belgilangan tartibda choralar koʻrish

Namunalarning aralashib ketishini oldini olish uchun ularni tizimli joylashtirish

Idishlarning germetik yopilganligini va yorliqlarning aniqligini tekshirish

Mexanik shikastlanish va kontaminatsiya xavfini kamaytirish, turli partiya va obyekt namunalari oʻrtasida ajratish tamoyiliga amal qilish

Saqlash jarayonidagi oʻzgarishlarni tezkor aniqlash,   nomuvofiqliklarni qayd etish va tuzatish choralarini koʻrish

Namunalarning sifatini saqlab qolish uchun vaqtinchalik saqlash choralarini tashkil etish

Bilimlar:

Turli turdagi namunalarning tuproq, suv, oʻsimlik
va boshqalar saqlash talablari, harorat, namlik
va yorugʻlikning namuna sifatiga taʼsiri

Sovitish va saqlash uskunalarining ishlash prinsipi, Saqlash sharoitlaridagi ogʻishlarning tahlil natijalariga taʼsiri

Harorat va namlikni oʻlchash usullari, monitoring jurnallarini yuritish tartibi

Meʼyoriy koʻrsatkichlar va ruxsat etilgan ogʻish chegaralari, ichki sifat nazorati tamoyillari

Namunalarning saqlash joyini tashkil etish prinsiplari, muddati oʻtgan namunalarga nisbatan qoʻllaniladigan tartib

Kontaminatsiya va aralashish xavfi, germetik qadoqlash talablari

Mexanik shikastlanishning oldini olish usullari,  gigiyena va texnika xavfsizligi qoidalari

Saqlash sharoitlarini qayd etish tartibi, utilizatsiya
va arxivlash jarayonlarini rasmiylashtirish qoidalari

Elektron va qogʻoz shakldagi maʼlumotlarni saqlash talablari, nomuvofiqliklarni qayd etish va tuzatish tartibi

Elektr taʼminoti uzilganda yoki sovitish tizimi ishdan chiqqanda harakat qilish tartibi

Zaxira saqlash sharoitlarini tashkil etish prinsiplari,  namunalarning buzilish xavfini kamaytirish choralarini bilish

Turli turdagi namunalarning tuproq, suv, oʻsimlik
va boshqalar saqlash talablari

Mehnat harakatlari:

A2.01.7- Tasdiqlangan metodikalar asosida fizik-kimyoviy koʻrsatkichlarni aniqlash, zichlik, pH, namlik, yopishqoqlik va boshqa parametrlarni oʻlchash

1. Oʻlchov va tahlil uskunalarini (pH-metr, densitometr, viskozimetr, oʻlchov silindri va boshqalar) ishga tayyorlash.

2. Reagent va standart eritmalarni tayyorlash
va belgilangan konsentratsiyaga keltirish.

3. Uskunalarni kalibrlash va meʼyoriy qiymatlar bilan solishtirish, ish joyini tozalash va shaxsiy himoya vositalarini tayyorlash.

4. Ish joyini tozalash va dezinfeksiya qilish, kerakli asbob-uskunalar va reagentlarni tayyorlash

5. Tekshiriladigan moddaning namunasini belgilang
va kerakli miqdorda oling, namuna yuzasini tozalang
va idishni tayyorlang

6. Namuna homiladorligini agar kerak boʻlsa aniqlang va standartlarga moslashtiring

7. Har bir parametr boʻyicha olingan natijalarni laboratoriya jurnaliga yozish, standartlarga solishtirib natijalarni tahlil qilish

8. Kerak boʻlsa, qoʻshimcha tekshiruvlar yoki takroriy oʻlchovlar oʻtkazish, asbob-uskunalarni tozalash
va joyiga qoʻyish

9. Laboratoriya ish joyini tartibga keltirish,Ish jarayonida hosil boʻlgan chiqindilarni xavfsiz yoʻl bilan utilizatsiya qilish

10. Shaxsiy himoya vositalarini kiyish: lab koʻylagi, qoʻlqop, koʻzoynak, respirator agar zaharli moddalar bilan ishlansa

11. Namunaning toʻgʻri miqdorini belgilang, namuna idishini tozalash va quritish

12. Agar namuna suvli eritma boʻlsa, aralashtirish yoki gomogenlashtirish

13. Namuna identifikatsiya yorligʻini yopishtirish: nomi, sana, seriya raqami

Koʻnikmalar:

Laboratoriya ish joyini tozalash va tartibga solish, asbob-uskunalarni toʻgʻri joylashtirish va tayyorlash

Shaxsiy himoya vositalarini toʻgʻri kiyish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, metodika va ish rejasi boʻyicha harakatlarni rejalashtirish

Namunaning toʻgʻri hajmini va turini tanlash,   namunaning gomogenezligini taʼminlash aralashtirish, suyultirish

Densimetr yoki pyemometrni kalibrlash, haroratga bogʻliq tuzatishlarni hisobga olish

Oʻlchov natijalarini aniq qayd etish va takrorlash, namunaning identifikatsiyasi va tegishli yoʻrliqlash

pH-metrni kalibrlash va elektrodni toʻgʻri ishlatish,   barqaror oʻlchov natijasini kutish

Natijalarni qayd qilish va analiz qilish, quritish qurilmasi yoki vakuum quritish usulidan foydalanish

Namlikni hisoblash formulalarini qoʻllash, quritish jarayonida parametrlarni nazorat qilish harorat, vaqt

Laboratoriya jurnalida natijalarni aniq yozish,   standartlarga solishtirib tahlil qilish, grafik, jadval yoki diagramma yordamida vizual taqdimot qilish

Bilimlar:

Fizik‑kimyoviy koʻrsatkich tushunchasi va ularning moddalar xossalarini aniqlashdagi roli

Laboratoriyada ishlash tartibi va xavfsizlik qoidalari, asbob‑uskuna va oʻlchov vositalarining ishlash prinsiplari

Temperaturaga bogʻliq zichlik oʻzgarishlari
va tuzatishlar, suvli eritmalar va aralashmalarda zichlikni aniqlashning amaliy ahamiyati

Zichlik tushunchasi va birligi (g/cm³ yoki kg/m³),  Densimetr va pyemometr ishlash prinsipi

pH tushunchasi, kislotalik va asoslilik,  pH oʻlchash prinsipi va pH-metr ishlash tartibi

Elektrodlarni kalibrlash va natijalarni tahlil qilish, namlik tushunchasi va ifodalanishi

Namlikni aniqlash usullari: quritish, vakuum quritish, kimyoviy metodlar, namlikning moddalar xossalariga va saqlash muddatiga taʼsiri

Laboratoriya etikasi va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, chiqindilarni xavfsiz utilizatsiya qilish

Favqulodda vaziyatlarda toʻgʻri harakat qilish va ish vaqtini samarali boshqarish

Viskozimetr va boshqa oʻlchash usullari, mahsulot sifati va ishlash jarayonidagi yopishqoqlik ahamiyati

Mehnat harakatlari:

A2.02.7- Oʻlchov asboblarini ishga tayyorlash va tekshirish, oʻlchov natijalarini aniqlik bilan qayd etish, natijalarni meʼyoriy hujjatlar bilan solishtirish va dastlabki xulosa berish

1. Laboratoriya ish joyini tozalash va tartibga keltirish,

shaxsiy himoya vositalarini kiyish: lab koʻylagi, qoʻlqop, koʻzoynak.

2. Kerakli oʻlchov asboblarini tayyorlash: tarozi, pH-metr, viskozimetr, densimetr, termometr va boshqalar.

3. Reagentlar, namunalar va standart eritmalarni tayyorlash va joylashtirish, ish rejasi va metodik koʻrsatmalarni oʻrganish.

4. Asboblarni kalibrlash tarozilarni nolga sozlash, pH-metrni tampon eritmalar bilan kalibrlash.

5. Asboblarni vizual tekshirish shikastlanish, ifloslanish, elektrod holati.

6. Asboblar ishlash holatini tekshirish va barqaror koʻrsatkich olish, zarur hollarda asboblarni tozalash
va qayta kalibrlash.

7. Namuna tayyorlash va gomogenlashtirish, oʻlchovlarni standart sharoitlarda amalga oshirish.

8. Har bir parametr boʻyicha natijalarni laboratoriya jurnaliga yozish, Natijalarni takroriy oʻlchovlar orqali aniqlikni oshirish.

9. Oʻlchovlarda yuzaga keladigan xatoliklarni belgilash va qayd etish.

10. Standartlar va meʼyoriy hujjatlarni ISO, GOST, milliy normativlar tayyorlash, oʻlchov natijalarini standart qiymatlar bilan solishtirish.

11. Standartdan chetga chiqqan natijalarni qayd etish,  kerak boʻlsa, qoʻshimcha oʻlchovlar yoki tuzatishlar kiritish.

12. Natijalarni tahlil qilish va umumiy xulosani shakllantirish, muammo yoki oʻlchovda noaniqlik aniqlansa, takroriy tekshirish tavsiyalarini berish.

13. Ish jarayoni va natijalar boʻyicha dastlabki xulosani laboratoriya protokoliga yozish.

14. Asbob-uskunalarni tozalash va joyiga qoʻyish, ish joyini tartibga keltirish.

15. Chiqindilarni xavfsiz utilizatsiya qilish, laboratoriya jurnalini va natijalarni saqlash va arxivlash.

Koʻnikmalar:

Shaxsiy himoya vositalarini toʻgʻri kiyish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish

Laboratoriya ish joyini tartibga solish va tozalash, Ish rejasi va metodik koʻrsatmalarni tushunish va ishni rejalashtirish

Oʻlchov asboblarini vizual tekshirish shikast, ifloslanish, elektrod holati, tarozilar, pH-metr, viskozimetr, densimetr va boshqa asboblarni kalibrlash

Barqaror natija olish uchun asboblarni sozlash, asboblarda yuzaga kelgan xatoliklarni aniqlash va toʻgʻrilash

Namuna tayyorlash va gomogenlashtirish, oʻlchovlarni standart sharoitlarda va belgilangan metodikaga muvofiq bajarish

Natijalarni laboratoriya jurnaliga aniq va tushunarli qayd etish, takroriy oʻlchovlar orqali aniqlikni oshirish

Xatoliklarni qayd qilish va tahlil qilish, standartlar va normativ hujjatlarni oʻrganish va tushunish

Oʻlchov natijalarini meʼyoriy qiymatlar bilan solishtirish, standartdan chetga chiqqan natijalarni aniqlash va qayd etish

Kerak boʻlsa, takroriy oʻlchovlar yoki tuzatishlar tavsiya etish, natijalarni tahlil qilish va dastlabki xulosani shakllantirish

Muammo yoki noaniqlik aniqlansa, takroriy tekshirish tavsiyalarini berish

Asbob-uskunalarni tozalash va joyiga qoʻyish, ish joyini tartibga keltirish va chiqindilarni xavfsiz utilizatsiya qilish

Bilimlar:

Laboratoriyada ishlash tartibi, ish joyini tayyorlash
va xavfsizlik qoidalari

Shaxsiy himoya vositalari va ularni toʻgʻri ishlatish qoidalari, ish rejasi va metodik koʻrsatmalarni tushunish va bajarish nazariyasi

Oʻlchov asboblari: tarozi, pH-metr, viskozimetr, densimetr va boshqa laboratoriya qurilmalari

Asboblarning ishlash prinsipi, barqaror natija olish
va xatolik manbalarini tushunish

Asboblar bilan ishlashda yuzaga keladigan xavf
va muammolarni oldini olish bilimlari

Natijalarni aniq va tushunarli tarzda laboratoriya jurnaliga yozish qoidalari

Takroriy oʻlchovlarni bajarish va aniqlikni oshirish usullari, xatolik va noaniqliklarni aniqlash nazariyasi
va ularni tahlil qilish

Standartlar va meʼyoriy hujjatlarning (ISO, GOST, milliy normativlar) tarkibi va ulardan foydalanish qoidalari

Standartdan chetga chiqqan natijalarni aniqlash

va tegishli tavsiyalar berish nazariyasi

Noaniqlik yoki muammo aniqlansa, uni tekshirish
va takroriy oʻlchovlar boʻyicha tavsiyalar berish nazariyasi

Laboratoriya jurnalini saqlash, arxivlash va keyingi ishlarda foydalanish tartibi

Xavfsizlik va gigiena qoidalariga rioya qilish: laboratoriya ishini boshlashdan oldin shaxsiy himoya vositalarini kiyish va xavfsizlik qoidalariga qatʼiy amal qilish

Masʼuliyat va mustaqillik:

Oʻlchov natijalarining aniqligi: asboblarni toʻgʻri kalibrlash, tekshirish va xatoliklarni kamaytirish orqali ishonchli natija olish

Standartlarga rioya qilish: natijalarni meʼyoriy hujjatlar va standartlar bilan solishtirish, notoʻgʻri natijalarni aniqlash va qayd etish

Amaliy ishda aniqlik: natijalarni laboratoriya jurnaliga aniq, tushunarli va toʻliq yozish

Atrof-muhit va chiqindilarga masʼuliyat: chiqindilarni xavfsiz utilizatsiya qilish va ish joyini tartibga keltirish

Muammoni hal qilish: xatolik yoki noaniqlik aniqlanganda, mustaqil ravishda tekshirish, takroriy oʻlchovlar yoki tuzatishlar kiritish

Vaqtni samarali boshqarish: ishni belgilangan vaqt ichida mustaqil bajarish va natijalarni protokolga kiritish

Talaba yoki xodim laboratoriyada ishni xavfsiz
va samarali bajaradi, natijalarni aniq va ishonchli qayd etadi

Standartlar va meʼyoriy hujjatlarga rioya qiladi, ishni yakunlash va chiqindilarni boshqarishda masʼuliyatli boʻladi

Ish jarayonida muammolarni mustaqil hal qilish qobiliyatiga ega boʻladi

Oʻz-oʻzini nazorat qilish: ish jarayonida xatoliklar yoki xavfli holatlarni mustaqil aniqlash va oldini olish

Dastlabki xulosani shakllantirish: natijalarni tahlil qilish va oʻz fikri asosida xulosa berish

Dastlabki xulosani shakllantirish: natijalarni tahlil qilish va oʻz fikri asosida xulosa berish

Texnik va/yoki texnologik talab

Kimyo laboratoriya asbob-uskunalari bilan ishlashni bilish (kolba, byuretka, pipetka, analitik tarozi, spektrofotometr va boshqalar). O‘lchov asboblarini to‘g‘ri sozlash, kalibrlash va ishlatish, kimyoviy moddalarni to‘g‘ri saqlash, belgilash va ishlatish qoidalarini bilish, laboratoriya jihozlarini tozalash, texnik holatini nazorat qilish va kerakli hollarda sozlash, kompyuter va laboratoriya dasturlari orqali tajriba natijalarini qayd qilish va qayta ishlash, texnika va kimyoviy xavfsizlik qoidalariga qat’iy rioya qilish (himoya kiyimlari, ventilyatsiya, xavfli moddalar bilan ishlash).

      Kimyoviy tajribalarni belgilangan metodika va texnologiya bo‘yicha o‘tkazish. Reaktivlarni to‘g‘ri tayyorlash va aralashtirish tartibiga rioya qilish, tajriba jarayonida aniqlik, tozaligi va sterillikni ta’minlash, tajriba natijalarini tahlil qilish, jadval va grafiklar tuzish, laboratoriya hisobotlarini tayyorlash, kimyoviy reaksiyalar jarayonini kuzatish va kerakli o‘zgarishlarni qayd etish, laboratoriya chiqindilarini ekologik va texnologik talablar asosida utilizatsiya qilish.

      Umumiy, analitik va organik kimyo asoslarini bilish, analitik fikrlash va tadqiqot olib borish ko‘nikmasi, laboratoriya hujjatlarini to‘g‘ri yuritish, jamoa bilan ishlash va ilmiy rahbar topshiriqlarini bajarish.

Kasbning nomi:

Fizika sohasida laborant tadqiqotchi

Mashgʻulot nomining kodi:

31112001

TMR boʻyicha malaka darajasi:

7

Malakani baholashga qoʻyiladigan talablar:

Tavsiya etiladi

Amaliy tajriba (ish staji)ga qoʻyilgan talablar:

Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, raqamlashtirish, axborot tizimlari yoki taʼlim texnologiyalari sohasida kamida 2–3 yil ish tajribasiga ega boʻlish;

AKTni oʻquv jarayoniga yoki tashkilot faoliyatiga joriy etish va amalda qoʻllash tajribasi;

elektron hujjat aylanishi, raqamli platformalar va axborot tizimlari bilan amaliy ishlash tajribasi;

metodik materiallar, yoʻriqnomalar, oʻquv qoʻllanmalar yoki raqamli resurslar ishlab chiqish va tatbiq etish tajribasi;

trening, seminar yoki malaka oshirish tadbirlarini oʻtkazish yoki tashkil etishda ishtirok etgan boʻlish;

AKT va raqamlashtirish boʻyicha loyiha, monitoring yoki tahliliy ishlarda qatnashganlik tajribasi.

Layoqatiga va shaxsiy kompetensiyalarga qoʻyilgan talablar

Oliy taʼlim sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilish va amaliyotda qoʻllash;

taʼlim jarayonini, hujjatlar yuritilishini hamda ichki nazorat tizimini baholash;

aniqlangan kamchiliklar boʻyicha asoslangan xulosa
va takliflar tayyorlash;

taʼlim sifati va intizomga oid holatlarni monitoring qilish;

oldindan aytib boʻlmaydigan vaziyatlarda tezkor
va asoslangan qarorlar qabul qilish;

xizmat axborotlari va shaxsiy maʼlumotlar bilan ishlashda maxfiylik talablariga rioya etish;

masʼuliyatlilik-xizmat vazifalarini vijdonan va belgilangan muddatlarda bajarish;

halollik va xolislik-qarorlar qabul qilishda manfaatlar toʻqnashuviga yoʻl qoʻymaslik;

analitik fikrlash- maʼlumotlarni tizimli tahlil qilish va asosli xulosalar chiqarish;

muloqot madaniyati-rahbarlar, pedagog xodimlar
va talabalar bilan professional muloqot olib borish;

stressga chidamlilik -ziddiyatli va murakkab vaziyatlarda oʻzini tuta bilish;

tashabbuskorlik-taʼlim sifatini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqish;

oʻzini rivojlantirishga intilish-kasbiy bilim
va kompetensiyalarni muntazam oshirib borish.

Taʼlim darajasiga qoʻyilgan talablar:

magistratura;

yuqori darajadagi qoʻshimcha taʼlim (internatura, ordinatura, biznes boshqaruvi, davlat boshqaruvi va boshqa xalqaro tan olingan taʼlim);

mutaxassislik (spetsialitet);

bakalavriat va amaliy tajriba;

Informal taʼlim bilan bogʻliqligi:

-

Kasbiy standartlar reyestrida mavjudligi:

-

Kasbning boshqa mumkin boʻlgan nomlari:

Fizika sohasida laborant tadqiqotchi

Boshqa kasblar bilan aloqadorligi:

TMR boʻyicha malaka darajasi:

Kasbning nomi:

Fizika sohasida laborant tadqiqotchi

Mehnat funksiyalarining tavsifi

Kodi va nomi

Mehnat vazifalari

B1.7-

Oliy taʼlim tashkilotida taʼlim jarayonining amaldagi qonunchilik, davlat taʼlim standartlari, normativ-huquqiy hujjatlar va ichki tartib-qoidalarga muvofiqligini nazorat qilish

B1.01.7- Tasdiqlangan metodika va standartlar asosida fizik kattaliklarni aniqlash, harorat, bosim, tok kuchi, kuchlanish, yorugʻlik intensivligi va boshqa parametrlarni oʻlchash

Oʻqitish natijalari

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya ish joyini tartibga keltirish va tozalash, shaxsiy himoya vositalarini kiyish: lab koʻylagi, qoʻlqop, koʻzoynak va boshqa xavfsizlik vositalari.

2. Oʻlchash uchun kerakli asbob-uskunalar va qurilmalarni tayyorlash: termometr, manometr, ampermetr, voltmetr, luxmetr va boshqa oʻlchov vositalari.

3. Ish rejasi va metodik koʻrsatmalarni oʻrganish, standartlar va tasdiqlangan metodikalarga eʼtibor berish.

4. Asboblarni vizual tekshirish: shikast, ifloslanish, notoʻgʻri ulanish, asboblarni kalibrlash va ishga tayyorlash.

5. Asboblar ishlash holatini tekshirish va barqaror natija olish, zarur hollarda asboblarni tozalash yoki sozlash.

6. Oʻlchash obyektini tanlash va tayyorlash masalan, havoni, suyuqlikni, elektr tarmogʻini yoki yorugʻlik manbasini.

7. Oʻlchov parametrlarini harorat, bosim, tok kuchi, kuchlanish, yorugʻlik intensivligi aniqlash uchun asboblarni toʻgʻri ulash.

8. Har bir parametr boʻyicha oʻlchovlarni standart sharoitlarda amalga oshirish.

9. Natijani oʻlchov asboblaridan aniq va barqaror holatda olish.

10. Har bir oʻlchov natijasini laboratoriya jurnaliga aniq va tushunarli yozish, takroriy oʻlchovlar orqali aniqlikni oshirish.

11. Xatoliklarni aniqlash va qayd qilish, kerak boʻlsa, oʻlchovlarni standart sharoitlarga moslab tuzatish.

12. Standartlar va tasdiqlangan metodikalarni oʻrganish (ISO, GOST yoki milliy normativlar).

13. Oʻlchov natijalarini meʼyoriy qiymatlar bilan solishtirish, standartdan chetga chiqqan natijalarni qayd etish va tahlil qilish.

14. Xatoliklarni aniqlash va qayd qilish, kerak boʻlsa, oʻlchovlarni standart sharoitlarga moslab tuzatish.

Koʻnikmalar:

Laboratoriya ish joyini tartibga keltirish va tozalash, shaxsiy himoya vositalarini lab koʻylagi, qoʻlqop, koʻzoynak toʻgʻri ishlatish

Ish rejasi va metodik koʻrsatmalarni tushunish va bajarishga tayyor boʻlish

Termometr, manometr, ampermetr, voltmetr, luxmetr va boshqa oʻlchov asboblarini kalibrlash

Oʻlchov asboblarini vizual tekshirish va ishlash holatini aniqlash, asboblarni barqaror natija beradigan holatga keltirish va xatoliklarni aniqlash

Harorat, bosim, tok kuchi, kuchlanish, yorugʻlik intensivligi va boshqa parametrlarni standart sharoitlarda oʻlchash

Oʻlchovlarni belgilangan metodika va standartlarga muvofiq amalga oshirish

Oʻlchov natijalarini laboratoriya jurnaliga aniq va tushunarli yozish

Takroriy oʻlchovlar orqali aniqlikni oshirish, xatoliklarni aniqlash va qayd etish

Oʻlchov natijalarini standartlar va tasdiqlangan metodikalar bilan solishtirish

Standartdan chetga chiqqan natijalarni aniqlash va qayd qilish, zarur hollarda qoʻshimcha oʻlchovlar yoki tuzatishlar kiritish

Muammo yoki noaniqlik aniqlanganda, takroriy tekshirish va tavsiyalar berish

Oʻlchov asboblarini tozalash va joyiga qoʻyish, Ish joyini tartibga keltirish va chiqindilarni xavfsiz utilizatsiya qilish

Laboratoriya jurnalini va natijalarni saqlash, arxivlash, natijalarni tahlil qilish va umumiy xulosani shakllantirish

Bilimlar:

Laboratoriyada ishlash tartibi va xavfsizlik qoidalari, shaxsiy himoya vositalari va ularni toʻgʻri ishlatish nazariyasi

Ish rejasi va metodik koʻrsatmalarni tushunish, standartlarga rioya qilish

Fizik kattaliklarni oʻlchash asboblari: termometr, manometr, ampermetr, voltmetr, luxmetr va boshqa oʻlchov vositalari

Asboblarni kalibrlash, ishga tayyorlash va barqaror natija olish prinsiplari

Asboblarning ishlash prinsiplari va xatolik manbalarini tushunish

Standartlar va tasdiqlangan metodikalar asosida oʻlchov natijalarini olish nazariyasi

Harorat, bosim, tok kuchi, kuchlanish, yorugʻlik intensivligi va boshqa fizik kattaliklar tushunchasi, birliklari va oʻlchash metodlari

Parametrlarning oʻzaro bogʻliqligi va oʻlchash sharoitlariga harorat, muhit, elektr manbai taʼsiri

Fizik kattaliklarni aniqlik bilan oʻlchashning mahsulot sifati va ilmiy natijalardagi ahamiyati

Meʼyoriy hujjatlar va standartlar bilan solishtirish prinsiplari (ISO, GOST, milliy normativlar)

Oʻlchov natijalarini laboratoriya jurnaliga yozish qoidalari,

Takroriy oʻlchovlar orqali aniqlikni oshirish nazariyasi

B1.02.7- Oʻlchov asboblarini ishga tayyorlash, kalibrlash va sozlash, natijalarni aniq qayd etish va hisobotlarga kiritish, oʻlchovlarda xatolik va noaniqlikni kamaytirish choralarini koʻrish

Mehnat harakatlari:

1. Shaxsiy himoya vositalarini kiyish: lab koʻylagi, qoʻlqop, koʻzoynak va boshqa xavfsizlik vositalari.

2. Laboratoriya ish joyini tartibga keltirish va tozalash, Ish rejasi va metodik koʻrsatmalarni oʻrganish.

3. Oʻlchash uchun kerakli asbob-uskunalarni va standartlarni tayyorlash.

4. Asboblarni vizual tekshirish: shikastlanish, ifloslanish yoki notoʻgʻri ulanish.

5. Oʻlchov asboblarini ishga tayyorlash: tarozilarni nolga sozlash, pH-metr, ampermetr, voltmetr va boshqa asboblarni kalibrlash, viskozimetr, manometr yoki luxmetr kabi oʻlchov vositalarini tekshirish.

6. Asboblarni barqaror natija beradigan holatga keltirish, zarur hollarda asboblarni tozalash yoki qayta kalibrlash.

7. Oʻlchovlarni standart sharoitlarda va metodikaga muvofiq amalga oshirish.

8. Namuna tayyorlash va gomogenlashtirish, takroriy oʻlchovlar orqali aniqlikni oshirish.

9. Natijalarni laboratoriya jurnaliga aniq va tushunarli tarzda yozish.

10. Oʻlchov parametrlarini standart sharoitlarga moslashtirish, asboblar va ulanishlarni tekshirish orqali texnik xatoliklarni bartaraf etish.

11. Takroriy oʻlchovlar orqali natijalarning barqarorligini taʼminlash, oʻlchov metodikasi va standartlarga qatʼiy rioya qilish.

12. Standartlar va meʼyoriy hujjatlarni (ISO, GOST, milliy normativlar) oʻrganish, oʻlchov natijalarini standart qiymatlar bilan solishtirish.

13. Natijalarni laboratoriya hisobotiga toʻliq va aniq kiritish,  muammolar va xatoliklar boʻyicha tavsiyalar berish.

14. Ish joyini tartibga keltirish va chiqindilarni xavfsiz utilizatsiya qilish, laboratoriya jurnalini va natijalarni arxivlash.

Koʻnikmalar:

Asbobning tashqi holatini tekshirish, shikastlanish, tozaligi, kontaktlar holati, elektr taʼminoti yoki batareyani tekshirish

Ishchi muhit sharoitini baholash harorat, namlik, tebranish,

asbob pasporti va texnik hujjatlari bilan ishlash

Nol holatini tekshirish va sozlash, xavfsizlik qoidalariga rioya qilish

Kalibrlash tushunchasi va maqsadini tushuntirish, etalon oʻlchov vositalari bilan ishlash

Davriy kalibrlash jadvalini tuzish, kalibrlash natijalarini hujjatlashtirish, ogʻish (deviation) va tuzatish koeffitsiyentini aniqlash

Oʻlchov natijalarini jadvalga kiritish, oʻrtacha qiymatni hisoblash, grafik va diagrammalar tuzish

Oʻlchov birligini toʻgʻri koʻrsatish, muhim raqamlar (significant figures) qoidalariga amal qilish, hisobot tuzilmasini shakllantirish kirish, metodika, natija, tahlil, xulosa

Avtomatik maʼlumot yigʻish tizimlaridan foydalanish, Kompyuterga maʼlumot uzatish, elektron jadvalda excel va boshqalar natijalarni qayta ishlash

Toʻgʻri asbob diapazonini tanlash, kontaktli va kontaktsiz oʻlchov usullarini farqlash, oʻlchov jarayonini optimallashtirish

Oʻlchov vositalarining aniqlik sinfini aniqlash, Davlat va xalqaro standartlarga muvofiq ishlash, kalibrlash sertifikatlarini tahlil qilish

Oʻlchov birligi tizimidan toʻgʻri foydalanish (SI tizimi), metrologik izchillik (traceability) tushunchasini bilish

Bilimlar:

Metrologiya fanining maqsadi va vazifalari, oʻlchash tushunchasi va uning turlari

Fizik kattalik va oʻlchov birligi tushunchasi, SI xalqaro birliklar tizimi, oʻlchov vositalarining klassifikatsiyasi

Aniqlik sinfi va sezgirlik tushunchasi, oʻlchov diapazoni
va chegaralari

Mexanik, elektr va raqamli oʻlchov asboblarining tuzilishi,  analog va raqamli asboblar farqi, nol koʻrsatkich va sozlash mexanizmi

Sensor va oʻzgartirgichlar datchiklar ishlash prinsipi, asbob pasporti va texnik tavsiflari mazmuni

Kalibrlash tushunchasi va ahamiyati, etalon oʻlchov vositasi nima ekanligi, kalibrlash va verifikatsiya farqi

Davriy tekshiruv talablari, kalibrlash natijalarini rasmiylashtirish tartibi, metrologik izchillik (traceability) mohiyati

Oʻlchov natijasini yozish qoidalari, muhim raqamlar (significant figures), oʻrtacha arifmetik qiymatni hisoblash

Absolyut va nisbiy xatolik formulalari, foiz xatolikni aniqlash, noaniqlik tushunchasi, grafik va jadval tuzish qoidalari

Saqlash va transportirovka shartlari, texnik xizmat koʻrsatish tartibi

Elektr xavfsizligi qoidalari, asbobdan foydalanish boʻyicha meʼyoriy talablar

Mehnat harakatlari:

B1.03.7-

1. Tadqiqot maqsadiga mos oʻsimlik qismini tanlash barg, poya, ildiz, namuna olish vaqtini belgilash vegetatsiya bosqichi.

2. Toza asboblar bilan kesib olish, namuna yorligʻini toʻgʻri rasmiylashtirish sana, joy, nav, faza, namunani laboratoriyaga yetkazish va roʻyxatga olish.

3. Namunani chang va tuproqdan tozalash, distillangan suv bilan tezkor yuvish.

4. Filtr qogʻozida quritish, 60–70°C da quritish shkafida doimiy massagacha quritish.

5. Qurigan namunani maydalagichda maydalash, elakdan oʻtkazish bir xil fraksiya olish, aralashtirib gomogen massa hosil qilish, quruq, yopiq idishda saqlash.

6. Analitik tarozida aniq tortish, tigelga joylashtirish, mufel pechida 450–550°C da kulga aylantirish.

7. Kislota aralashmasi (H₂SO₄, HNO₃) bilan nam parchalanish, eritmani hajmga keltirish, filtrlash.

8. Tayyor eritmani analizatorga yuklash, kalibrlash grafigini tuzish, standart eritmalar bilan solishtirish.

9. Qurilmada oʻlchash, konsentratsiyani hisoblash.

10. Himoya kiyimlari xalat, qoʻlqop, koʻzoynak kiyish, kislotalar bilan tortma shkafda ishlash, issiq pech bilan ishlashda ehtiyot choralarini koʻrish.

11. Reaktivlarni toʻgʻri saqlash, chiqindilarni utilizatsiya qilish.

12. Standart grafik asosida konsentratsiyani aniqlash, quruq modda hisobiga qayta hisoblash,mg/kg yoki % koʻrinishida ifodalash.

13. Takroriy tahlillar oʻrtachasini olish, jadval tuzish,   laboratoriya hisobotini rasmiylashtirish

Koʻnikmalar:

Tadqiqot maqsadiga mos oʻsimlik qismini tanlash, namuna olish qoidalariga rioya qilish, namunani markalash va hujjatlashtirish

Chang va tuproqdan tozalash, quritish rejimini toʻgʻri tanlash 60–70°C

Namunani maydalash va bir xil fraksiyaga keltirish, analitik tarozida aniq tortish

Quruq kulga aylantirish usulini bajaradi, nam parchalanish kislota bilan jarayonini amalga oshiradi

Reaktivlar bilan xavfsiz ishlaydi, filtrlash va hajmga keltirishni bajaradi, eritma tayyorlashda aniqlikka rioya qiladi

Asbobni ishga tayyorlay oladi, kalibrlash eritmalarini tayyorlaydi, kalibrlash chizigʻini quradi

Namuna eritmasini analiz qiladi, natijalarni konsentratsiyaga aylantiradi

mg/kg yoki % hisobida natijani ifodalash, quruq modda asosida qayta hisoblash, takroriy oʻlchovlarning oʻrtacha qiymatini aniqlash

Xatolik va ogʻishni hisoblash, jadval va grafik tuzish, ilmiy xulosa chiqarish

Himoya vositalaridan foydalanish, kislotalar bilan tortma shkafda ishlash

Issiq pech bilan xavfsiz muomala qilish, kimyoviy chiqindilarni toʻgʻri utilizatsiya qilish

Bilimlar:

Elementlar yetishmovchiligi va ortiqchaligi belgilari, elementlarning oʻsimlik toʻqimalarida taqsimlanishi

Namuna olish prinsiplari va reprezentativlik tushunchasi,  quritishning kimyoviy tarkibga taʼsiri, maydalash
va gomogenlash zarurati

Quruq modda tushunchasi, mineralizatsiya mohiyati organik moddaning parchalanishi

Quruq kulga aylantirish usuli mohiyati, nam parchalanish kislotalar yordamida reaksiyalari

Kislotalarning oksidlovchi xususiyati, eritma tayyorlash va hajmga keltirish qoidalari

Kislotalar bilan ishlash qoidalari, yuqori haroratli pechlar bilan ishlash talablari

Kimyoviy chiqindilarni zararsizlantirish, shaxsiy himoya vositalari ahamiyati

Konsentratsiyani aniqlash formulalari, mg/kg va foiz hisoblash, quruq modda asosida qayta hisoblash

Oʻrtacha qiymat va ogʻish, absolyut va nisbiy xatolik,  noaniqlik tushunchasi

Mehnat harakatlari:

B1.04.7- Natijalarni laboratoriya jurnali va hisobotlarda qayd etish, Suv sifatini meʼyoriy koʻrsatkichlar bilan solishtirish

1. Namuna raqamini berish, olingan sana va vaqtni yozish.

2. Namuna olingan joyni koʻrsatish, tahlil turini qayd etish.

3. Asbob nomini va metodini yozish, oʻlchov birliklarini toʻgʻri koʻrsatish (mg/l, pH va boshqalar).

4. Takroriy oʻlchov natijalarini jadvalga kiritish, oʻrtacha qiymatni hisoblab yozish, hatolik yoki ogʻishni qayd etish.

5. Xatolarni chizib, toʻgʻri shaklda qayta yozish oʻchirib tashlamasdan, masʼul shaxs imzosi va sanasini qoʻyish,   jurnalni belgilangan tartibda saqlash.

6. Hisobot sarlavhasini toʻgʻri yozish, ishning maqsadini bayon qilish, ishlatilgan metod va asboblarni koʻrsatish.

7. Olingan natijalarni jadval va grafik koʻrinishida berish,  hisob-kitob formulalarini keltirish, xulosa va tavsiyalar yozish.

8. Amaldagi sanitariya meʼyorlarini topish, ichimlik suvi standart koʻrsatkichlarini aniqlash, ruxsat etilgan chegaraviy qiymatlarni ajratib olish.

9. Har bir koʻrsatkichni meʼyoriy qiymat bilan taqqoslash, chegaradan oshgan holatlarni aniqlash.

10. Farq miqdorini hisoblash, foiz ogʻishni aniqlash, suv sifati toifasini belgilash.

11. Muammo sababini taxmin qilish, tavsiya choralarini ishlab chiqish.

12. Natijalarni grafik shaklda tasvirlaydi, bir nechta namuna natijalarini solishtiradi.

13. Dinamik oʻzgarishni aniqlaydi, hisobotni elektron formatda tayyorlaydi.

14. Maʼlumotlarni oʻz vaqtida yozish, qisqartmalardan meʼyoriy foydalanish.

15. Oʻlchov birliklarini toʻgʻri koʻrsatish, maʼlumotlarni arxivlash.

Koʻnikmalar:

Namuna maʼlumotlarini toʻliq va aniq kiritish raqam, sana, joy, obyekt turi, tahlil metodini toʻgʻri koʻrsatish, asbob nomini qayd etish

Xatolik va ogʻishni koʻrsatish, tuzatishlarni meʼyoriy tartibda rasmiylashtirish, jurnalni imzo va sana bilan tasdiqlash

Oʻlchov birliklarini standart shaklda yozish (mg/l, mg/kg, pH va boshqalar), takroriy oʻlchovlarni jadvalga kiritish, oʻrtacha qiymatni hisoblash

Hisobot tuzilmasini shakllantirish maqsad, metod, natija, tahlil, xulosa, jadval va grafiklarni toʻgʻri tuzish, hisob-kitob formulalarini qoʻllash

Natijalarni ilmiy uslubda bayon qilish, chegaraviy qiymatlar bilan solishtirishni yozma tahlil qilish, elektron formatda (Word/Excel) rasmiylashtirish

Meʼyoriy hujjatlardan chegaraviy qiymatlarni topish, olingan natijalarni meʼyor bilan taqqoslash, chegaradan oshgan yoki past boʻlgan koʻrsatkichlarni aniqlash

Foiz ogʻishni hisoblash, suv sifatiga baho berish

Muammoning ehtimoliy sababini aniqlash, amaliy tavsiyalar ishlab chiqish

Bir nechta namuna natijalarini solishtira oladi, dinamik oʻzgarishni aniqlay oladi, grafik asosida xulosa chiqaradi

Statistik oʻrtacha va ogʻishni hisoblay oladi, natijalarni jadval va diagramma koʻrinishida taqdim eta oladi

Bilimlar:

Laboratoriya jurnalining vazifasi va ahamiyati, birlamchi maʼlumot (raw data) tushunchasi, hujjatlashtirish tamoyillari aniqlik, toʻliqlik, izchillik

Maʼlumotlarni tuzatish qoidalari oʻchirib tashlamasdan tuzatish, masʼul shaxs imzosi va sananing ahamiyati, maʼlumotlarni saqlash va arxivlash talablari

Oʻlchov birligi va SI tizimi talablari, muhim raqamlar (significant figures) qoidalari, oʻrtacha arifmetik qiymat formulasi

Absolyut va nisbiy xatolik tushunchasi, noaniqlik (uncertainty) mohiyati, jadval va grafik tuzish qoidalari

Ichimlik suvi uchun ruxsat etilgan chegaraviy qiymatlar tushunchasi, sanitariya meʼyorlari va gigiyenik talablar

Maksimal ruxsat etilgan konsentratsiya mohiyati, meʼyoriy hujjatlar bilan ishlash tartibi, koʻrsatkichlarni meʼyor bilan taqqoslash prinsipi

Hisobot tuzilmasi maqsad, metod, natija, tahlil, xulosa, ilmiy uslubda yozish talablari

Raqamli maʼlumotlarni toʻgʻri ifodalash, grafik va jadvalni sharhlash qoidalari, tavsiya ishlab chiqish mezonlari

Mehnat harakatlari:

B2.7 –

Oʻquv jarayonining tashkil etilishi, dars jadvali, mashgʻulotlar sifati va pedagogik yuklamalar bajarilishini tekshirish, talabalar davomatini, bilimlarni baholash va reyting tizimining toʻgʻri qoʻllanilishini monitoring qilish

B2.01.7- Har bir tahlil va tajriba natijalarini laboratoriya jurnali va elektron tizimga muntazam yozib borish, qayd etilgan maʼlumotlarning toʻliqligi va aniqligini taʼminlash

1. Har bir namuna uchun alohida identifikatsiya raqami berish, namuna olingan sana, vaqt va joyni qayd etish, tahlil nomi va metodini yozish.

2. Ishlatilgan asbob nomi va modelini koʻrsatish, oʻlchov birliklarini toʻgʻri qayd etish, takroriy oʻlchov natijalarini alohida yozish, oʻlchov sharoitlarini harorat, bosim koʻrsatish.

3. Maʼlumotlarni tajriba tugashi bilan darhol kiritish, qisqartmalardan standart asosda foydalanish, oʻchirish yoki qoralamasdan tuzatish bir chiziq bilan toʻgʻrilash.

4. Har bir yozuvni imzo va sana bilan tasdiqlash, boʻsh qator qoldirmaslik, jurnalni tartibli saqlash.

5. Natijalarni laboratoriya jurnalidan elektron bazaga koʻchiradi, elektron jadval yoki LIMS tizimiga maʼlumot kiritadi, oʻlchov birliklarini toʻgʻri formatda yozadi

6. Hisoblash formulalarini tekshiradi, avtomatik hisoblangan natijalarni nazorat qiladi.

7. Birlamchi yozuvlar bilan elektron maʼlumotni solishtirish,  oʻrtacha qiymat va hisob-kitoblarni qayta tekshirish,  notoʻgʻri yoki mantiqsiz natijalarni aniqlash.

8. Chegaraviy qiymatlardan ogʻishlarni qayta tekshirish,  kalibrlash maʼlumotlarini nazorat qilish, noaniqlik va xatolikni hisoblash.

9. Masʼul shaxs tomonidan ichki nazorat oʻtkazish, maʼlumotlarni tasdiqlash (verification).

10. Yakuniy hisobotga kiritishdan oldin tekshiruv roʻyxati boʻyicha nazorat qilish, arxivlash va saqlash muddatlarini belgilash.

11. Parol bilan himoyalangan tizimdan foydalanish, begona shaxslarga maʼlumot bermaslik.

12. Elektron bazaga ruxsatsiz oʻzgartirish kiritmaslik, tizim auditini (log) yuritish.

13. Fayllarni belgilangan nomlash qoidasi asosida saqlaydi,  maʼlumotlarni zaxiralaydi (backup).

Koʻnikmalar:

Har bir namuna va tajriba natijasini jurnalga oʻz vaqtida
va toʻliq yozish, namuna identifikatsiya raqami, sana, joy
va tahlil turini kiritish

Ishlatilgan asbob va metodlarni yozish, oʻlchov birliklarini toʻgʻri ifodalash, takroriy oʻlchovlar va oʻrtacha qiymatni kiritish

Tuzatishlarni meʼyoriy tartibda amalga oshirish, har bir yozuvni imzo va sana bilan tasdiqlash

Natijalarni laboratoriya jurnalidan elektron bazaga kiritadi,  oʻlchov birliklarini standart formatda yozadi

Hisob-kitob formulalarini elektron tizimda tekshiradi, avtomatik hisoblangan natijalarni tasdiqlaydi

Fayllarni belgilangan nomlash qoidasi boʻyicha saqlaydi,   maʼlumotlarni zaxiralash (backup) va tiklashni amalga oshiradi

Birlamchi qogʻoz va elektron maʼlumotni solishtiradi, notoʻgʻri yoki mantiqsiz natijalarni aniqlaydi, oʻrtacha qiymat va hisob-kitoblarni qayta tekshiradi

Chegaraviy qiymatlarni va kalibrlash maʼlumotlarini nazorat qiladi, xatolik va noaniqlikni hisoblashni amalga oshiradi

Tekshirilgan maʼlumotlarni yakuniy hisobotga kiritadi,  natijalarni jadval va grafik koʻrinishida taqdim etadi

Suv, oʻsimlik yoki boshqa tahlil obyekti koʻrsatkichlarini meʼyor bilan solishtiradi, xulosa va tavsiyalar ishlab chiqadi

Elektron tizimga ruxsatsiz oʻzgartirish kiritmaslik, parol
va foydalanuvchi huquqlariga rioya qilish

Audit izlarini saqlash, maʼlumotni maxfiyligini taʼminlash

Bilimlar:

Laboratoriya jurnalining vazifasi va ahamiyati, birlamchi maʼlumot (raw data) tushunchasi, hujjatlashtirish tamoyillari: aniqlik, toʻliqlik, izchillik

Tuzatish va qoʻshimcha yozuv qoidalari, oʻchirib tashlamasdan, chiziq bilan tuzatish, masʼul shaxs imzosi
va sananing hujjatdagi roli, Maʼlumotlarni arxivlash
va saqlash muddati

 Oʻlchov birliklari va SI tizimi talablari, muhim raqamlar (significant figures) tushunchasi, oʻrtacha arifmetik qiymat
va hisob-kitob formulalari

Absolyut va nisbiy xatolik tushunchasi, noaniqlik (uncertainty) tushunchasi, jadval va grafik tuzish qoidalari

Elektron bazalar va LIMS tizimi tushunchasi, natijalarni kiritish va formatlash qoidalari

Avtomatik hisob-kitob va natijalarni tekshirish prinsiplari,   fayllarni belgilash va zaxiralash (backup) qoidalari

Ichimlik suvi, oʻsimlik yoki laboratoriya obʼektlari uchun ruxsat etilgan chegaraviy qiymatlar, sanitariya meʼyorlari
va gigiyenik talablar

Maksimal ruxsat etilgan konsentratsiya (MRK) tushunchasi,   meʼyoriy hujjatlar bilan ishlash tartibi

 Birlamchi va elektron maʼlumotni solishtirish usullari,   notoʻgʻri yoki mantiqsiz natijalarni aniqlash

Chegaraviy qiymatlar bilan taqqoslash va foiz ogʻishni hisoblash, natijalarni baholash va ilmiy asoslangan xulosa chiqarish qoidalari

Maʼlumotlarni maxfiyligini taʼminlash qoidalari, parol
va foydalanuvchi huquqlari bilan ishlash

Elektron tizimda ruxsatsiz oʻzgartirish kiritmaslik, audit izlarini saqlash prinsiplari

Mehnat harakatlari:

B2.02.7- Laboratoriya jurnali va hujjatlarni belgilangan standartlarga muvofiq yuritish, oʻtkazilgan ishlar boʻyicha tegishli maʼlumotlarni rahbarga taqdim etish

1. Laboratoriya standartlari va xavfsizlik qoidalari bilan tanishish, Ish uchun zarur boʻlgan asbob-uskunalarni, kimyoviy moddalarni va hujjatlarni tayyorlash.

• Laboratoriya jurnalini va boshqa ish yuritish hujjatlarini ochish va tayyorlash, oʻtkazilishi lozim boʻlgan laboratoriya ishlarini aniqlash.

3. Ish jarayonining ketma-ketligini belgilash, kerakli metodika va standart hujjatlarni tayyorlash SOP, protokol va boshqa meʼyoriy hujjatlar.

4. Belgilangan standartlarga muvofiq laboratoriya ishlarini bajarish, Ish davomida kuzatuv va oʻlchov natijalarini qayd etish.

5. Laboratoriya xavfsizligi va gigiyena talablariga rioya qilish, xatolar va kuzatilgan noaniqliklarni qayd etish.

6. Har bir laboratoriya amaliyoti boʻyicha maʼlumotlarni laboratoriya jurnaliga yozish, oʻlchov natijalari, kuzatuvlar, testlar va eksperiment sharoitlarini hujjatlash.

7. Rahbarga taqdim etiladigan hisobot yoki maʼlumotni tayyorlash, hisobotda oʻtkazilgan ishlar, natijalar, kuzatilgan xatolar va tavsiyalarni keltirish.

8. Olingan natijalarni tahlil qilish va umumlashtirish, laboratoriya asbob-uskunalarini tozalash va tartibga keltirish.

9. Ishlab chiqilgan hujjatlarni, protokollarni va natijalarni arxivlash, keyingi ishlar uchun standart ish tartibini yangilash va takomillashtirish.

10. Laboratoriya ishlarini bajarishdan oldin uskunalarni kalibrlash va sozlash, ish jarayonida standartlar
va protokollarga qatʼiy rioya qilishni nazorat qilish.

11. Ish boshlanishidan oldin shaxsiy himoya vositalarini (SHV) kiyish: laboratoriya kreyzi, qoʻlqop, koʻzoynak
va boshqalar, Kimyoviy moddalar va biologik materiallarni xavfsiz saqlash va utilizatsiya qilish.

12. Laboratoriya natijalarini elektron jadval yoki maxsus dasturda qayd etish, hujjatlarni raqamli arxivlash, versiyalarini kuzatib borish.

13. Laboratoriya ishlarini bajarishda jamoa bilan muvofiqlikni taʼminlash, oʻtkazilgan ishlar boʻyicha muntazam yigʻilishlarda qisqa hisobot berish.

14. Ish jarayonidagi kamchiliklarni qayd etish va takliflar tayyorlash, Ishni avtomatlashtirish yoki elektronlashtirish yoʻllarini izlash.

Koʻnikmalar:

Laboratoriya asbob-uskunalarini toʻgʻri ishlatish va sozlash, kimyoviy, biologik yoki fizik tajribalarni standartlarga muvofiq oʻtkazish.

Natijalarni aniqlik bilan oʻlchash va qayd etish, ish jarayonida xatolarni tez aniqlash va tuzatish.

Laboratoriya jurnalini toʻgʻri va tizimli yuritish, oʻlchov natijalari, kuzatuvlar va tahlillarni aniq yozish.

Hujjatlarni elektron va qogʻoz shaklda saqlash va arxivlash, hisobot tayyorlash va rahbarga taqdim etish.

Ishlarni SOP (Standart Operatsion Protokol) va boshqa standartlarga muvofiq bajarish, natijalarni ikki marta tekshirish, oʻlchov aniqligini taʼminlash, ish jarayonida sifat nazorati va xavfsizlikni doimiy kuzatish.

Shaxsiy himoya vositalari ni toʻgʻri ishlatish, kimyoviy moddalar va laboratoriya chiqindilarini xavfsiz saqlash
va utilizatsiya qilish, favqulodda vaziyatlarda tezkor choralar koʻrish

Ish jarayonida jamoa bilan samarali muloqot qilish, tajribalar natijalarini boshqalar bilan aniq va tushunarli tarzda boʻlishish

Rahbar va hamkasblarga qisqa, aniq hisobotlar taqdim etish,

olingan natijalarni tahlil qilish va xulosalar chiqarish.

Ish jarayonidagi kamchiliklarni aniqlash va takliflar ishlab chiqish, Ishni avtomatlashtirish yoki samaradorligini oshirish yoʻllarini izlash.

Laboratoriya natijalarini elektron jadval va maxsus dasturlar (LIMS -Laboratory Information Management System)da qayd etish

Natijalarni grafik, diagramma va elektron hisobot shaklida vizuallashtirish, laboratoriya uskunalarini dasturlash yoki avtomatlashtirish imkoniyatlarini tushunish

Natijalarni statistika usullari yordamida tahlil qilish, oʻlchovlar orasidagi farqlarni va xatoliklarni aniqlash, eksperiment natijalarini taqqoslash va xulosalar chiqarish

Ish jarayonida yuzaga kelgan muammolarni tez aniqlash
va yechim ishlab chiqish, favqulodda vaziyatlarda xavfsiz
va samarali choralar koʻrish

Jarayonni yaxshilash uchun tahlil va strategiyalar ishlab chiqish, laboratoriya sertifikatlari va sifat standartlari (ISO, GLP) bilan ishlash

Sifat nazorati tekshiruvlari uchun tayyorgarlik koʻrish, Ichki va tashqi auditlarga maʼlumot tayyorlash

Bilimlar:

Laboratoriya asbob-uskunalarining tuzilishi va ishlash prinsiplari, oʻlchov asboblari, mikroskoplar, spektrofotometr va boshqa qurilmalardan foydalanish qoidalari

Uskunalarni kalibrlash va sozlash prinsiplari, laboratoriyada qoʻllaniladigan asosiy kimyoviy moddalar va ularning xususiyatlari

Biologik materiallar bilan ishlash asoslari, xavfsizlik
va saqlash qoidalari, fizik jarayonlar, reaksiyalar va tajribalar prinsiplari

SOP (Standart Operatsion Protokol) va laboratoriya standartlari, ISO, GLP, va boshqa sifat nazorati standartlarini tushunish

Laboratoriya jurnalini yuritish, hujjatlarni toʻgʻri va tizimli shaklda tayyorlash, laboratoriyada xavfsizlik qoidalari, SHV va xavfli moddalar bilan ishlash bilimlari

Favqulodda vaziyatlar va xavfli holatlar yuzaga kelganda tezkor chora-tadbirlar, ish jarayonida sifatni taʼminlash va xatoliklarni kamaytirish prinsiplari

Natijalarni tahlil qilish usullari, oʻlchov xatolarini aniqlash,   statistika va grafik usullar yordamida maʼlumotlarni vizualizatsiya qilish, sksperiment natijalarini taqqoslash va xulosalar chiqarish

Tajribalarni rejalashtirish va metodik asoslar, innovatsion laboratoriya metodlari va ularni amaliyotga tatbiq etish

Laboratoriya maʼlumotlarini elektron shaklda yuritish (LIMS, Excel, elektron jurnal), natijalarni raqamli tahlil qilish va hisobot shakllarini tayyorlash

Natijalarga ilmiy asoslangan izoh berish va tavsiyalar ishlab chiqish, laboratoriya jarayonlarini avtomatlashtirish imkoniyatlari

Mehnat harakatlari:

B2.03.7- Olingan natijalarni jadval, diagramma va grafiklar koʻrinishida rasmiylashtirish, natijalarni standart laboratoriya shakllari va metodikalari boʻyicha tasdiqlash

1. Oʻtkazilgan tajribalar va oʻlchovlar natijalarini yigʻish, ish uchun zarur dasturlar, jadval va grafik shakllarini tayyorlash (Excel, Origin, LIMS va boshqa).

2. Standart laboratoriya shakllari va metodik hujjatlarni qoʻlga olish, olingan barcha maʼlumotlarni tekshirish
va xatolarni aniqlash.

3. Maʼlumotlarni mos kategoriyalar va ustunlarga ajratish masalan, oʻlchovlar, vaqt, shart-sharoitlar, kerakli bir birlik
va formatga konvertatsiya qilish.

4. Oʻlchov va kuzatuv natijalarini standart laboratoriya jadvallariga joylashtirish, har bir ustun va satrning toʻgʻri nomlanishini tekshirish.

5. Diagramma va grafik koʻrinishida rasmiylashtirish, maʼlumotlarni grafik va diagramma shaklida vizuallashtirish.

6. Diagramma turi ustunli, chiziqli, nuqtali va oʻq nomlarini belgilash, har bir diagramma va grafikning sarlavha, birlik
va izohlarini kiritish.

7. Xato va noaniqliklar boʻlsa, qayta tekshirish va tuzatish,

olingan natijalarni laboratoriya metodikalari va SOPga muvofiq tekshirish.

8. Natijalarni rahbar yoki masʼul xodim tomonidan tasdiqlashga tayyorlash, kerak boʻlsa, hisobot va qoʻshimcha izohlarni qoʻshish.

9. Jadval, diagramma va grafiklarni yakuniy hisobotga birlashtirish, elektron va qogʻoz shaklda arxivlash.

10. Natijalarni keyingi ishlar yoki auditlar uchun saqlash, Ishlab chiqilgan jadval va grafiklarda notoʻgʻri qiymatlar mavjud emasligini tekshirish.

11. Olingan barcha natijalarni ikki yoki uch marta tekshirish, xatoliklarni aniqlash, anomaliyalar va chalgʻituvchi oʻlchovlarni qayd etish va izohlash.

12. Jadval va grafiklar dizaynini laboratoriya standartlariga moslashtirish sarlavha, oʻq nomlari, birliklar, bir xil formatdagi diagramma va grafiklardan foydalanish.

13. Hujjatlarda metodik tavsif va ishlatilgan parametrlarni kiritish, elektron hisobotlarni rahbar va tegishli boʻlimlarga yuborish.

14. Maʼlumotlarni LIMS, Excel yoki boshqa elektron tizimlarda kiritish va saqlash, grafik va diagrammalarni elektron shaklda eksport qilish (PDF, PNG, JPG).

15. Rahbar tomonidan tasdiqlash uchun yakuniy hisobotni tayyorlash, tasdiqlash jarayonida qoʻshimcha soʻrovlar yoki izohlarni kiritish.

16. Arxivlash va keyingi ishlar uchun versiyalarni saqlash. grafik va jadval yaratish jarayonini avtomatlashtirish yoʻllarini izlash.

17. Ish jarayonida tez-tez uchraydigan xatolarni aniqlash
va bartaraf etish, standartlar va metodikalarni yangilash boʻyicha takliflar berish.

18. Grafik va diagrammalarda kuzatilgan trendlar, xulosalar va tavsiyalarni yozish.

19. Oʻlchovlar va natijalarni ilmiy asoslangan tarzda tahlil qilish, kerak boʻlsa, qoʻshimcha tavsiyalar yoki takliflar kiritish.

Koʻnikmalar:

Maʼlumotlarni toʻgʻri yigʻish va tekshirish, olingan natijalarni jadval, diagramma va grafik koʻrinishida vizuallashtirish

Diagramma va grafiklarni yaratishda dasturiy vositalardan (Excel, Origin, LIMS va boshqa) foydalanish, hisobotlarni aniq, tizimli va tushunarli yozish

Laboratoriya standartlariga mos jadval va grafiklar tayyorlash, natijalarni standart laboratoriya shakllariga joylashtirish

Natijalarni ikki marta tekshirish va xatolarni aniqlash, standart operatsion protokollarga (SOP) va laboratoriya metodikalari talablariga rioya qilish

Grafik va jadval formatlarini bir xillik va standartlik boʻyicha tekshirish, oʻlchovlar va maʼlumotlar orasidagi bogʻliqlikni aniqlash

Grafik va diagrammalar orqali trendlar va natijalarni tahlil qilish, natijalarni ilmiy asoslangan xulosalar va tavsiyalar bilan toʻldirish

Maʼlumotlarni elektron shaklda qayd etish va saqlash,  diagramma va grafiklarni raqamli formatlarda eksport qilish va arxivlash

Ish jarayonida yuzaga kelgan xatolar va noaniqliklarni tez aniqlash, natijalarni tasdiqlash jarayonida yuzaga keladigan muammolarni hal qilish

Elektron hisobotlarni rahbar va tegishli boʻlimlarga yuborish, Ish jarayonini tezlashtirish va avtomatlashtirish yoʻllarini aniqlash

Bilimlar:

Jadval, diagramma va grafik yaratishning asosiy prinsiplari, Excel, Origin, LIMS yoki boshqa laboratoriya dasturlarini ishlatish

Grafik va diagramma turlarini tanlash ustunli, chiziqli, nuqtali va ularning qoʻllanilishi, tandart laboratoriya shakllari va SOP boʻyicha natijalarni yozish tartibi

Hisobot va natijalarni standart formatda rasmiylashtirish qoidalari, laboratoriya metodikalari va sifat nazorati standartlari (ISO, GLP) bilan ishlash

Olingan natijalarni statistik usullar bilan tahlil qilish,  diagramma va grafiklar orqali trendlar va bogʻliqliklarni aniqlash

Natijalarni ilmiy asoslangan tarzda sharhlash va tavsiyalar ishlab chiqish, maʼlumotlarni tekshirish va xatoliklarni aniqlash usullari

Grafik, diagramma va jadvallarni bir xillik va aniqlik boʻyicha tekshirish, natijalarni tasdiqlash jarayonidagi nazorat choralarini tushunish

Natijalarni elektron shaklda saqlash va arxivlash printsiplari, grafik va diagrammalarni raqamli formatlarda eksport qilish va taqdim etish

Elektron hisobotlarni rahbar va tegishli boʻlimlarga yuborish qoidalari, ish jarayonini avtomatlashtirish imkoniyatlari
va dasturiy vositalardan foydalanish

Ish jarayonini samarali qilish va xatoliklarni kamaytirish boʻyicha tavsiyalar, standart va metodikalarni yangilash, yangi formatlar va grafik turlarini qoʻllash

Natijalarni statistik tahlil asosida sharhlash oʻrtacha, standart ogʻish, regressiya, korrelyatsiya, trendlar, outlierlar
va anomaliyalarni aniqlash va ilmiy izoh berish

Diagramma va grafiklar orqali eksperiment natijalarini vizual xulosaga aylantirish, yangi grafik va vizualizatsiya texnikalari bilan tanishish va qoʻllash

Ish jarayonini avtomatlashtirish, shablonlar va skriptlar yordamida tezlashtirish imkoniyatlarini tushunish,  standartlar va metodikalarni yangilash hamda laboratoriya ishlarini samarali qilish boʻyicha takliflar ishlab chiqish

Natijalarni statistik tahlil asosida sharhlash oʻrtacha, standart ogʻish, regressiya, korrelyatsiya, trendlar, outlierlar
va anomaliyalarni aniqlash va ilmiy izoh berish

Diagramma va grafiklar orqali eksperiment natijalarini vizual xulosaga aylantirish, tasdiqlash jarayonida nazorat punktlarini tushunish va qoʻllash

Natijalarni laboratoriya metodikalari va sifat standartlariga (ISO, GLP) muvofiqligini tekshirish, hujjat va grafiklarni rasmiylashtirishda bir xillik va aniqlikni taʼminlash

Mehnat harakatlari:

B2.04.7- Barcha laboratoriya ishlarini jurnalda muntazam va aniq qayd etish, ishlatilgan materiallar, reagentlar, uskunalar va tajriba shartlarini yozib borish

1. Rahbar yoki masʼul xodimlar uchun jurnal maʼlumotlarini tayyorlash, ishlarni yakunlagach, jurnalni tekshirish
va tasdiqlash jarayonini oʻtkazish.

2. SOP (Standart Operatsion Protokol) va boshqa metodikalarga muvofiq maʼlumotlarni qayd etish, arxivlash, elektron nusxalar yaratish va keyingi ishlar uchun saqlash.

3. Har bir yozuvni ikki marta tekshirish, xatolik
va noaniqliklarni aniqlash, laboratoriya jurnali formatini
va yozuv standartlarini doimiy ravishda nazorat qilish.

4. Tajriba shartlarini va ishlatilgan materiallarni belgilangan formatda yozish, Ishlatilgan reagentlar, uskunalar
va materiallar miqdorini aniq va oʻlchov birligida koʻrsatish.

5. Har bir tajriba bosqichi uchun alohida yozuvlar saqlash, Favqulodda vaziyatlarda tezkor choralarni bilish va jurnalda qayd etish.

6. Elektron jadval va hisobotlarda maʼlumotlarning izchil
va standart formatda boʻlishini taʼminlash, arxivlash
va rahbarga tezkor elektron taqdim etish imkoniyatlarini yaratish

7. Ish boshlanishidan oldin xavfsizlik vositalarini tekshirish
va kiyish, kimyoviy moddalar va reagentlar bilan ishlash qoidalariga rioya qilish.

8. Yozuvlarni muntazam va tartibli qilish uchun shablon
va standartlar yaratish, jurnal maʼlumotlarini tezkor
va tushunarli tarzda toʻldirish boʻyicha amaliy metodlarni ishlab chiqish.

9. Keyingi tajribalar va auditlar uchun jurnaldagi maʼlumotlarni tartibga solish va indekslash, materiallar
va reagentlar miqdori hamda ishlatilgan uskunalarni alohida ustunlarda koʻrsatish.

10. Har bir amaliyot boʻyicha maʼlumotlarni jurnalga muntazam yozish, oʻlchovlar, kuzatuvlar, xatoliklar
va izohlarni qayd etish.

11. Laboratoriya asbob-uskunalarini tozalash va tartibga keltirish, ishlangan materiallar va reagentlarni saqlash yoki utilizatsiya qilish.

12. Jurnalni tekshirish va rahbarga taqdim etishga tayyorlash, laboratoriya jurnalini ochish va tayyorlash.

13. Ish uchun zarur materiallar, reagentlar va asbob-uskunalarni tayyorlash, ishlashdan oldin xavfsizlik
va gigiyena qoidalarini tekshirish.

14. Oʻtkazilishi kerak boʻlgan tajribalar va ishlarni aniqlash,

har bir tajriba uchun kerakli materiallar va uskunalarni belgilash.

15. Tajribalarni standartlarga muvofiq bajarish, har bir bosqichda ishlatilgan materiallar, reagentlar va uskunalarni qayd etish.

16. Tajriba shartlarini, vaqtini va nazorat punktlarini oldindan yozib olish, tajriba shartlari, harorat, vaqt, oʻlchovlar
va boshqa parametrlarni aniq yozib borish.

17. Jurnaldagi maʼlumotlarni hisobot shakliga keltirish agar talab qilinsa, rahbar yoki masʼul xodim tomonidan tasdiqlashga tayyorlash.

Koʻnikmalar:

Vaqtni boshqarish-kun tartibini tuzish, prioritetlarni aniqlash, muloqot va tinglash — samarali suhbatlashish va faol tinglash

Muammolarni hal qilish-tanqidiy fikrlash va ijodiy yondashuv,

stressni boshqarish -ruhiy barqarorlik va dam olish usullari

Moliyaviy savodxonlik -byudjetni rejalashtirish va tejash,

kompyuter savodxonligi-MS Office, Google Workspace, internetdan samarali foydalanish

Maʼlumotlarni tahlil qilish -Excel, Power BI yoki Google Data studio, jamoada ishlash-hamkorlik va masʼuliyatni boʻlishish

Programmalash asoslari-Python, HTML/CSS kabi boshlangʻich bilimlar, loyiha boshqaruvi — vaqt
va resurslarni rejalashtirish, jamoa bilan ishlash

 Liderlik — boshqarish, motivatsiya berish va qaror qabul qilish, Networking — professional aloqalarni qurish
va saqlash

Maʼlumotlarni xavfsiz saqlash — parol menejerlari, shifrlash, kodlash va dasturlash chuqurligi — Python, Java Script, SQL asoslari

Sunʼiy intellekt va avtomatlashtirish -ChatGPT, AI vositalarini ishlatish, Veb dizayn -Figma, Canva kabi dizayn platformalari

Chet tillarini oʻrganish-ingliz, rus yoki boshqa tillarda suhbatlashish, nutq va taqdimot sanʼati-jamoa oldida ishonchli chiqish

Muloqot madaniyati — konfliktlarni hal qilish, diplomatiya, shaxsiy rivojlanish odatlari — kunlik jurnal, maqsad qoʻyish

Sogʻlom odatlar — uyqu, ovqatlanish, jismoniy faollik, stressni kamaytirish texnikalari -meditatsiya, nafas olish mashqlari

Yozuv va storytelling -maqola, blog, yoki taqdimotlar yozish,

grafik va vizual dizayn- infografika, logo yaratish

Ijodiy muammolarni hal qilish-“thinking outside the box” mashqlari, fotografiya va video tahrir – Adobe Photo shop, Premiere, Canva

Bilimlar:

Oliy darajadagi mantiq va fikrlash-tanqidiy va analitik fikrlashni rivojlantirish, matematika va raqamli savodxonlik — arifmetika, algebra, statistika asoslari

Tabiiy fanlar -biologiya, kimyo, fizika asoslari,  Ijtimoiy fanlar -tarix, siyosatshunoslik, iqtisodiyot asoslari

Kompyuter savodxonligi -Office paketlari, Google Workspace, internet qidiruv, dasturlash va algoritmlar Python, HTML/CSS, Java Script boshlangʻich bilimlari

Maʼlumotlar bilan ishlash — Excel, SQL, maʼlumotlarni tahlil qilish, sunʼiy intellekt va mashina oʻrganish — AI vositalarini ishlatish, ChatGPT kabi platformalar

Chet tillar — ingliz tili, rus tili yoki boshqa tilni oʻrganish, nutq va yozuv sanʼati -samarali yozish, taqdimot qilish, hikoya qilish

Moliyaviy savodxonlik-byudjet tuzish, tejash, investitsiya asoslari, sogʻlom turmush tarzini bilish-ovqatlanish, uyqu, jismoniy faollik

Kommunikatsiya nazariyasi — muloqot madaniyati, liderlik va jamoa bilan ishlash, shaxsiy rivojlanish bilimlari-maqsad qoʻyish, odatlarni shakllantirish, stressni boshqarish

Sanʼat va dizayn -grafik, vizual, fotografiya, video tahrir, Ijodiy fikrlash -muammoni hal qilish, yangi gʻoyalar yaratish

Storytelling va marketing -hikoya orqali taʼsir qilish, kreativ reklama. lockchain va kriptovalyutalar — asosiy tushunchalar, xavfsizlik, tranzaksiyalar

Internet of Things (IoT)-aqlli qurilmalar, sensorlar, uy avtomatizatsiyasi, Robototexnika va avtomatlashtirish — robotlar va sanoat avtomatik tizimlari

Sunʼiy intellektning etikasi -AI va maʼlumotlardan foydalanish etikasi,Loyiha boshqaruvi — vaqt va resurslarni rejalashtirish, Scrum va Kanban metodlari

Marketing va brend boshqaruvi -raqamli marketing, ijtimoiy tarmoqlar, SEO, moliya va investitsiya-moliyaviy instrumentlar, passiv daromad, sarmoya tahlili

Oʻz xatti-harakatlaringiz uchun javobgarlik olish-qilgan ishlaringiz natijasini tan olish, vaqtni boshqarish -vazifalarni oʻz vaqtida bajarish

Masʼuliyat
va mustaqillik:

Majburiyatni bajarish — berilgan vaʼdalarga rioya qilish, natijaga eʼtibor berish — faqat harakat qilish emas, balki sifatli bajarish

Startap va innovatsion biznes-biznes-reja tuzish, MVP yaratish, kunlik vazifa roʻyxati tuzing va bajarilganini belgilang

Har haftada bir majburiyatni oʻz vaqtida bajarishga eʼtibor bering, qiyin vaziyatda qaror qabul qilganingiz uchun natijani tahlil qiling — nima yaxshi, nima yaxshilanishi kerak

Oʻz qarorlaringizni qabul qilish-ota-ona yoki boshqalar yordamiga bogʻliq boʻlmaslik, muammolarni oʻz-oʻzidan hal qilish -kichik va oʻrta masalalarni mustaqil yechish

Oʻzini boshqarish — his-tuygʻular, vaqt va resurslarni nazorat qilish, oʻrganish va oʻsish istagi — yangi bilim
va koʻnikmalarni izlab topish

Qaror qabul qilish va natijalar uchun javobgarlikni olish, oʻz-oʻzini motivatsiya qilish va monitoring qilish -haftalik oʻz-oʻzini baholash

Oʻz maqsadlaringizni belgilash va ularga erishish rejasini tuzish, vaqt va resurslarni boshqarish orqali oʻzgarishlar yaratish

Oʻz maqsadlaringizni belgilash va ularga erishish rejasini tuzish, vaqt va resurslarni boshqarish orqali oʻzgarishlar yaratish

Texnik va/yoki texnologik talab

      Fizika laboratoriya uskunalarini (o‘lchov asboblari, generatorlar, osiloskop, spektrometr va boshqalar) ishlatishni bilish, o‘lchov asboblarini sozlash, kalibrlash va tekshirish ko‘nikmasiga ega bo‘lish, tajriba natijalarini aniq o‘lchash
va qayd etish, kompyuter texnikasi va ilmiy dasturlar (masalan, Excel, MATLAB yoki boshqa hisoblash dasturlari) bilan ishlash, elektr va mexanik qurilmalar bilan ishlashda texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish, laboratoriya jihozlarini saqlash, tozalash va texnik holatini nazorat qilish,

tajriba o‘tkazish metodikasini to‘g‘ri bajarish.

     Laboratoriya ishlarini bosqichma-bosqich texnologik tartibda bajarish. Tajriba natijalarini tahlil qilish va grafiklar, jadval va hisobotlar tayyorlash, yangi ilmiy usullar
va texnologiyalarni o‘rganish va qo‘llash, laboratoriya jarayonlarida aniqlik, takrorlanuvchanlik va ishonchlilikni ta’minlash, tajriba davomida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xatoliklarni aniqlash va kamaytirish.

     Fizika asoslarini yaxshi bilish (mexanika, elektr, optika
va boshqalar).

Analitik fikrlash va ilmiy tadqiqot ko‘nikmasi. Laboratoriya hujjatlari va hisobotlarni to‘g‘ri yuritish. Jamoada ishlash
va ilmiy rahbar ko‘rsatmalarini bajarish.

Kasbning nomi:

Texnik-laborant (umumiy yoʻnalishda)

Mashgʻulot nomining kodi:

TMR boʻyicha malaka darajasi:

7

Malakani baholashga qoʻyiladigan talablar:

Tavsiya etiladi

Amaliy tajriba (ish staji)ga qoʻyilgan talablar:

Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, raqamlashtirish, axborot tizimlari yoki taʼlim texnologiyalari sohasida kamida 2–3 yil ish tajribasiga ega boʻlish;

AKTni oʻquv jarayoniga yoki tashkilot faoliyatiga joriy etish va amalda qoʻllash tajribasi;

Elektron hujjat aylanishi, raqamli platformalar va axborot tizimlari bilan amaliy ishlash tajribasi;

Metodik materiallar, yoʻriqnomalar, oʻquv qoʻllanmalar yoki raqamli resurslar ishlab chiqish va tatbiq etish tajribasi;

Trening, seminar yoki malaka oshirish tadbirlarini oʻtkazish yoki tashkil etishda ishtirok etgan boʻlish;

AKT va raqamlashtirish boʻyicha loyiha, monitoring yoki tahliliy ishlarda qatnashganlik tajribasi.

Layoqatiga va shaxsiy kompetensiyalarga qoʻyilgan talablar

oliy taʼlim sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilish va amaliyotda qoʻllash;

taʼlim jarayonini, hujjatlar yuritilishini hamda ichki nazorat tizimini baholash;

aniqlangan kamchiliklar boʻyicha asoslangan xulosa
va takliflar tayyorlash;

taʼlim sifati va intizomga oid holatlarni monitoring qilish;

oldindan aytib boʻlmaydigan vaziyatlarda tezkor
va asoslangan qarorlar qabul qilish;

xizmat axborotlari va shaxsiy maʼlumotlar bilan ishlashda maxfiylik talablariga rioya etish.

masʼuliyatlilik-xizmat vazifalarini vijdonan va belgilangan muddatlarda bajarish;

halollik va xolislik-qarorlar qabul qilishda manfaatlar toʻqnashuviga yoʻl qoʻymaslik;

analitik fikrlash- maʼlumotlarni tizimli tahlil qilish va asosli xulosalar chiqarish;

muloqot madaniyati-rahbarlar, pedagog xodimlar
va talabalar bilan professional muloqot olib borish;

stressga chidamlilik -ziddiyatli va murakkab vaziyatlarda oʻzini tuta bilish;

tashabbuskorlik-taʼlim sifatini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqish;

oʻzini rivojlantirishga intilish-kasbiy bilim
va kompetensiyalarni muntazam oshirib borish.

Taʼlim darajasiga qoʻyilgan talablar:

magistratura;

yuqori darajadagi qoʻshimcha taʼlim (internatura, ordinatura, biznes boshqaruvi, davlat boshqaruvi va boshqa xalqaro tan olingan taʼlim);

mutaxassislik (spetsialitet);

bakalavriat va amaliy tajriba;

Informal taʼlim bilan bogʻliqligi:

-

Kasbiy standartlar reyestrida mavjudligi:

-

Kasbning boshqa mumkin boʻlgan nomlari:

Boshqa kasblar bilan aloqadorligi:

TMR boʻyicha malaka darajasi:

Kasbning nomi:

Texnik-laborant (umumiy yoʻnalishda)

Mehnat funksiyalarining tavsifi

Kodi va nomi

Mehnat vazifalari

B1.7-

Oliy taʼlim tashkilotida taʼlim jarayonining amaldagi qonunchilik, davlat taʼlim standartlari, normativ-huquqiy hujjatlar va ichki tartib-qoidalarga muvofiqligini nazorat qilish

B1.01.7- Laboratoriyaga kelgan xom ashyo, yarim mahsulot yoki tayyor mahsulotlarni qabul qilish, har bir namunani laboratoriya jurnali va elektron tizimga kiritish

Oʻqitish natijalari

Mehnat harakatlari:

1. Ish joyini tayyorlash: laboratoriya stoli, kompyuter, jurnal va zarur asboblarni tayyorlash, shaxsiy himoya vositalarini kiyish: lab koʻylagi, qoʻlqop, himoya koʻzoynak va kerak boʻlsa respirator.

2. Kelgan yetkazib berish hujjatlarini nakladnoy, yetkazib berish hujjati tayyorlash, har bir namunani laboratoriya jurnali va elektron tizimga kiritish uchun tayyorlash.

3. Mahsulotni miqdor va turi boʻyicha aniqlash va yetkazib berish hujjati bilan solishtirish, shartnoma yoki standartlarga mosligini tekshirish, masalan, sifat sertifikati, ishlab chiqarish sana.

4 Yetkazib berilgan xom ashyo/yarim mahsulot/tayyor mahsulotni yetkazib beruvchi bilan birga tekshirish, mahsulotni vizual baholash: paket, shisha, idish yoki qadoqning holatini tekshirish.

5. Kerak boʻlsa namuna olish: xom ashyo yoki yarim mahsulotdan laboratoriya tahlili uchun oʻrnak olish, namuna uchun etiketkalar tayyorlash: mahsulot nomi, partiya raqami, sana va masʼul shaxs.

6. Laboratoriya jurnaliga yozish: mahsulot nomi, partiya raqami, kelgan sana, yetkazib beruvchi, olingan namuna, elektron tizimga kiritish: barcha yuqoridagi maʼlumotlarni kompyuterda yoki LMS tizimida toʻliq va aniq kiritish.

7. Kiritilgan maʼlumotlarni tekshirish va tasdiqlash: barcha raqam va yozuvlar toʻgʻri ekanligini tasdiqlash, keyingi tahlil yoki ishlov berish uchun mahsulot tayyorligini taʼminlash.

8. Mahsulotni tegishli joyga saqlash sovitgich, quruq xonalar yoki xona harorati shartlariga mos, namuna va mahsulotni belgilangan tartibda saqlash.

11. Ish joyini dezinfeksiya qilish va asbob-uskunalarni tayyorlash, shaxsiy himoya vositalarini kiyish va ularni tekshirish: qoʼlqoplar, lab koʼylak, maska, himoya koʻzoynak.

12. Favqulodda holatlar boʼyicha xavfsizlik choralarini koʼrish: yongʼin oʼchirish vositasi, birinchi yordam vositalari yaqinligi.

13. Yetkazib beruvchi bilan kvantitativ va sifat tekshiruvini amalga oshirish: ogʻirlik, hajm, miqdor, qadoqning shikastlanmaganligini, muhr va plombalarni tekshirish.

14. Mahsulotning sana, partiya raqami va sertifikatlar bilan mosligini tekshirish, xavfli yoki buzilgan mahsulotlarni alohida belgilash va qaytarish tartibini bajarish.

15. Laboratoriya jurnaliga yozish: yetkazib beruvchi, sana, partiya, miqdor, olingan namuna, elektron tizimga kiritish: raqamlar, partiya, olingan namuna, kuzatuv raqami.

Koʻnikmalar:

Vaqtni boshqarish-kun tartibini tuzish, vazifalarni prioritetlash, masʼuliyat-oʻz xatti-harakatlari va qarorlari uchun javobgarlikni olish

Muammolarni hal qilish-tanqidiy fikrlash, ijodiy yechim topish,  Stressni boshqarish  dam olish, meditatsiya, ruhiy barqarorlik

Moliyaviy savodxonlik-byudjetni tuzish, tejash, sarmoya asoslari, kompyuter savodxonligi-MS Office, Google Workspace, elektron pochta

Programmalash – Python, HTML/CSS, SQL asoslari, loyiha boshqaruvi- vaqt va resurslarni rejalashtirish, jamoa bilan ishlash

Maʼlumotlarni tahlil qilish-Excel, Power BI, Google, Data Studio, jamoada ishlash — hamkorlik, masʼuliyatni boʻlishish

Liderlik -boshqarish, motivatsiya berish, qaror qabul qilish,

Networking -professional aloqalarni qurish va saqlash

Nutq va taqdimot sanʼati -jamoa oldida ishonchli chiqish, ijodiy muammolarni hal qilish -“thinking outside the box” mashqlari

Storytelling – maqola, blog, taqdimotlar yozish, grafik va vizual dizayn – infografika, Canva, Figma, Fotografiya va video tahrir – Adobe Photoshop, Premiere

Sunʼiy intellekt vositalari – ChatGPT, AI dasturlari ishlatish, Veb-dizayn – sayt yaratish, Figma, Canva

Maʼlumotlarni xavfsiz saqlash – parol menejerlari, shifrlash,

Texnologik yangiliklarni kuzatish-ilm-fan va texnologiya yangiliklarini bilish

Oʻz maqsadlarini belgilash va ularga erishish- qisqa va uzoq muddatli rejalar, oʻzini motivatsiya qilish-ichki ragʻbatni kuchaytirish

Oʻz-oʻzini baholash — haftalik yoki oylik oʻz-oʻzini monitoring qilish, vazifalarni ustuvorlikka qarab bajarish- muhim va shoshilinch ishlarni ajratish

Storytelling va kontent yaratish -maqola, blog, video hikoya,

grafik dizayn va vizual kommunikatsiya — infografika, Canva, Photoshop

Fotografiya va videomontaj — asosiy texnikalarni oʻrganish,

muammoni ijodiy yechish-“thinking outside the box” mashqlari

Madaniyatlararo muloqot -turli millat va madaniyatlar bilan samarali ishlash, diplomatiya va konfliktlarni hal qilish- ijobiy yechim topish

Networking — professional va shaxsiy aloqalarni kengaytirish, koʻngilli ishlar va ijtimoiy masʼuliyat -jamiyatga foydali ishlar qilish

Bilimlar:

Tanqidiy va analitik fikrlash — faktlar va maʼlumotlarni tahlil qilish, matematika va raqamli savodxonlik-arifmetika, algebra, statistika asoslari

Tabiiy fanlar — biologiya, fizika, kimyo asoslari, Ijtimoiy fanlar — tarix, iqtisodiyot, siyosatshunoslik

Kompyuter savodxonligi-Office, Google Workspace, elektron tizimlar,   Dasturlash asoslari -Python, HTML/CSS, JavaScript

Maʼlumotlarni tahlil qilish — Excel, SQL, Power BI, Sunʼiy intellekt va AI – ChatGPT, AI vositalari, avtomatlashtirish

Chet tillar — ingliz tili, rus tili yoki boshqa tanlangan til,

Nutq va yozuv sanʼati — samarali yozish, taqdimot qilish, hikoya qilish

Kommunikatsiya nazariyasi – muloqot madaniyati, liderlik va jamoa bilan ishlash, moliyaviy savodxonlik-byudjet tuzish, tejash, sarmoya asoslari

Sogʻlom turmush tarzini bilish — ovqatlanish, uyqu, jismoniy faollik, shaxsiy rivojlanish -maqsad qoʻyish, odatlarni shakllantirish, stressni boshqarish

Storytelling va marketing — hikoya orqali taʼsir qilish, kreativ reklama, Blockchain va kriptovalyutalar-asosiy tushunchalar va xavfsizlik

Sanʼat va dizayn — grafik, vizual, fotografiya, video tahrir, ijodiy fikrlash — muammoni hal qilish, yangi gʻoyalar yaratish

Internet of Things (IoT) — aqlli qurilmalar va ularning ishlashi, Robototexnika va avtomatlashtirish — sanoat robotlari va jarayonlar

AI etikasi -sunʼiy intellektni toʻgʻri va xavfsiz ishlatish, loyiha boshqaruvi — vaqt va resurslarni boshqarish, jamoa bilan ishlash

Marketing va brend boshqaruvi-raqamli marketing, SEO, ijtimoiy tarmoqlar, moliya va investitsiya-moliyaviy instrumentlar, sarmoya va tahlil

Startap va innovatsion biznes-biznes-reja, MVP, innovatsion gʻoyalarni amalga oshirish, shaxsiy samaradorlik -vaqtni boshqarish, maqsad qoʻyish, odatlarni shakllantirish

Emotsional intellekt (EQ) — oʻzini va boshqalarni tushunish, munosabatlarni boshqarish, motivatsiya va liderlik — qaror qabul qilish va jamoani ragʻbatlantirish

Stress va ruhiy barqarorlik — meditatsiya, mindfulness, dam olish texnikalari, tadqiqot metodologiyasi ilmiy maqola yozish, maʼlumot yigʻish va tahlil qilish

Statistika va tahlil-maʼlumotlarni vizualizatsiya qilish va natijalarni tushunish, eksperiment va laboratoriya ishlari- ilmiy tajribalar va kuzatish

B1.02.7- Namunalarga identifikatsiya raqami, sana va boshqa zarur belgilarni berish, namunani markalash va notoʻgʻri aralashishning oldini olish

Mehnat harakatlari:

1. Ish joyini tozalash va dezinfeksiya qilish, shaxsiy himoya vositalarini kiyish: lab koʻylak, qoʻlqop, himoya koʻzoynak va kerak boʻlsa maska.

2. Zarur asbob va materiallarni tayyorlash: etiketa, marker, barkod printer, maʼlumot jurnali va elektron tizim, Namuna olinadigan idish, qop yoki konteynerni tayyorlash va sterilizatsiya qilish

3. Laboratoriya jurnalida yoki elektron tizimda namuna roʻyxatini tayyorlash, har bir namuna uchun identifikatsiya raqamini tayyorlash — noyob raqam yoki barkod.

4. Barkod printer yoki marker yordamida aniq va oʻqiladigan yozuv hosil qilish, namunalarni turli idishlarda yoki konteynerlarda alohida saqlash.

5. Har bir namunaga identifikatsiya raqami, sana va boshqa zarur maʼlumotlarni yozish: mahsulot nomi yoki kodi, partiya raqami, olingan sana va vaqt, masʼul shaxsning ismi yoki kodi, etiketani namunaning qopqogʻi yoki tashqi qismiga toʻgʻri yopishtirish.

6. Har bir namunani olingan tartibda joylashtirish va roʻyxatga moslashtirish, agar bir nechta partiya yoki mahsulot boʻlsa, rangi yoki shakli turlicha etiketalar bilan farqlash.

7. Namunani ishlov berishda yoki tashishda boshqa namunalardan ajratilgan holda saqlash, har bir namunaning identifikatsiya raqami va boshqa belgilarini laboratoriya jurnaliga yozish.

8.Elektron tizimga kiritish: raqam, sana, partiya, masʼul shaxs va idish turi, kiritilgan maʼlumotlarni tekshirish va tasdiqlash — xatoliklar boʻlmasligi uchun.

9. Namunalarni tegishli sharoitda saqlash: sovutgich, quruq joy yoki maxsus konteyner, keyingi tahlil yoki ishlov berish uchun namuna tayyorligini va tartibini taʼminlash.

10.Saqlash joyi va namuna joylashuvi aniq belgilanadi va jurnalga qayd qilinadi, keyingi tahlil va ishlov berish uchun namuna tayyorligini taʼminlash.

11. Mahsulotlarni tegishli sharoitda saqlash: harorat, namlik va boshqa shartlarga rioya qilish, har bir namunaning joylashuvi va saqlash muddatini jurnalga qayd qilish.

12. Laboratoriya jurnaliga va elektron tizimga identifikatsiya raqami, sana, partiya, masʼul shaxs va idish turini kiritish, kiritilgan maʼlumotlarni ikkinchi xodim tomonidan tekshirish – xatoliklarni oldini olish.

13. Elektron tizimda versiyalarni saqlash va nazorat qilish — keyingi tekshiruvlar uchun tarixni saqlash, namunalarni alohida konteyner va idishlarda saqlash.

14. Turli rangli yoki shakldagi etiketalar orqali partiyalarni farqlash, namuna ishlov berishda yoki tashishda aralashishning oldini olish uchun, har bir namuna boʻyicha tartib va joylashuvni belgilash.

Koʻnikmalar:

Toʻgʻri tashkil etilgan identifikatsiya tizimi namunalar aralashib ketishining oldini oladi, natijalarning ishonchliligini taʼminlaydi va sifat nazoratini kuchaytiradi

Agar namuna xavfli xususiyatga ega boʻlsa, tegishli ogohlantiruvchi belgilar bilan markalanadi

Yorliq suv va kimyoviy moddalarga chidamli boʻlishi, yozuvlar esa oʻchmaydigan tarzda yozilishi zarur

Suv va kimyoviy moddalarga chidamli marker ishlatish, Yorliqni idishning tekis va koʻrinadigan joyiga yopishtirish

Yozuvni oʻchib ketmaydigan qilib yozish,
yorliq ustiga skotch yopishtirib himoyalash zarurat boʻlsa

 Qabul qilish va topshirish jarayonida nazorat tizimi joriy etilib, masʼul shaxslar tomonidan tekshiruv amalga oshiriladi. Zarur hollarda ikki bosqichli tekshiruv (double-check) tizimi qoʻllaniladi

Namunalarga identifikatsiya raqami berish, sana va boshqa zarur belgilarni koʻrsatish hamda ularni toʻgʻri markalash laboratoriya va ishlab chiqarish jarayonlarida muhim ahamiyat kasb etadi

sifat menejmenti tizimlari, jumladan International Organization for Standardization standartlari talablariga muvofiq tashkil etilishi mumkin

Har bir namuna uchun yagona (unikal) identifikatsiya raqami berilishi lozim. Ushbu raqam maʼlum bir tartib asosida shakllantiriladi va u tashkilot nomi yoki boʻlim qisqartmasi, sana hamda tartib raqamidan iborat boʻlishi mumkin

Namuna yorligʻida uning nomi, olingan sana va vaqt, olingan joy, masʼul shaxsning familiyasi hamda saqlash sharoiti aniq koʻrsatilishi kerak

Namunalarning notoʻgʻri aralashib ketishining oldini olish uchun har bir namuna alohida idishda saqlanadi va maxsus roʻyxatga olinadi

Namunalar bilan ishlash jarayonida standart operatsion tartib (SOP) ishlab chiqilishi va barcha xodimlar tomonidan unga qatʼiy rioya qilinishi talab etiladi 

namunalarni toʻgʻri identifikatsiya qilish va markalash boʻyicha koʻnikmalarni shakllantirish amaliy mashgʻulotlar, nazorat tizimi va muntazam treninglar orqali amalga oshiriladi

Bilimlar:

Namunalarga identifikatsiya raqami berish, sana va boshqa zarur belgilarni koʻrsatish hamda ularni toʻgʻri markalash boʻyicha bilimlarni shakllantirish nazariy va amaliy tushunchalarni oʻzlashtirish orqali amalga oshiriladi

Avvalo, oʻquvchi yoki mutaxassis namuna identifikatsiyasining mazmuni va ahamiyatini bilishi kerak

Toʻgʻri identifikatsiya namunalar aralashib ketishining oldini oladi, tahlil natijalarining aniqligini taʼminlaydi va javobgarlikni belgilaydi

xavfli namunalarni alohida belgilash qoidalari ham oʻzlashtiriladi, International Organization for Standardization tomonidan ishlab chiqilgan tamoyillarga asoslanishi mumkin

 sana va vaqtni toʻgʻri yozish qoidalarini bilish muhimdir. Xalqaro sana formati (YYYY-MM-DD) maʼlumotlarni tizimli yuritish va chalkashliklarning oldini olishga yordam beradi

Namuna yorligʻida koʻrsatilishi zarur boʻlgan maʼlumotlar-namuna nomi, olingan joyi, masʼul shaxs, saqlash sharoiti va maxsus belgilar- toʻliq va aniq yozilishi lozim

Bilimlarni shakllantirish jarayonida namunalarni markalash talablari ham oʻrgatiladi

Natijada oʻquvchilarda namunalarga toʻgʻri identifikatsiya berish, markalash va ularni xavfsiz saqlash boʻyicha puxta nazariy bilim shakllanadi.

Namunalar bilan ishlashda standart operatsion tartib (SOP) tushunchasi, hujjatlashtirish jarayoni va sifat menejmenti talablari haqida ham nazariy bilim beriladi, xalqaro sifat standartlari

Bilimlarni mustahkamlash uchun nazorat savollari, test topshiriqlari va vaziyatli masalalar qoʻllaniladi

Yorliq sifatiga qoʻyiladigan talablar, yozuvning oʻchmasligi, idishga toʻgʻri joylashtirilishi va tashqi omillarga chidamliligi haqida tushuncha beriladi

B1.03.7- Namunalarning saqlanish harorati, namligi, yorugʻlik va boshqa sharoitlarini nazorat qilish, saqlash muddatlari va standartlariga rioya qilish

Mehnat harakatlari:

1. Xodim quyidagi aniq mehnat harakatlarini bajarishi kerak, Haroratni maxsus termometr yoki elektron monitoring qurilmasi orqali muntazam oʻlchash, koʻrsatkichlarni nazorat jurnaliga qayd etish

2. Belgilangan meʼyor masalan, +2°C dan +8°C gachadan chetlanish holatini zudlik bilan aniqlash, nosozlik aniqlansa, rahbarga xabar berish va choralar koʻrish

3. Namlik darajasi gigrometr yordamida nazorat qilinadi. Agar namlik meʼyoridan oshsa yoki kamayib ketsa, shamollatish, quritish yoki namlantirish choralarini koʻrish talab etiladi

4. Har bir namuna yorligʼida saqlash muddati koʼrsatilganligini tekshirish, muddati oʼtgan namunalarni alohida ajratish

5. Yoʻriqnomani toʻliq oʻrganish, belgilangan bosqichlarni ketma-ket bajarish

6. Saqlash joyidagi haroratni ertalab va ish kuni yakunida oʻlchash, meʼyordan chetlanish aniqlansa, darhol rahbarga xabar berish

7. Hujjatlarni oʻz vaqtida rasmiylashtirish, Ichki audit va tekshiruvlarda faol ishtirok etish

8. Natijalarni nazorat jurnaliga aniq qayd etish, zarur boʻlsa, namunalarni zaxira sovutkich yoki saqlash joyiga koʻchirish

9. Maxsus termometr yoki avtomatik monitoring qurilmasi koʻrsatkichlarini tekshirish, gigrometr koʻrsatkichlarini tekshirish

10. Namlik koʻrsatkichlarini muntazam hujjatlashtirish,   Shaffof idishlarni maxsus himoya qoplari bilan yopadi

11. Namlik meʼyori buzilganda ventilyatsiya yoki quritish choralarini koʻrish, haddan tashqari quruq muhitda namlantirish usullarini qoʻllash

12. Qorongʻi shkaf yoki maxsus konteynerdan foydalanadi, toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuri tushishini oldini oladi

Koʻnikmalar:

Termometr va elektron monitoring qurilmalaridan toʻgʻri foydalanish, harorat koʻrsatkichlarini oʻqish va tahlil qilish

Natijalarni nazorat jurnaliga aniq va oʻz vaqtida qayd etish, meʼyordan chetlanish holatini tezda aniqlash

Zarur hollarda namunalarni boshqa saqlash joyiga koʻchirish, gigrometrdan foydalanish

Namlik koʻrsatkichlarini muntazam tekshirish, namlik oshgan yoki kamaygan holatda tegishli choralarni koʻrish

Namlikni meʼyor doirasida saqlash boʻyicha amaliy harakatlarni bajarish, yorugʻlikka sezgir namunalarni toʻgʻri joylashtira olishi

Maxsus qorongʻi idish yoki shkafdan foydalanishi, Quyosh nuri va ortiqcha issiqlikdan himoyalash choralarini koʻra olishi, mexanik shikastlanishning oldini olish usullarini qoʻllay olishi

Muddati oʻtgan namunalarni ajratish va belgilash, utilizatsiya jarayonini toʻgʻri bajarish

Yorliqdagi saqlash muddatini tekshirish, muddati yaqinlashayotgan namunalarni aniqlash

Elektr energiyasi uzilganda toʻgʻri harakat qilish, Jihoz nosozligini aniqlash va xabar berish

Namunalarni xavfsiz joyga koʻchirish, vaziyatni rasmiy qayd etish

Nazorat jurnalini toʻldirish, elektron bazaga maʼlumot kiritish

Qabul-topshirish qaydlarini yuritish, favqulodda holatlarni hujjatlashtirish

Bilimlar:

Haroratning namuna sifatiga taʼsiri, namlik darajasining biologik va kimyoviy jarayonlarga taʼsiri

Yorugʻlikning ayrim moddalar parchalanishiga sabab boʻlishi, past va yuqori harorat oqibatlari

Termometr va elektron harorat oʻlchagichlarning ishlash prinsipi, gigrometr yordamida namlikni aniqlash

Monitoring qurilmalarining maʼlumotlarni qayd etish tizimi, signal ogohlantirish tizimlarining ahamiyati

Saqlash muddati tushunchasini, yaroqlilik muddati oʻtgan namunadan foydalanish xavfini

Xavfli namunalar bilan ishlash qoidalari, favqulodda vaziyatlarda harakat qilish tartibi

Mehnat muhofazasi talablari, shaxsiy javobgarlik
va intizomning ahamiyati

B1.04.7- Namunalarning buzilishi yoki aralashib ketishini oldini olish, zarurat boʻlsa, namuna sharoitini laboratoriya rahbari bilan muvofiqlashtirish

Mehnat harakatlari:

1. Namuna qabul qilinganda uning butligi, yorligʻi
va holatini tekshirish, belgilangan saqlash sharoitiga harorat, namlik, yorugʻlik darhol joylashtirish.

2. Saqlash uskunalarining ishlash holatini nazorat qilish, saqlash muddati va yaroqlilik sanasini tekshirish.

3. Idishlarni mahkam yopilganligini taʼminlash, har bir namunani alohida, aniq markalangan idishda saqlash.

4. Identifikatsiya raqamini tekshirib, roʼyxat bilan solishtirish, bir vaqtning oʻzida bir nechta namuna bilan ishlaganda ularni aniq ajratib qoʻyish.

5. Ish joyida ortiqcha namuna va idishlarni qoldirmaslik,   Qabul-topshirish jarayonida ikki bosqichli tekshiruv (double-check) oʻtkazish.

6. Namuna qabul qilish va topshirish jurnalini yuritish, har bir oʻzgarish yoki koʻchirishni qayd etish.

7. Muddati oʻtgan yoki yaroqsiz namunalarni alohida belgilash, favqulodda holatlarni yozma ravishda rasmiylashtirish.

8. Saqlash sharoitida oʻzgarish zarur boʻlsa, harorat yoki namlik meʼyordan chetga chiqsa.

9. Namuna holati shubhali boʻlsa, standart tartibdan chetlanish talab qilinsa.

10. Holatni aniq baholaydi, maʼlumotlarni harorat koʻrsatkichi, sana, vaqt qayd etadi.

11. Laboratoriya rahbariga ogʻzaki va yozma ravishda xabar beradi, rahbar koʻrsatmasiga asosan keyingi choralarni koʻradi.

12. Qaror va bajarilgan harakatlarni hujjatlashtiradi , elektr taʼminoti uzilganda sovutkichni ochmaslik.

13. Namunalarni zaxira saqlash joyiga koʻchirish,  rahbarga tezkor xabar berish, vaziyatni rasmiy qayd etish.

Koʻnikmalar:

Namuna qabul qilinganda uning holatini va yorligʻini tekshirish, belgilangan saqlash sharoitiga harorat, namlik, yorugʻlik darhol joylashtirish

Idishlarni mahkam yopish va tashqi taʼsirlardan himoya qilish, buzilgan yoki shubhali holatdagi namunani aniqlash va darhol rahbarga xabar berish

Saqlash uskunalarini toʻgʻri ishlatish va ularning holatini nazorat qilish, ish joyida ortiqcha namuna yoki idishlarni qoldirmaslik

Har bir namuna alohida, aniq markalangan idishda saqlanishini taʼminlash, identifikatsiya raqamlarini tekshirib, roʻyxat bilan solishtirish

Ish jarayonida bir vaqtning oʻzida bir nechta namuna bilan ishlaganda ularni alohida ajratib qoʻyish, qabul-topshirish jarayonida ikki bosqichli tekshiruv (double-check) oʻtkazish

Saqlash sharoitini oʻzgartirish zarur boʻlsa, vaziyatni tez va aniq baholash

Harorat yoki namlik meʼyordan chetga chiqsa, namuna holati shubhali boʻlsa

Harorat, namlik va boshqa parametrlarni qayd etish, laboratoriya rahbari bilan tezkor ogʻzaki va yozma muloqot oʻrnatish

Rahbar koʻrsatmasiga asosan choralarni bajarish, qabul qilingan qaror va bajarilgan harakatlarni hujjatlashtirish

Bilimlar:

Namuna turiga mos idish tanlash masalan, kimyoviy reagentlar uchun plastmassa yoki shisha idish, idishlarni ishlatishdan oldin steril va toza qilish

Har bir namuna ustiga aniq yorliq qoʻyish: sana, vaqt, namunani olgan shaxs, tur va boshqa zarur maʼlumotlar

Yorliqlar oson tushadigan va suv/kimyoviy moddalar bilan oson yoʻqolmaydigan boʻlishi kerak

Har bir namuna turining optimal harorat va namlik sharoitini bilish, biologik namunalarning koʻpchiligi muzlatkichda saqlanishi kerak, kimyoviy reagentlar esa quruq va qorongʻi joyda

Har doim toza asboblar pipetkalar, spatulalar ishlatish, bitta asbobni bir nechta namunalarga ishlatishdan saqlanish

Namunalarni bir joydan ikkinchi joyga koʻchirganda, ularni alohida va mustahkam paketlash, namuna olingan sharoitning oʻzgartirilishi

Silliq va barqaror joyda olib yurish, tebranish yoki portlash xavfini kamaytirish, noanʼanaviy ishlov berish yoki transport

Rahbar tavsiyasiga binoan namuna belgisi, saqlash sharoiti yoki ishlov berish metodini oʻzgartirish, har qanday oʻzgarishlar jurnalga kiritilishi

Rahbar bilan kelishilgan protokollarga amal qilish, laboratoriyada xavfsizlik qoidalariga rioya qilish shaxsiy himoya vositalari, bioxavfsizlik

B2.7 –

Oʻquv jarayonining tashkil etilishi, dars jadvali, mashgʻulotlar sifati va pedagogik yuklamalar bajarilishini tekshirish, talabalar davomatini, bilimlarni baholash va reyting tizimining toʻgʻri qoʻllanilishini monitoring qilish

B2.01.7- Laboratoriya ishlarini tasdiqlangan standartlar va metodikalar asosida bajarish, oddiy va oʻrta murakkablikdagi kimyoviy, fizik yoki biologik tahlillarni amalga oshirish

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya stolini tozalash va dezinfeksiya qilish, ish uchun kerakli asbob-uskunalarni tayyorlash pipetkalar, becherlar, mikroskop, spektrofotometr va h.k.

2. Shaxsiy himoya vositalarini kiyish laboratoriya xalat, qoʻlqop, koʻzoynak, reagentlarni aniq oʻlchash va aralashtirish

3. Tahlilni amalga oshirish uchun tasdiqlangan protokolni oʻrganish, kerakli reagentlar, oʻlchov birliklari va maksimal xatoliklarni aniqlash

4. Namuna belgilanishi va saqlash sharoitlarini tekshirish, zarur boʻlsa, namunani oldindan filtrlash, eritish yoki dilüsiya qilish

5. Reaksiyalarni belgilangan harorat va vaqtda amalga oshirish, natijalarni vizual yoki oʻlchov asboblari orqali aniqlash (spektr, pH, konduktivlik va h.k.).

6. Olingan natijalarni tasdiqlangan protokollarga muvofiq qayd etish

7. Asbob-uskunalarni kalibrlash va ishga tayyorlash, massani, hajmni, zichlikni yoki boshqa fizik parametrlarni belgilangan usulda oʻlchash.

8. Oʻlchov natijalarini qayd qilish va xatoliklarni baholash, namunalarning qolgan qismini saqlash sharoitlariga muvofiq joylashtirish yoki yoʻq qilish.

9. Mikroskopik kuzatuvlar yoki mikrob oʼsimliklari boʼyicha namunalarni tayyorlash, steril sharoitda ishlash
va namunalarning kontaminatsiyasini oldini olish. 

10. Ish joyini tozalash va ishlatilgan asboblarni dezinfeksiya qilish.

Ishlab chiqilgan natijalarni laboratoriya jurnaliga kiritish: sanasi, ismi, ishlangan metod, natija, xatoliklar.

11. Tahlil protokoli, xavfsizlik qoidalari, laboratoriya ish jadvali, risklarni baholash va avariya holatlaridagi chora-tadbirlar.

12. Kichik yoriqlar, çatlar yoki nosoz qismlarga eʼtibor berish, elektr uskunalarini quvvatga ulashdan oldin tekshirish.

13. Har bir qadamni protokolda koʻrsatilgan tartibda bajarish, namuna va reagentlarni chalkashmaslik uchun rangli yoki kodli belgilardan foydalanish.

14. Oʻlchov natijalari, vizual kuzatuvlar va xatoliklarni darhol laboratoriya daftariga yozish, kerak boʻlsa, fotosurat yoki diagramma shaklida saqlash.

15. Ishning barcha bosqichlari va natijalarni batafsil qayd qilish, xatoliklar, ogohlantirishlar va oʻzgartirishlarni alohida qayd qilish.

Koʻnikmalar:

Shaxsiy himoya vositalarini toʻgʻri ishlatish,xalat, qoʻlqop, koʻzoynak, kimyoviy, fizik va biologik xavfli moddalar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalariga rioya qilishIsh joyini
va asbob-uskunalarni tozalash, dezinfeksiya qilish, tasdiqlangan protokollarga amal qilish

Natijalarni qayd etish va xatoliklarni aniqlash, laboratoriya jurnalini toʻgʻri va tartibli toʻldirish

Namunaning saqlanish sharoitini belgilash va nazorat qilish, buzilishni yoki aralashishni oldini olish

Zarurat boʻlsa, laboratoriya rahbari bilan muvofiqlashtirish, asboblarni kalibrlash va texnik holatini tekshirish

Reagentlarni va namunalarning aniq hajm yoki massasini oʻlchash, eritmalar tayyorlash va dilüsiya qilish

Pipetka, spektrofotometr, mikroskop, analitik oʻlchagichlar va boshqa laboratoriya asboblarini toʻgʻri ishlatish

Oddiy va oʻrta murakkablikdagi kimyoviy, fizik va biologik tahlil natijalarini aniqlash, kuzatuvlar, grafiklar va hisob-kitoblarni protokolda qayd qilish

Tahlil davomida yuzaga kelgan xatolik yoki ogohlantirishlarni aniqlash, muvofiqlashtirilgan metodlar yordamida yechim topish

Laboratoriya rahbari va hamkasblar bilan natijalarni muvofiqlashtirish, ishning natijalari va xatoliklar boʻyicha aniq hisobot berish

Steril ish sharoitida ishlash biologik tahlillar uchun, murakkab laboratoriya asboblarini sozlash va kichik texnik xizmat koʻrsatish, statistik tahlil va natijalarni interpretatsiya qilish

Bilimlar:

Shaxsiy himoya vositalarini ishlatish qoidalari, kimyoviy, fizik va biologik xavfli moddalar bilan ishlash qoidalari

Ish joyini tozalash, dezinfeksiya qilish va chiqindilarni yoʻq qilish tartibi, avariya yoki xatarli holatlarda tezkor choralarni bilish

 Oddiy va oʻrta murakkablikdagi kimyoviy, fizik va biologik tahlil protokollarini tushunish, natijalarni qayd etish
va xatoliklarni aniqlash usullari

Laboratoriya jurnali va hisobotlarni toʻgʻri yuritish qoidalari,  ishni tartibli rejalashtirish va bajarish nazariyasi

Namuna turiga qarab toʻgʻri idish, saqlash sharoiti va ishlov berish usullarini bilish, namunalarning buzilishini yoki aralashib ketishini oldini olish usullari

Zarurat boʻlsa, laboratoriya rahbari bilan ishlarni muvofiqlashtirish qoidalari, reagentlar, eritmalar va analiz metodlarining nazariy asoslari

Pipetka, spektrofotometr, mikroskop, analitik tarozilar
va boshqa laboratoriya asboblarining ishlash printsiplari,  asboblarni kalibrlash, sozlash va texnik holatini tekshirish

Oddiy kimyoviy reaksiyalar, fizik parametrlar va biologik jarayonlar nazariyasi, laboratoriya qoidalari va ilmiy nazariyaga asoslangan qarorlar qabul qilish

Natijalarni statistik tahlil qilish va interpretatsiya qilish qoidalari, kuzatuvlar va oʻlchov natijalarini protokollarga muvofiq tushunish

Ish jarayonida yuzaga keladigan xatolik va ogohlantirishlarni aniqlash, muvofiqlashtirilgan metodlar yordamida yechim topish

B2.02.7- Nazorat namunalaridan foydalanib tahlil natijalarini tekshirish, tahlil jarayonida xavfsizlik va gigiyena qoidalariga rioya qilish

Mehnat harakatlari:

1. 1. Laboratoriya stolini tozalash va dezinfeksiya qilish, Shaxsiy himoya vositalarini kiyish laboratoriya xalat, qoʻlqop, koʻzoynak.

2. Pipetka, becher, mikroskop, spektrofotometr va boshqa ishlatiladigan asboblarni tayyorlash, asboblarni ishlashga tayyorligini vizual va texnik tekshiruvdan oʻtkazish.

3. Reagentlarning muddati, yorligʻi va saqlash sharoitini tekshirish, nazorat namunalarini ajratish va protokolda koʻrsatilgan tarzda belgilash.

4. Har bir tahlil uchun tegishli nazorat namunalarini tayyorlash pozitiv, negative, namuna va nazorat namunalarini chalkashtirmaslik uchun aniq belgilash
va alohida joylashtirish.

5. Protokolga muvofiq kimyoviy, fizik yoki biologik reaksiyalarni bajarish, reaksiyalarni belgilangan harorat
va vaqt davomida kuzatish.

6. Olingan natijani pozitif va negativ nazorat natijasi bilan taqqoslash, xatolik yoki ogohlantirish boʻlsa, sababini aniqlash va qayta tekshirish.

7. Ish jarayonida qoʻlqop va koʻzoynakni yechmasdan ishlash, reagentlarni toʻgʻri va ehtiyotkorlik bilan ishlatish.

8. Mikrobiyologik yoki kimyoviy chiqindilarni belgilangan tartibda yoʻq qilish, qolgan namuna va nazorat namunalarni belgilangan sharoitlarda saqlash yoki yoʻq qilish.

9. Ishlatilgan pipetkalar, becherlar va boshqa asboblarni tozalash, Mikroskop va boshqa nozik asboblarni toza
va xavfsiz holatda saqlash.

10. Laboratoriya jurnaliga barcha natijalarni, xatoliklar
va nazorat namunasi bilan solishtirishni yozish, zarurat boʻlsa, laboratoriya rahbari bilan muvofiqlashtirish.

11. Tahlil turiga mos standart metod va qoidalarni qayta koʻrib chiqish, nazorat namunalarining qanday ishlatilishi
va qaysi natijalar qabul qilinishi haqida aniq tushuncha hosil qilish.

12. Pozitiv va negativ nazorat namunalarini alohida idishlarda, aniq belgilangan tartibda tayyorlash, agar bir nechta namunalar ishlatilsa, ularni chalkashtirmaslik uchun rangli yoki kodli belgi qoʻyish.

13. Olingan natijani nazorat namunasi bilan solishtirish
va xatolik boʻlsa, tezkor chora koʻrish, tahlil davomida yuzaga kelgan har qanday ogohlantirish yoki xatolikni jurnalga darhol yozish.

14. Ishlatilgan barcha pipetka, becher va boshqa idishlarni tegishli dezinfeksiya vositalari bilan ishlash, mikroskop
va elektr asboblarni toza va xavfsiz joyga joylashtirish.

15. Nazorat namunasi bilan solishtirilgan natijalarni laboratoriya rahbari bilan muvofiqlashtirish, ish jurnalini toʻliq va tartibli toʻldirish.

16. Ish davomida yuzaga kelgan xatolik va ogohlantirishlarni qayd etish, zarurat boʻlsa, laboratoriya rahbari uchun qisqacha hisobot tayyorlash.

Koʻnikmalar:

Shaxsiy himoya vositalarini toʻgʻri kiyish va ishlatish xalat, qoʻlqop, koʻzoynak, kimyoviy, fizik va biologik xavfli moddalar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalariga rioya qilish

Ish joyini tozalash, dezinfeksiya qilish va chiqindilarni xavfsiz yoʻq qilish, avariya yoki xatarli holatlarda tezkor choralarni bajarish

Pozitiv va negativ nazorat namunalarini tayyorlash
va protokolda koʻrsatilgan tartibda ishlatish, namuna
va nazorat namunalarini chalkashtirmaslik uchun alohida belgilash va tartibni saqlash

Tahlil natijalarini nazorat namunasi bilan solishtirish
va xatoliklarni aniqlash, zaxira (backup) nazorat namunalarini tayyorlash va zaruratga qarab ishlatish

Pipetka, spektrofotometr, mikroskop va boshqa laboratoriya asboblarini toʻgʻri ishlatish, reagentlarni aniq oʻlchash, eritmalar tayyorlash va dilüsiya qilish

Tahlil natijalarini protokollarga muvofiq qayd etish
va birinchi bosqichda tekshirish, olingan natijalarni statistik yoki vizual tarzda nazorat namunasi bilan solishtirish

Tahlil jarayonida yuzaga kelgan xatolik va ogohlantirishlarni tezda aniqlash, muvofiqlashtirilgan metodlar yordamida yechim topish

Ishni samarali rejalashtirish va vaqtida bajarish, laboratoriya rahbari va hamkasblar bilan natijalarni muvofiqlashtirish va hisobot berish

Murakkab laboratoriya asboblarini sozlash va kichik texnik xizmat koʻrsatish, steril sharoitda ishlash biologik tahlillar uchun

Bir nechta tahlil uchun nazorat namunalarini rejalashtirish va tayyorlash, natijalarni solishtirishda trend va ogohlantiruvchi belgilarni aniqlash

Nazorat namunalaridan foydalanib, tahlil natijasining ishonchliligini baholash, tahlil jarayonida yuzaga kelgan xatoliklarni aniqlash va zaxira nazorat namunalarini ishlatish

Tahlil jarayonida yuzaga kelgan noaniqliklarni tezda aniqlash va izohlash, muvofiqlashtirilgan metodlar asosida xatoliklarni tuzatish va yechim topish

Ish jarayonini tartibli rejalashtirish va vaqtni samarali taqsimlash, laboratoriya jamoasi bilan natijalarni baham koʻrish va hisobot berish koʻnikmasi

Bilimlar:

Shaxsiy himoya vositalari xalat, qoʻlqop, koʻzoynak
va ularni toʻgʻri ishlatish qoidalari, kimyoviy, biologik
va fizik xavfli moddalar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalari

Ish joyini tozalash, dezinfeksiya qilish va chiqindilarni xavfsiz yoʻq qilish nazariyasi, favqulodda vaziyatlarda xavfsizlik choralari va tezkor harakatlar printsiplari

Pozitiv va negativ nazorat namunalarining maqsadi
va ishlatilish printsiplari, tahlil natijalarini nazorat namunasi bilan solishtirish va xatoliklarni aniqlash

Nazorat namunalarining tayyorlanishi, saqlanishi
va ishlatilishining standart qoidalari, zaxira (backup) nazorat namunalaridan foydalanishning nazariy asoslari

Oddiy va oʻrta murakkablikdagi kimyoviy, fizik va biologik tahlil metodlari, reagentlar, eritmalar va tahlil asbob-uskunalarining ishlash printsiplari

Tahlil natijalarini qayd etish, statistik baholash
va interpretatsiya qilish nazariyasi, ish jarayonida yuzaga keladigan xatoliklarni aniqlash va ularni tuzatish metodlari

Tahlil jarayonini tartibli rejalashtirish va xavfsiz bajarish printsiplari, laboratoriya ishlarini ilmiy asosda muvofiqlashtirish

Natijalarni tahlil qilish va laboratoriya rahbari bilan muvofiqlashtirish tartibi, muammolarni aniqlash, yechim topish va qaror qabul qilish nazariyasi

Murakkab laboratoriya asbob-uskunalarini sozlash va texnik xizmat koʻrsatish nazariyasi, steril sharoitda ishlash
va kontaminatsiyani oldini olish printsiplari

Nazorat namunalariga asoslangan sifat nazorati va tahlil natijalarini ilmiy asosda baholash, xatoliklar
va ogohlantirishlar boʻyicha ilmiy asoslangan qaror qabul qilish printsiplari

B2.03.7- Zarur reaktivlarni tanlash va ularning sifati va amal qilish muddatini tekshirish, Belgilangan konsentratsiyada eritmalarni tayyorlash, reaktivlar va eritmalarni markalash va saqlash sharoitlariga rioya qilish

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya stolini tozalash va dezinfeksiya qilish, shaxsiy himoya vositalarini kiyish xalat, qoʻlqop, koʻzoynak.

2. Tahlil turiga mos reaktivni aniqlash va protokoldan tanlash,   reaktivlarning yorligʻi, ishlab chiqarilgan sana, amal qilish muddati va saqlash sharoitlarini tekshirish.

3. Pipetka, mezurlar, becherlar va boshqa oʻlchov asboblarini tayyorlash, asboblarni ishlashga tayyorligini vizual va texnik tekshiruvdan oʻtkazish.

4. Muddatdan oshgan yoki shubhali reaktivlardan foydalanmaslik, eritmani toʻliq erishiga va gomogen boʻlishiga eʼtibor berish.

5. Kerakli miqdordagi reaktivni aniqlash va aniq oʻlchash, suv yoki boshqa erituvchi bilan aralashtirish, aralashtirish paytida toza asbob ishlatish.

6. Har bir eritma ustiga aniq yorliq qoʻyish: nomi, konsentratsiyasi, tayyorlangan sana, amal qilish muddati, yorliqlar suv, kimyoviy moddalar va ish jarayonida oson yoʻqolmasligiga eʼtibor berish.

7. Reaktivlar va eritmalarni belgilangan harorat va yorugʻlik sharoitida saqlash, quruq, salqin va xavfsiz joyda joylashtirish.

8. Oʻxshash nomli yoki rangli reaktivlar va eritmalarni alohida joylashtirish, har doim protokollarda belgilangan tartibga amal qilish.

9. Ish tugagach, ishlatilgan asboblar va reaktivlarni tozalash va belgilangan joyga joylashtirish, qolgan eritmalarni xavfsiz saqlash yoki zararsizlantirish.

10. Ish davomida shaxsiy himoya vositalarini uzmasdan ishlash, ish jarayonida yuzaga kelgan xatolik yoki shubhali eritmalarni laboratoriya rahbari bilan muvofiqlashtirish.

11. Reaktivlar va eritmalar bilan ishlash boʻyicha laboratoriya protokollariga qatʼiy rioya qilish

12. Reaktiv va eritmalar bilan ishlash boʻyicha tasdiqlangan metodikalarni yana bir bor oʻrganish, eritmalar konsentratsiyasi va tayyorlash usullarini protokoldagi tartibda aniqlash.

13. Kimyoviy, fizik va biologik xavf manbalarini aniqlash,  zarurat boʻlsa, qoʻshimcha xavfsizlik choralarini koʻrish masalan, laminar kabinet, ventilatsiya.

14. Reaktivlar sathining pastligi, rangi yoki qattiqligi kabi fizik belgilarga eʼtibor berish, muddatdan oshgan yoki shubhali reaktivlarni ajratib olish.

15. Reaktivning kerakli miqdorini toʻgʻri aniqlash
va oʻlchash, eritmalarni homogen boʻlishi uchun toʻgʻri texnika bilan aralashtirish.

16. Eritmalarni alohida va rangli kodlangan idishlarda tayyorlash, har bir qadamni protokolga muvofiq qayd etish.

Koʻnikmalar:

Shaxsiy himoya vositalarini xalat, qoʻlqop, koʻzoynak toʻgʻri kiyish va ishlatish, kimyoviy va fizik xavfli moddalar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalariga qatʼiy rioya qilish

Ish joyini tozalash, dezinfeksiya qilish va chiqindilarni xavfsiz yoʻq qilish, Favqulodda vaziyatlarda xavfsiz harakat qilish va tezkor choralarni amalga oshirish

Tahlil turiga mos reaktivni aniqlash va protokolda koʻrsatilgan standartga muvofiq tanlash, reaktivlarning yorligʻi, amal qilish muddati va saqlash sharoitlarini tekshirish

Muddatdan oshgan yoki sifat jihatidan shubhali reaktivlardan foydalanmaslik, eritmalarni protokollarga muvofiq qayd qilish va jurnalga yozish

Belgilangan konsentratsiyada eritmalarni tayyorlash
va homogenlashtirish, eritmalarni tayyorlashda aniq oʻlchash, aralashtirish va xatolikni kamaytirish

Oʻxshash yoki rangli reaktivlarni alohida joylashtirish, chalkashlik va kontaminatsiyani oldini olish, Ish jarayonida xavfsizlik va protokollarga rioya qilgan holda reaktivlar
va eritmalar bilan ishlash.

Eritmalar va reaktivlarni toʻgʻri markalash: nomi, konsentratsiyasi, tayyorlangan sana, amal qilish muddati,

reaktiv va eritmalarni protokolda belgilangan harorat
va yorugʻlik sharoitida saqlash

Tahlil jarayonida yuzaga kelgan xatolik va shubhali natijalarni aniqlash va muvofiqlashtirish, eritmalar bilan ishlash boʻyicha laboratoriya rahbari va hamkasblar bilan natijalarni baham koʻrish

Eritmalar va reaktivlar bilan ishlash jarayonida yuzaga kelgan xavf va xatoliklar boʻyicha ilmiy asoslangan qaror qabul qilish

Murakkab laboratoriya asbob-uskunalarini ishlatish
va kichik texnik xizmat koʻrsatish, eritmalarni ilmiy asosda sifat nazoratidan oʻtkazish va xatoliklarni aniqlash

Bilimlar:

Shaxsiy himoya vositalari xalat, qoʻlqop, koʻzoynak
va ularni ishlatish qoidalari, kimyoviy, fizik va biologik xavfli moddalar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalari

Ish joyini tozalash, dezinfeksiya qilish va chiqindilarni xavfsiz yoʻq qilish printsiplari, Favqulodda vaziyatlarda xavfsiz harakat qilish va tezkor choralarni amalga oshirish nazariyasi

Reaktivlarni tanlashning ilmiy asoslari va protokollarga muvofiq tanlash printsiplari, reaktivlarning yorligʻi, amal qilish muddati, ishlab chiqarilgan sana va saqlash sharoitlarini tekshirish nazariyasi

Muddatdan oshgan yoki sifat jihatidan shubhali reaktivlarni aniqlash va ulardan foydalanmaslik, eritmalarni protokollarga muvofiq qayd etish va jurnalga yozish printsiplari

Belgilangan konsentratsiyada eritmalar tayyorlash nazariyasi, eritma tayyorlashda aniq oʻlchash, aralashtirish va xatolikni kamaytirish qoidalari

Chalkashlik va kontaminatsiyani oldini olish nazariyasi, ish jarayonida xavfsizlik va protokollarga rioya qilgan holda reaktivlar va eritmalar bilan ishlash printsiplari

Eritmalar va reaktivlarni toʻgʻri markalash qoidalari: nomi, konsentratsiyasi, tayyorlangan sana, amal qilish muddati,

eritmalar va reaktivlarni saqlash sharoitlari: harorat, yorugʻlik, quruqlik va xavfsiz joylashtirish

Tahlil jarayonida yuzaga kelgan xatolik va shubhali natijalarni aniqlash va laboratoriya rahbari bilan muvofiqlashtirish,  eritmalar va reaktivlar sifatini nazorat qilish, sifat nazorat metodlari va standartlarga asoslangan baholash

Eritmalar va reaktivlar bilan ishlash jarayonida yuzaga keladigan xavf va xatoliklarni ilmiy asoslangan tahlil qilish

Murakkab laboratoriya asbob-uskunalarini ishlatish
va kichik texnik xizmat koʻrsatish nazariyasi, eritmalar
va reaktivlar bilan ishlash boʻyicha qaror qabul qilish
va sifatni taʼminlash printsiplari

B2.04.7- Laboratoriya ishlarida kerakli oʻlchovlarni bajarish,  koʻrsatkichlarni aniq va tartibli qayd etish, noaniqlik va xatoliklarni aniqlash va kamaytirish choralarini koʻrish

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya stolini tozalash va dezinfeksiya qilish, shaxsiy himoya vositalarini kiyish xalat, qoʻlqop, koʻzoynak.

2. Pipetka, tarozi, mikroskop, spektrofotometr va boshqa oʻlchov asboblarini tayyorlash, asboblarni ishlashga tayyorligini vizual va texnik tekshiruvdan oʻtkazish.

3. Ishlatiladigan reaktivlarni va namunalarni protokolda koʻrsatilgan tarzda tayyorlash, reaktiv va namunalarning sifatini va saqlash sharoitini tekshirish.

4. Belgilangan metod va protokolga muvofiq hajm, massa yoki boshqa parametrlarni aniqlash, oʻlchovlarni takroriy qilib, natijalarning ishonchliligini oshirish.

5. Asbob va usullarni toʻgʻri ishlatish masalan, pipetka vertikal holatda ishlatiladi, tashqi omillar harorat, yorugʻlik natijalarga taʼsir qilmasligini taʼminlash.

6. Laboratoriya jurnalida har bir natijani aniq, tartibli
va protokolga muvofiq yozish, oʻlchov birliklari
va miqdorlarini belgilash.

7. Natijalarni ikki marta tekshirish va protokolga muvofiq solishtirish, noaniq yoki shubhali natijalarni belgilash
va qayta oʻlchash.

8. Oʻlchov natijalaridagi ogʻishlarni kuzatish va protokolga muvofiq baholash, natijani nazorat namunasi yoki standart bilan solishtirish.

9. Asboblarni kalibrlash va sozlash, ish jarayonida protokollarga qatʼiy rioya qilish, takroriy oʻlchovlar orqali aniqlikni oshirish.

10. Barcha oʻlchov natijalarini tartibli qayd etish
va laboratoriya rahbari bilan muvofiqlashtirish, zarurat boʻlsa, xatoliklar va noaniqliklar boʻyicha qisqacha hisobot tayyorlash.

Koʻnikmalar:

Shaxsiy himoya vositalarini (xalat, qoʻlqop, koʻzoynak) toʻgʻri kiyish va ishlatish, laboratoriya ishlarida kimyoviy, fizik va biologik xavflardan himoyalanish

Ish joyini tozalash, dezinfeksiya qilish va chiqindilarni xavfsiz yoʻq qilish, asbob-uskunalarni toʻgʻri ishlatish
va kalibrlash koʻnikmasi

Belgilangan metod va protokollarga muvofiq hajm, massa yoki boshqa parametrlarni aniq oʻlchash, oʻlchovlarni takroriy qilib bajarish orqali natijalarni ishonchli qilish

Oʻlchov natijalaridagi ogʻish va noaniqliklarni aniqlash, ish jarayonini tartibli rejalashtirish va xavfsiz bajarish

Nazorat namunasi yoki standart bilan natijalarni solishtirish, takroriy oʻlchovlar va choralar yordamida xatolikni kamaytirish

Oʻlchov natijalarini protokollarga muvofiq interpretatsiya qilish, xatoliklar yoki noaniqliklar yuzaga kelganda, ularni laboratoriya rahbari bilan muvofiqlashtirish

Murakkab laboratoriya asbob-uskunalarini ishlatish
va kichik texnik xizmat koʻrsatish, Ish davomida shaxsiy himoya vositalarini doimiy kiyish va almashtirishni bilish

Natijalarni sifat nazoratidan oʻtkazish va ilmiy asosda baholash, noaniqlik va xatoliklar boʻyicha ilmiy asoslangan qaror qabul qilish

Kimyoviy va biologik moddalarning oʻzaro taʼsirini tushunish va xavfsiz ishlash texnikasini qoʻllash, favqulodda holatlar chiqindilar oqishi, reaktiv tushishi boʻyicha tezkor choralarni bajarish

Ish joyini tartibli saqlash va boshqa xodimlar uchun xavfsiz muhit yaratish, pipetka, tarozi, spektrofotometr va boshqa asboblarni aniq ishlatish texnikasi

Reaktiv va namunalarning hajm yoki massalarini protokolga muvofiq oʻlchash, takroriy oʻlchovlar orqali natijalarni tekshirish va ishonchliligini oshirish

Laboratoriya jurnalini tartibli va protokollarga muvofiq toʻldirish, noaniq yoki shubhali natijalarni qayta oʻlchash
va qayd etish

Tashqi omillar harorat, yorugʻlik, namlik natijalarga taʼsirini kamaytirish, oʻlchov birliklari va miqdorlarni aniq yozish,  Koʻrsatkichlarni tasniflash va vizual koʻrinishda taqdim etish

Bilimlar:

Fizik, kimyoviy yoki texnik jarayonlarni real sharoitda kuzatadi, oʻlchash asboblari bilan ishlashni oʻrganadi

Olingan natijalarni tahlil qiladi, ilmiy tafakkurini rivojlantiradi

Fizik kattalik tushunchasi, oʻlchov birligi va xalqaro birliklar tizimi (SI)

Asbobning tuzilishi va ishlash printsipini bilish, oʻlchash chegarasi va aniqlik sinfini aniqlash

Asbobni ishga tayyorlash nolni tekshirish, kalibrlash, toʻgʻri oʻqish paralaks xatoligini oldini olish

Har bir natijani oʻlchov birligi bilan yozish, jadval koʻrinishida rasmiylashtirish

Tajriba shartlarini koʻrsatish, sana va ish nomini qayd etish, natijalarni yaxlitlash qoidalariga rioya qilish

Masʼuliyat va mustaqillik:

Laboratoriya ishining maqsadini tushunish, nazariy bilimlarni oldindan oʻrganib kelish

Tajriba jarayoniga tayyorgarlik koʻrish, belgilangan tartib-qoidalarga rioya qilish

Oʻlchov natijalarini oʻzgartirmasdan yozish, xatoliklarni yashirmaslik

Hisob-kitoblarni mustaqil bajarish, koʻchirmachilikka yoʻl qoʻymaslik

Ishni belgilangan vaqtda boshlash va yakunlash, hisobotni oʻz vaqtida topshirish, tajriba bosqichlarini rejalashtirish

Natijalarni himoya qilish jarayonini tashkil etish, muammoli vaziyatlar yaratish

Asbob-uskunalardan toʻgʻri foydalanish, elektr, kimyoviy yoki mexanik xavfsizlik qoidalariga amal qilish

Tahliliy savollar qoʻyish, favqulodda holatlarda toʻgʻri harakat qilish

Individual laboratoriya topshiriqlarini berish, hisobotni mustaqil yozdirish

Texnik va/yoki texnologik talab

      Laboratoriya asbob-uskunalari va o‘lchov vositalari bilan ishlashni bilish (termometr, tarozi, mikroskop, voltmetr va boshqalar).

Asboblarni sozlash, tekshirish va kalibrlash ko‘nikmasiga ega bo‘lish, o‘lchov natijalarini aniq qayd etish va hujjatlashtirish, kompyuter va ofis dasturlari (masalan, elektron jadval dasturlari) bilan ishlash, laboratoriya jihozlarini to‘g‘ri saqlash, tozalash va texnik holatini nazorat qilish, texnika xavfsizligi, yong‘in xavfsizligi va sanitariya qoidalariga rioya qilish.

     Tajribalar va laboratoriya ishlarini belgilangan metodika va texnologik tartib asosida bajarish.

Sinov, tahlil va o‘lchash jarayonlarining ketma-ketligini to‘g‘ri bajarish, tajriba jarayonida aniqlik va takrorlanuvchanlikni ta’minlash, natijalarni tahlil qilish, jadval yoki grafik ko‘rinishida rasmiylashtirish, laboratoriya materiallari va reaktivlaridan tejamkor va to‘g‘ri foydalanish, chiqindilarni belgilangan tartibda yig‘ish va utilizatsiya qilish.

      Laboratoriya ishlarini tashkil qilish va tartibni saqlash, diqqat, aniqlik va mas’uliyat bilan ishlash, jamoa bilan ishlash va rahbar topshiriqlarini o‘z vaqtida bajarish, oddiy ilmiy yoki texnik hujjatlarni yuritish va hisobot tayyorlash.

Kasbning nomi:

Biologiya sohasida laborant tadqiqotchi

Mashgʻulot nomining kodi:

TMR boʻyicha malaka darajasi:

7

Malakani baholashga qoʻyiladigan talablar:

Tavsiya etiladi

Amaliy tajriba (ish staji)ga qoʻyilgan talablar:

      Laboratoriya sharoitida ishlash bo‘yicha kamida 1–3 yil amaliy tajriba (ba’zi tashkilotlarda yangi bitiruvchilar ham qabul qilinishi mumkin).

Ilmiy tadqiqot laboratoriyalarida tajriba o‘tkazish va kuzatuv olib borish tajribasi, biologik namunalarni yig‘ish, tayyorlash va saqlash tajribasi, mikroskop bilan ishlash va mikroskopik kuzatuvlar o‘tkazish, biologik tajribalarni metodika asosida o‘tkazish va natijalarni qayd etish, steril sharoitda ishlash (aseptika va antiseptika qoidalariga rioya qilish).

      Tajriba natijalarini tahlil qilish, jadval va hisobotlar tayyorlash, laboratoriya jihozlari va biologik reagentlar bilan ishlash tajribasi, kompyuterda ma’lumotlarni qayta ishlash va saqlash ko‘nikmasi, ilmiy guruh tarkibida ishlash va ilmiy rahbar ko‘rsatmalarini bajarish tajribasi, laboratoriya xavfsizligi va sanitariya qoidalarini amalda qo‘llash.

Layoqatiga va shaxsiy kompetensiyalarga qoʻyilgan talablar

Oliy taʼlim sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilish va amaliyotda qoʻllash;

taʼlim jarayonini, hujjatlar yuritilishini hamda ichki nazorat tizimini baholash;

aniqlangan kamchiliklar boʻyicha asoslangan xulosa va takliflar tayyorlash;

taʼlim sifati va intizomga oid holatlarni monitoring qilish;

oldindan aytib boʻlmaydigan vaziyatlarda tezkor va asoslangan qarorlar qabul qilish;

xizmat axborotlari va shaxsiy maʼlumotlar bilan ishlashda maxfiylik talablariga rioya etish.

masʼuliyatlilik-xizmat vazifalarini vijdonan va belgilangan muddatlarda bajarish;

halollik va xolislik-qarorlar qabul qilishda manfaatlar toʻqnashuviga yoʻl qoʻymaslik;

analitik fikrlash- maʼlumotlarni tizimli tahlil qilish va asosli xulosalar chiqarish;

muloqot madaniyati-rahbarlar, pedagog xodimlar va talabalar bilan professional muloqot olib borish;

stressga chidamlilik -ziddiyatli va murakkab vaziyatlarda oʻzini tuta bilish;

tashabbuskorlik-taʼlim sifatini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqish;

oʻzini rivojlantirishga intilish-kasbiy bilim va kompetensiyalarni muntazam oshirib borish.

Taʼlim darajasiga qoʻyilgan talablar:

magistratura;

yuqori darajadagi qoʻshimcha taʼlim (internatura, ordinatura, biznes boshqaruvi, davlat boshqaruvi va boshqa xalqaro tan olingan taʼlim);

mutaxassislik (spetsialitet);

bakalavriat va amaliy tajriba;

Informal taʼlim bilan bogʻliqligi:

-

Kasbiy standartlar reyestrida mavjudligi:

-

Kasbning boshqa mumkin boʻlgan nomlari:

Boshqa kasblar bilan aloqadorligi:

TMR boʻyicha malaka darajasi:

Kasbning nomi:

Biologiya sohasida laborant tadqiqotchi

Mehnat funksiyalarining tavsifi

Kodi va nomi

Mehnat vazifalari

B1.7-

Oliy taʼlim tashkilotida taʼlim jarayonining amaldagi qonunchilik, davlat taʼlim standartlari, normativ-huquqiy hujjatlar va ichki tartib-qoidalarga muvofiqligini nazorat qilish

B1.01.7- Tasdiqlangan metodika va standartlarga muvofiq biologik namuna olish, olingan namunalarning sifat va toʻgʻri vakilligi (representativlik)ni taʼminlash

Oʻqitish natijalari

Mehnat harakatlari:

1. World Health Organization tavsiyalari, International Organization for Standardization standartlari, Milliy sanitariya-epidemiologiya nazorati hujjatlari.

2. Sifat menejmenti tizimi talablariga amal qilish, bioxavfsizlik darajasini aniqlash va mos himoya choralarini tanlash

3. Amaldagi standart va reglamentlarni oʻrganish, namuna olish algoritmini yozma shaklda ishlab chiqish, ish jarayonini hujjatlashtirish qoidalarini bilish.

4. Namuna olish joyi va vaqtini tanlash, statistik jihatdan asoslangan namuna sonini aniqlash

5. Tadqiqot maqsadini aniqlash, namuna turini qon, siydik, tuproq, suv, osimlik toʼqimasi va boshqalar belgilash

6. Dezinfeksiya ishlarini amalga oshirish, shaxsiy himoya vositalaridan qoʻlqop, niqob, xalat foydalanish.

7. Steril asbob-uskunalarni tayyorlash, kerakli reaktiv
va konteynerlarni belgilash, subyektiv xatolarga yoʻl qoʻymaslik.

8. Kontaminatsiyani oldini olish, steril vositalardan foydalanish, namunaning tashqi muhit bilan ortiqcha aloqasini cheklash.

9. Belgilangan chuqurlik yoki anatomik nuqtadan olish, kerakli hajmni aniq oʻlchash, bir xil metodni barcha namunalarda qoʻllash.

10. Namuna yorligʻini toʻliq toʻldirish, sana, vaqt, joy
va masʼul shaxsni koʻrsatish, maxsus kodlash tizimidan foydalanish.

11. Yetarli hajmda namuna olish, fizik-kimyoviy xususiyatlarni saqlash, namunaning tashqi koʻrinishini tekshirish, saqlash haroratiga qatiy rioya qilish

12. Sovuq zanjir talablariga amal qilish zarur hollarda,   transportirovka vaqtini minimallashtirish, mexanik shikastlanishdan himoyalash.

13. Oldindan belgilangan mezonlarga amal qilish, tanlashda xolislikni saqlash, protokolga qatʼiy rioya qilish.

14. Ichki laboratoriya nazorati, tashqi audit va tekshiruvlar,   xatoliklarni aniqlash va tahlil qilish, bayonnomalarni qayta koʻrib chiqish.

15. Statistik asoslangan namuna hajmi, bir nechta nuqtadan namuna olish, oʻrtacha koʻrsatkichni aniqlash, risklarni baholash va oldini olish.

Koʻnikmalar:

Amaldagi standart va reglamentlarni oʻqish va tushunish, namuna olish algoritmini bosqichma-bosqich qoʻllash, laboratoriya protokollarini toʻgʻri toʻldirish

Tadqiqot maqsadini aniqlash, namuna sonini statistik asoslash, ish ketma-ketligini tuzish

Sifat menejmenti talablariga rioya qilish, steril sharoit yaratish, asbob-uskunalarni tayyorlash

Dezinfeksiya choralarini koʻrish, shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish, kerakli hajmni aniq oʻlchash

Belgilangan metodga qatʼiy rioya qilish, kontaminatsiyani oldini olish, aseptika va antiseptika qoidalariga amal qilish

Namuna yorligʻini toʻliq va aniq yozish, namuna roʻyxatini yuritish kodlash tizimidan foydalanish, hisobot jurnalini yuritish

Saqlash sharoitini nazorat qilish, yaroqsiz namunani aniqlash, tasodifiy yoki tizimli tanlash usulini qoʻllash

Yetarli miqdorda namuna olish, bir nechta nuqtadan yigʻish, nazorat  namunalarini olish

Xatoliklarni aniqlash va tahlil qilish, ishni qayta tekshirish, hujjatlarni taqqoslash

Jamoada ishlash, masʼuliyatli yondashuv, etika va bioxavfsizlik madaniyati, maʼlumotlarni maxfiy saqlash

Bilimlar:

World Health Organization tavsiyalari va yoʻriqnomalari, International Organization for Standardization laboratoriya standartlari

Milliy sanitariya-epidemiologiya meʼyorlari, laboratoriya sifat menejmenti tizimi talablari

Namuna va obyekt oʻrtasidagi bogʻliqlik, namuna turlari qon, siydik, tuproq, suv, toʻqima va boshqalar, namuna olish maqsadi

Tasodifiy tanlash usuli, tizimli tanlash usuli, qatlamli stratifikatsiyalangan tanlash usuli

Namuna hajmini statistik asoslash tamoyillari, namuna yorligʻini toʻgʻri rasmiylashtirish, kodlash va roʻyxatga olish tartibi

Protokol yuritish qoidalari, maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlash, maxfiylik tamoyili

Elektron va qogʻoz arxiv, maʼlumotlarni saqlash muddati, aseptika va antiseptika qoidalari

Bioxavfsizlik darajalari, shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish tartibi, infeksion xavflarni baholash

Utilizatsiya va dezinfeksiya qoidalari, namuna olishning ilmiy tadqiqotdagi oʻrni

Namuna-bu umumiy obyekt yoki populyatsiyaning kichik, ammo vakillik xususiyatiga ega qismi, namuna va bosh toʻplam oʻrtasidagi bogʻliqlik

B1.02.7- Namuna olish jarayonida gigiyena va laboratoriya xavfsizligi qoidalariga rioya qilish, namuna olish vaqtini, joyini va sharoitlarini qayd etish

Mehnat harakatlari:

1. Ish boshlashdan oldin qoʻllarni antiseptik vosita bilan dezinfeksiya qilish, toza laboratoriya kiyimi xalat, qalpoq, niqob kiyish, bir martalik steril qoʻlqoplardan foydalanish

2. Ish tugagandan soʻng qoʻllarni qayta dezinfeksiya qilish,  ish yuzasini dezinfeksiya qilish, steril asbob-uskunalarni tekshirish

3. Zarur chiqindi idishlarini tayyorlash, ish joyini ortiqcha buyumlardan tozalash, xavf darajasiga mos himoya vositalarini tanlash

4. Aerozol hosil boʻlishining oldini olish, oʻtkir asboblar bilan ehtiyotkor ishlash, biologik chiqindilarni alohida konteynerga yigʻish

5. Toʻkilish yoki sinish holatida dezinfeksiya bayonnomasini qoʻllash, shikastlanishda darhol rahbar yoki masʼul shaxsga xabar berish, birinchi tibbiy yordam koʻrsatish qoidalarini bilish

6. Biologik chiqindilarni maxsus belgilangan idishlarga joylashtirish, oʻtkir buyumlarni alohida konteynerga tashlash, dezinfeksiya va sterilizatsiya jarayonini amalga oshirish

7. Sana va aniq vaqtni soat, daqiqa yozib qoʻyish, zarurat boʻlsa, vaqt oraligʻini koʻrsatish, biologik ritm yoki tashqi omillarni hisobga olish

8. Namuna yorligʻini toʻldirish, maxsus jurnalga qayd qilish, elektron bazaga maʼlumot kiritish

9. Namuna kodini protokol bilan moslashtirish, maʼlumotlarni tekshirish va tasdiqlash

Koʻnikmalar:

Qoʻllarni toʻgʻri yuvish va antiseptik bilan ishlov berish, steril qoʻlqopni toʻgʻri kiyish va yechish, himoya kiyimlarini toʻgʻri taqish

Ish jarayonida yuz, soch va shaxsiy buyumlarga tegmaslik,  ish yuzasini dezinfeksiya qilish, steril asboblarni ochish
va joylashtirish

Toza va iflos zonalarni ajratish, ish tugagandan soʻng yakuniy dezinfeksiya qilish, namuna turiga mos himoya vositalarini tanlash

Biologik suyuqlik bilan ishlashda ehtiyotkorlik, oʻtkir asboblar bilan xavfsiz ishlash, aerozol hosil boʻlishining oldini olish

Toʻkilgan namuna bilan ishlash tartibini bilish, shikastlanish holatida tezkor choralar koʻrish, dezinfeksiya vositalaridan toʻgʻri foydalanish

Biologik chiqindilarni ajratish, oʻtkir buyumlarni maxsus konteynerga tashlash, dezinfeksiya va utilizatsiya jarayonini bajarish

Yozilgan maʼlumotni qayta tekshirish, yorliq va jurnal maʼlumotlarini taqqoslash, xatolarni aniqlash va tuzatish

Hisobotni yakuniy nazoratdan oʻtkazish, harorat va namlikni koʻrsatish

Obyektning umumiy holatini yozish

Qoʻllanilgan metodni koʻrsatish, masʼul shaxsni qayd etish

Bilimlar:

Inson va ish muhitining biologik, kimyoviy va mexanik ifloslanishlardan himoyalanishini taʼminlash

Qoʻllarni yuvish va antiseptik vositalardan foydalanish, himoya kiyimlarini toʻgʻri kiyish, yuz va shaxsiy buyumlarga tegmaslik

Biologik namuna bilan ishlashda kontaminatsiya xavfini kamaytirish va tahlil natijalarining ishonchliligini taʼminlash

Ish yuzasi va asboblarni dezinfeksiya qilish nazariyati,Steril va iflos zonalarni ajratish asoslari

Chiqindilarni toʻgʻri yigʻish va utilizatsiya qilish nazariyasi,  dezinfeksiya va sterilizatsiya usullari: kimyoviy (antiseptiklar), termal autoklav va mexanik filtratsiya, ultrafiolet

Toʻkilish, shikastlanish va ifloslanish holatlarini oldindan baholash, dezinfeksiya va birinchi yordam choralarining nazariy asoslari

Xavflarni boshqarish printsiplari, biologik chiqindilarni ajratish va maxsus belgilangan idishlarga joylashtirish

Oʻtkir asboblarni xavfsiz utilizatsiya qilish nazariyasi, dezinfeksiya va sterilizatsiya usullarini tushunish

Namuna olish sanasi va aniq vaqtini yozish nazariyasi, biologik jarayonlar va vaqt bogʻliqligi masalan, qon namunasidagi sitokinlar ertalab va kechqurun farqlanishi mumkin

Aniq manzil, laboratoriya xona raqami yoki ekologik koordinatalarni yozish, namuna joyining atrof-muhit tavsifi: tuproq turi, suv manbasi turi, hayvon yoki oʻsimlik holati

Fizik omillar: harorat, namlik, bosim, biologik va tashqi omillar: organizm holati, dori qabul qilganligi, ifloslanish darajasi

Texnik sharoit: ishlatilgan asbob va metodlar, masʼul shaxs,   namuna yorligʻi va kodlash tizimining nazariy asoslari

Protokol yuritish va elektron bazaga maʼlumot kiritish qoidalari, maʼlumotlarni maxfiy va xavfsiz saqlash tamoyillari

Tasodifiy va tizimli xatolik tushunchalari, preanalitik, analitik va postanalitik xatoliklar

Nazorat namunalari va ularning vazifasi, xatolikni kamaytirish va sifatni oshirish nazariyasi

B1.03.7- Laboratoriyaga kelgan biomateriallarni qabul qilish va identifikatsiya qilish, har bir namunani laboratoriya jurnali va elektron tizimga kiritish

Mehnat harakatlari:

1. Namuna konteynerining yaxlitligi va qoplamini tekshirish,   yorliqdagi malumotlarning to gligini koʼrish ism, sana, vaqt, kod

2. Transport sharoitining saqlanishini baholash harorat, sovuq zanjir,vizual tekshiruv orqali ifloslanish yoki shikastlanishni aniqlash

3. Namuna beruvchi laboratoriya yoki xodimni tekshirish, belgilangan kodlash tizimiga muvofiqligini nazorat qilish

4. Kerak boʼlsa, qoʼshimcha identifikatsiya maʼlumotlarini so‘rash, har bir namunaning yagona identifikatorini belgilash

5. Namuna raqami yoki kodi, berilgan sana va vaqt, beruvchi xodim yoki laboratoriya nomi

6. Namunaning turi va hajmi, transport sharoiti va boshqa eslatmalar, kiritilgan maʼlumotni tekshirib tasdiqlash

7. Namuna kodi va barcha identifikatsiya maʼlumotlarini kiritish, namunaning kelgan sana-vaqti, turi va saqlash sharoitlarini belgilash

8. Zarur boʻlsa, maxsus eslatmalarni qoʻshish, kerakli tuzatishlarni amalga oshirish va qayd etish

9. Namuna va jurnal maʼlumotlarini solishtirish, xato yoki nomuvofiqliklarni aniqlash, xatolar boʻlsa, ularni tegishli masʼulga xabar qilish

10. Shaxsiy himoya vositalarini kiyish xalat, qoʻlqop, niqob,  steril yoki toza ish sharoitini taʼminlash, chiqindilarni alohida idishga yigʻish

11. Favqulodda vaziyatlar uchun protokolni bilish, laboratoriya ishining aniqligi va izchilligini taʼminlaydi,  natijalarni xolis va ishonchli qiladi

12. Xodimning masʼuliyat, diqqat va professional koʻnikmalarini mustahkamlaydi.

Koʻnikmalar:

Namuna konteynerining yaxlitligi va qoplamini baholash,  yorliqdagi maʼlumotlarning toʻgʻriligini tekshirish

Vizual tekshiruv orqali shikastlanish yoki ifloslanishni aniqlash, transport sharoitini harorat, sovuq zanjir v h k tekshirish

Namuna beruvchi laboratoriya yoki xodimni tekshirish,  belgilangan kodlash tizimiga muvofiqligini aniqlash

Yagona identifikatorni tayinlash, kerak boʻlsa qoʻshimcha identifikatsiya maʼlumotlarini soʻrash

Namuna raqami yoki kodi, berilgan sana va vaqt, beruvchi laboratoriya yoki xodim nomi, namuna turi, hajmi, transport sharoiti

Maxsus eslatmalarni qoʻshish, namuna kodi va identifikatsiya maʼlumotlarini toʻliq kiritish

Kelgan sana-vaqt, tur va saqlash sharoitlarini yozish,  maʼlumotni tekshirib tasdiqlash

Namuna va jurnal maʼlumotlarini solishtirish, nomuvofiqlik yoki xatoliklarni aniqlash, tegishli masʼulga xabar berish

Kerakli tuzatishlarni amalga oshirish va qayd etish, shaxsiy himoya vositalarini toʻgʻri kiyish xalat, qoʻlqop, niqob, ish joyini steril yoki toza saqlash

Chiqindilarni alohida idishga yigʻish va utilizatsiya qilish,   favqulodda vaziyatlar protokolini qoʻllay olish

Bilimlar:

Biologik materiallar qon, siydik, toʻqimalar, oʻsimlik namunasi, mikroorganizmlar laboratoriya tahlillari uchun asosiy manbadir

Biomaterialning sifati va yaxlitligi tahlil natijalarining ishonchliligini bevosita belgilaydi

Transport, saqlash va qabul qilish jarayonlaridagi notoʻgʻri harakatlar natijaga taʼsir qiladi, yagona identifikator belgilash

Beruvchi laboratoriya yoki xodimni tekshirish,  nomuvofiqlik aniqlansa, xatolarni tezkor aniqlash va tuzatish

Qoʻshimcha maʼlumotlarni soʻrash zarurati, namuna raqami/kodi, berilgan sana-vaqt, beruvchi laboratoriya yoki xodim nomi

Namuna turi, hajmi va transport sharoitlari, maxsus eslatmalar va protokol talablarini yozish

Namuna kodi va barcha identifikatsiya maʼlumotlarini toʻliq kiritish, kelgan sana-vaqt, turi va saqlash sharoitlarini belgilash, maʼlumotni tekshirib tasdiqlash

Tasodifiy va tizimli xatolik tushunchalari, preanalitik, analitik va postanalitik xatoliklar

Nazorat namunalari va ularning vazifasi, xatolikni kamaytirish usullari va sifatni oshirish printsiplari

B1.04.7- Har bir biomaterialga identifikatsiya raqami, sana va boshqa zarur belgilar berish, namunalarning saqlanish sharoitlarini nazorat qilish harorat, namlik, yorugʻlik,  namunalarning buzilishi yoki aralashib ketishini oldini olish

Mehnat harakatlari:

1. Har bir biomaterial uchun yagona kod yoki raqam tayinlash, kodlash tizimiga muvofiqlikni tekshirish laboratoriya standartlari boʻyicha.

2. Kodni yorliqqa yoki konteynerga yozish, olingan sana
va vaqt, namuna turi qon, siydik, toʼqima, mikroorganizmlar va hakoza.

3. Beruvchi laboratoriya yoki xodimning identifikatsiyasi, maxsus eslatmalar transport sharoiti, xavf belgisi, saqlash tavsiyasi.

4. Namuna turiga mos haroratni aniqlash, sovuq zanjirni (cold chain) saqlash, namlik darajasini belgilash va monitor qilish

5. Harorat nazorati qurilmalari (termometr, datalogger) bilan kuzatish, yorugʻlik taʼsirini minimallashtirish light-sensitive materiallar uchun qorongʻi saqlash

6. Biomateriallarni turkumlash va maxsus konteynerlarga joylashtirish, o‘xshash turdagi namunalarning aralashib ketishini oldini olish

7. Har bir xona yoki muzlatkich boʼylab monitoringni olib boorish, yorliqlar va kodlash tizimini qatʼiy tekshirish

8. Turli namunalarning alohida konteynerlarda saqlanishini taʼminlash, namunalarni transport va harakatlanish vaqtida ehtiyotkorlik bilan ishlash

9. Favqulodda vaziyatlarda shikastlanish, toʻkilish protokolni qoʻllash, har bir namuna uchun jurnal va elektron tizimga kiritish.

10. Saqlash sharoitlari va monitoring natijalarini qayd etish, harorat, namlik va yorugʻlik boʻyicha kuzatuvlarni protokollashtirish.

11. Har bir biomaterialga yagona identifikatsiya raqami
va belgilar berish, namunalarning kelib tushgan sana
va vaqtini qayd etish.

12. Saqlash sharoitlarini doimiy nazorat qilish harorat, namlik, yorugʼlik, namunalarning buzilishi va aralashib ketishini oldini olish.

13. Hujjatlashtirish va monitoringni izchillik bilan amalga oshirish, masʼuliyat, diqqat va ehtiyotkorlikni rivojlantirish.

Koʻnikmalar:

Har bir biomaterialga yagona laboratoriya kodi tayinlash,  kodlash tizimi va standartlarga muvofiqligini nazorat qilish

Kodni yorliq yoki konteynerga aniq, oʻchmas
va oʻzgartirilmas tarzda yozish, kodlashni elektron va qogʻoz jurnal bilan moslashtirish

Olingan sana va vaqtni toʻliq va aniq qayd etish, namuna turini belgilash qon, siydik, toʻqima, mikroorganizmlar
va h.k.

Beruvchi laboratoriya yoki xodimning identifikatsiyasi,  maxsus belgilar: transport sharoiti, bioxavf darajasi, saqlash tavsiyalari

Kod va belgilarni jurnal va elektron tizimga kiritish,  kiritilgan maʼlumotni qayta tekshirish va tasdiqlash

Xatolik aniqlansa, tuzatish va qayd qilish, maʼlumotlar izchilligi va tekshirilganligini saqlash

Namuna turiga mos haroratni belgilash muzlatkich, sovutgich, xona harorati, sovuq zanjirni (cold chain) saqlash va monitoring qilish

Termometr yoki datalogger yordamida haroratni muntazam kuzatish, haroratdagi oʻzgarishlarni protokollashtirish
va xabar berish

Namlik sezuvchan materiallar uchun optimal namlik darajasini saqlash, yorugʻlik sezuvchan namunalarda qorongʻi yoki maxsus idishlarda saqlash

Monitor orqali namlik va yorugʻlik sharoitlarini kuzatish,  biomateriallarni turkumlash va alohida konteynerlarda saqlash

Turli namunalarning aralashuvini oldini olish, saqlash joyida muntazam monitoring va qayd etish

Muzlatkich yoki xona boʻylab belgilanmagan joyga namuna qoʻymaslik, yorliqlar, kod va belgilarni har doim tekshirish

Favqulodda holatlarda protokolga muvofiq tezkor choralar koʻrish toʻkilish, shikastlanish, buzilish, aralashgan yoki shikastlangan namunani ajratish va qayd etish

Turli namunalarning alohida konteynerlarda saqlanishini taʼminlash, Transport va ish jarayonida ehtiyotkorlik bilan ishlash

Har bir namuna uchun jurnal va elektron tizimga maʼlumotlarni kiritish, saqlash sharoitlari harorat, namlik, yorugʻlik boʻyicha monitoring natijalarini qayd etish

Kiritilgan maʼlumotlarni tekshirish va tasdiqlash, oʻzaro tekshiruv va auditorlik talablariga muvofiqlikni taʼminlash

Bilimlar:

Biologik materiallar: qon, siydik, toʻqima, mikroorganizmlar va oʻsimlik namunalarini oʻz ichiga oladi, har bir biomaterial laboratoriya tahlillari uchun maʼlumot manbai hisoblanadi

Transport, saqlash va qabul qilish jarayonidagi notoʻgʻri harakatlar tahlil natijalariga sezilarli taʼsir qiladi

Har bir namuna laboratoriyada yagona identifikatsiya raqami bilan belgilanadi, kodlash va belgilar: sana, vaqt, namuna turi, beruvchi laboratoriya yoki xodim identifikatsiyasi, maxsus sharoitlar va xavf belgisi

Identifikatsiya printsiplari: chalkashlikni oldini olish, izchillikni taʼminlash, elektron va qogʻoz jurnallar bilan moslik

Namuna maʼlumotlarini qogʻoz jurnal va elektron tizimga kiritish printsiplari, maʼlumotlarni tekshirish, tasdiqlash
va xatoliklarni tuzatish nazariyasi

Monitoring va audit printsiplari, laboratoriya ishining izchilligi va xavfsizligini taʼminlash, harorat oʻzgarishini qayd etish va protokollashtirish

Turli namuna turlari uchun optimal haroratlar muzlatkich, sovutgich, xona harorati, sovuq zanjirni saqlash, termometr va datalogger orqali monitoring

Turli namunalarning alohida saqlanishini taʼminlash printsiplari, transport va ish jarayonida ehtiyotkorlik, protokolga muvofiq favqulodda vaziyatlar chorasi

Aralashgan yoki shikastlangan namuna holatini qayd etish va boshqarish, preanalitik xatoliklar: transport, saqlash, identifikatsiya notoʻgʻriligi

Analitik va postanalitik xatoliklar: maʼlumotlarni kiritishda yoki monitoringda xatolik, nazorat namunalari va sifatni oshirish printsiplari

B2.7 –

Oʻquv jarayonining tashkil etilishi, dars jadvali, mashgʻulotlar sifati va pedagogik yuklamalar bajarilishini tekshirish, talabalar davomatini, bilimlarni baholash va reyting tizimining toʻgʻri qoʻllanilishini monitoring qilish

B2.01.7-

Mehnat harakatlari:

1. Mikroskopni tekis va barqaror yuzaga qoyish elektr tarmogʼiga ulash agar elektron mikroskop bulsa

2. Obyektiv va okulyarni tozalash, ish stolini toza
va yorugʻlik yetarli ekanligini taʼminlash

3. Shaxsiy himoya vositalarini kiyish xalat, qoʻlqop, niqob, namunaning xavfsizligini taʼminlash

4. Boʻlimlash, boʻyash yoki boʻsh qatlam tayyorlash slayd tayyorlash, namuna hajmini mikroskopga moslashtirish

5. Kerakli stend yoki plashka (cover slip) qoʻyish, namunaning aralashib ketmasligini tekshirish

6. Zararli yoki infeksion namunalar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, obyektivni pastdan yuqoriga qarab fokuslash

7. Yorugʻlik va kondensatorni moslashtirish, kerak boʻlsa, yuqori kuchaytirish obʼektivlariga oʻtish

8. Mikroskopik obyektning tuzilishini kuzatish, rang, shakl, oʻlcham va boshqa xususiyatlarni belgilash

9. Kuzatilgan xususiyatlarni yozma yoki rasmli qayd etish, mikrometr yoki oʻlchov shkalasidan foydalanish

10. Hajm, uzunlik va boshqa oʻlchamlarni aniqlash, oʻlcham, tuzilish va boshqa kuzatuv natijalarini laboratoriya jurnaliga yoki elektron tizimga yozish

11. Kerak boʻlsa, diagramma yoki rasm chizish, shaxsiy himoya vositalarini ishlatish

12. Chiqindilarni toʻgʻri utilizatsiya qilish, mikroskop va ish stoli yuzasini ishlatgandan soʻng tozalash

13. Mikroskopni tayyorlash va sozlash biologik namunani xavfsiz tayyorlash

14. Fokuslash va mikroskopik kuzatish oʼlchash va natijalarni tizimli qayd etish

15. Mikroskopik tuzilish, oʼlcham va xususiyatlarni aniqlash gigiyena va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish diqqat, masʼuliyat va tekshiruv qobiliyatini rivojlantirish

Koʻnikmalar:

Mikroskopni tekis va barqaror ish yuzasiga joylashtirish,  elektr mikroskoplari uchun tarmoq bilan ulash
va kuchlanishni tekshirish

Obyektiv va okulyar linzalarni tozalash va zarur sozlash, ish stolini tozalash, yorugʻlik va ventilatsiya sharoitlarini nazorat qilish

Shaxsiy himoya vositalarini kiyish: xalat, qoʻlqop, niqob,  mikroskop va materiallar atrofida xavfsizlikni taʼminlash

Slayd va plashka tayyorlash: boʻyash, boʻsh qatlam, suyuqlik yoki quruq slayd

Namuna hajmini mikroskop va obʼektiv kuchaytirishiga moslashtirish, Cover slip qoʻyish va namunaning barqarorligini taʼminlash

Namunaning aralashib ketmasligi va buzilmasligini tekshirish, infeksion yoki zararli biomaterial bilan ishlashda bioxavfsizlik qoidalarini qoʻllash

Yorugʻlik, kondensator va diyafragma orqali optimal koʻrinishni sozlash, kerak boʻlsa, yuqori kuchaytirish obʼektivlariga oʻtish

Obʼektivni pastdan yuqoriga qarab moslashtirish,  mikroskopik obyektning shakli, tuzilishi va rang xususiyatlarini aniqlash

Hajm, uzunlik va boshqa oʻlchamlarni baholash, katta xususiyatlar, masalan, hujayra yadrosi, organoidlar yoki filamentlar kabi strukturalarni kuzatish

Slaydlar boʻyicha yozma yoki chizmali qaydlar yuritish,   tajriba natijalarini rasm, diagramma va eslatmalar bilan boyitish

Mikrometr yoki oʻlchov shkalasidan foydalanish, hajm, uzunlik, diametr va boshqa oʻlchamlarni aniqlash

Oʻlchov va kuzatuv natijalarini jurnal va elektron tizimga kiritish, diagramma, chizma yoki rasm orqali vizual tahlil qilish

Olingan maʼlumotlarni laboratoriya standartlariga moslashtirish, shaxsiy himoya vositalarini toʻgʻri ishlatish

Chiqindilarni belgilangan tartibda utilizatsiya qilish,  infeksion yoki biohazard material bilan ishlashda xavfsizlik protokolini qoʻllash

Mikroskop va ish stoli yuzasini tozalash, mikroskopik obyektlarning tuzilishi, morfologiyasi va xususiyatlarini tahlil qilish

Oʻzaro solishtirish: sogʻlom va patologik namuna farqlari,   natijalarni ilmiy asosda tushuntirish va xulosalar chiqarish

Laboratoriya protokollari boʻyicha mustaqil xulosa qilish, mikroskopni xavfsiz va toʻgʻri tayyorlash

Mikroskopik obyektlarni oʼlchash va tahlil qilish, mikroskopik tuzilish, rang va morfologik xususiyatlarni aniqlash, natijalarni tizimli qayd etish va vizual ifodalash

Biologik namunani mikroskopik tekshiruvga tayyorlash, fokuslash va mikroskopik kuzatishni amalga oshirish

Gigiyena, bioxavfsizlik va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish,  diqqat, masʼuliyat va mustaqil tahlil qobiliyatini rivojlantirish

Bilimlar:

Obyektivlar, okulyarlar, kondensator, fokuslash vintlari, yorugʻlik manbai, mikrometr shkalasi

Turli mikroskop turlari: yorugʻlik mikroskopi, faza kontrast mikroskopi, elektron mikroskopi

Fokuslash orqali detal va tuzilishlarni aniqlash, rang
va kontrastni sozlash bilan morfologik xususiyatlarni koʻrsatish

Yorugʻlik va linza orqali namunaning magnifikatsiyasi, hujayralar: epitel, qon, nerv toʻqimalari

Mikrobiologik namunalar: bakteriya, zamburugʻ, viruslar,  oʻsimlik va hayvon toʻqimalari

Hajm, shakl, rang, tuzilish, yadrosi mavjudligi, Sirt va ichki struktura xususiyatlari, turli patologik holatlarning mikroskopik belgilarini aniqlash

Mikrometr va oʻlchov shkalasidan foydalanish, hajm, uzunlik, diametr va boshqa morfometrik parametrlarni aniqlash

Morfologik va oʻlchov natijalarini laboratoriya standartlariga moslashtirish, sogʻlom va patologik hujayra/tuzilmalarni solishtirish

Natijalarni yozma va vizual tarzda rasm, diagramma yoki jadval bilan qayd etish, boʻyash usullari orqali tuzilishlarni koʻrsatish

Faza kontrast yoki polarizatsiya yordamida kontrast oshirish, yorugʻlik va rang sezuvchanligi bilan mikroskopik detallarni aniq belgilash

Shaxsiy himoya vositalari va ularni ishlatish printsiplari,   mikroskop va ish stoli yuzasini tozalash, chiqindilarni toʻgʻri utilizatsiya qilish

Infeksion va zararli biomaterial bilan ishlashda xavfsizlik qoidalari, mikroskopik kuzatishdan ilmiy xulosa chiqarish

Morfologik xususiyatlar asosida tahliliy va diagnostik natijalarni baholash, laboratoriya protokollari
va standartlariga mos xulosalar chiqarish

B2.02.7- Tekshiruv natijalarini laboratoriya jurnaliga aniq qayd etish, Mikroskop uskunalarini toʻgʻri ishlatish va texnik xizmat koʻrsatish

Mehnat harakatlari:

1. Har bir slayd yoki namuna uchun alohida yozuv yuritish, namuna kodi, sana, vaqt va tekshiruvchi xodimning ismi

2. Kuzatilgan morfologik xususiyatlar, oʻlchamlar va rang, kerak boʻlsa, mikroskopik tasvirni chizish yoki rasmga olish

3. Diagramma, chizma yoki jadval yordamida tafsilotlarni koʻrsatish, qayd etilgan natijalarni qayta tekshirish

4. Xatoliklarni tuzatish va izchil hujjatlashtirish, elektron jurnal tizimiga moslashtirish agar mavjud boʻlsa

5. Obʼektiv va okulyarni tozalash, yorugʼlik manbai
va kondensatorni moslashtirish

6. Fokuslashni boshlangʼich past obyektivdan amalga oshirish, obyektni toʻgʻri joylashtirish

7. Fokuslash va kerakli kuchaytirish obyektivlariga oʻtish,  tafsilotlarni kuzatib, yozma yoki rasmli qayd etish

8. Shaxsiy himoya vositalarini ishlatish xalat, qoʻlqop, niqob, ish stoli va mikroskopni ish tugagach tozalash

9. Infeksion biomaterial bilan ishlash qoidalariga rioya qilish,

linza va obyektivlarni muntazam tozalash

10. Yorugʻlik manbai va lampalarni tekshirish, kerak boʻlsa almashtirish, fokuslash vintlari va mexanizmlarini tekshirish va moylash

11. Mikroskopni ishlatgandan soʻng qopqoq bilan yopish,   qurilmani barqaror, quruq va toza joyda saqlash

12. Transport vaqtida ehtiyotkorlik bilan koʻchirish, mikroskop ishlamay qolsa, nosozlikni aniqlash

13. Texnik xizmat boʻlimiga yoki ustaga xabar berish, tekshiruv natijalari va kuzatuvlarni jurnalga aniq yozish

14. Mikroskop ishlashi va texnik xizmat holatini qayd etish,   muammolar yoki xatoliklar boʻlsa protokollashtirish

15. Mikroskopik tekshiruv natijalarini aniq va tizimli jurnalga kiritish, mikroskopni xavfsiz va toʼgʼri ishga tayyorlash, fokuslash va mikroskopik kuzatishni amalga oshirish

16. Tafsilotlarni yozma, diagramma yoki rasm orqali qayd etish,  Mikroskopga muntazam texnik xizmat koʼrsatish

17. Ish joyini va mikroskopni tozalash, gigiyena va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, xodimning masʼuliyati, diqqat va izchillik qobiliyatini rivojlantirish

Koʻnikmalar:

Har bir namuna uchun alohida yozuv yuritish, namuna kodi, sana, vaqt, tekshiruvchi xodimning ismi va laboratoriya kodi kiritish

Kuzatilgan morfologik xususiyatlar, oʻlchamlar, rang va strukturani batafsil qayd etish

Mikroskopik tasvirni rasmga olish yoki chizma qilish,  diagramma va jadval yordamida natijalarni yanada aniqlashtirish

Qayd etilgan maʼlumotlarni qayta tekshirish, xatoliklarni aniqlash va izchil tuzatish, elektron va qogʻoz jurnal bilan moslashtirish

Obyektiv va okulyar linzalarni tozalash va sozlash, yorugʻlik manbai va kondensatorni moslashtirish

Past kuchaytirish obyektividan boshlab fokuslashni amalga oshirish, obyektni slaydga toʻgʻri joylashtirish

Fokuslash va kerakli obʼektiv kuchaytirishlariga oʻtish tafsilotlarni tizimli kuzatish va yozma/rasmli qayd etish

Shaxsiy himoya vositalarini ishlatish xalat, qoʻlqop, niqob ish stoli va mikroskopni ish tugagach tozalash

Infeksion biomaterial bilan ishlash qoidalariga rioya qilish,  linza va obʼektivlarni muntazam tozalash

Yorugʻlik manbai va lampalarni tekshirish, kerak boʻlsa almashtirish, fokuslash vintlari va mexanizmlarni tekshirish va moylash

Mikroskopni ishlatgandan soʻng qopqoq bilan yopish,   qurilmani barqaror, quruq va toza joyda saqlash, transport vaqtida ehtiyotkorlik bilan koʻchirish

Mikroskop ishlamay qolsa, nosozlikni aniqlash, texnik xizmat boʻlimiga yoki ustaga xabar berish

Mikroskopik kuzatuvlar va oʻlchov natijalarini laboratoriya jurnaliga yozish, tafsilotlarni rasm, diagramma va jadval orqali vizual ifodalash

Qayd etilgan natijalarni qayta tekshirish va tasdiqlash,  natijalarni tahlil qilish va xulosa chiqarishda izchillikni taʼminlash

Shaxsiy himoya vositalarini toʻgʻri ishlatish, infeksion yoki biohazard material bilan ishlashda xavfsizlik protokolini qoʻllash

Bilimlar:

Obyektiv va okulyarlarni toʻgʻri joylashtirish, yorugʻlik manbasini moslashtirish koʻpincha kondensor va diafragma orqali

Fokusingni asta-sekin sozlash, yuqori kuchaytirishda ehtiyotkor boʻlish, toza slayd va lamel ishlatish

Namunani teng qatlamda joylashtirish, havo pufakchalaridan qochish, suv yoki tegishli suyuqlik bilan yoritishni taʼminlash

Dastlab past kuchaytirishda boshlash, keyin yuqori kuchaytirishga oʻtish, obyektni markazda saqlash va kerakli tasvirni suratga olish

Har bir eksperimentning sana va vaqtini yozish, ishlatilgan materiallar va usullarni batafsil tavsiflash, shu jumladan reagentlar va ularning miqdori

Eksperiment natijalarini aniq va toʻliq qayd etish, kerak boʻlsa rasm, chizma yoki mikroskop tasvirlarini qoʻshish, Jarayon davomida yuzaga kelgan xatolar va kuzatishlarni qayd qilish

Laboratoriya jurnalini imzolash va tekshiruv uchun tayyor holatda saqlash

Namuna tayyorlash: slayd va lamelni toza ishlatish, namuna qatlamini teng joylashtirish, havo pufakchalaridan saqlanish

Mikroskopni sozlash: obyektiv va okulyarlarni toʻgʻri joylashtirish, yorugʻlik manbasini moslashtirish, fokusingni asta-sekin sozlash

Kuzatish texnikasi: dastlab past kuchaytirishda boshlash va keyin yuqori kuchaytirishga oʻtish, obyektni markazda saqlash, kerakli tasvirni suratga olish

Tozalash: lensa va okulyarlarni mikroskop matosi bilan artish, reagent qoldiqlarini darhol olib tashlash

Saqlash: mikroskopni qopqoq bilan qoplab, chang va namlikdan himoya qilish, toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuri tushmaydigan joyda saqlash

Muntazam tekshiruv: mexanik qismlarning erkin harakatini va yorugʻlik manbai holatini nazorat qilish

B2.03.7- Biologik materiallarda kimyoviy tarkib va biokimyoviy parametrlarni aniqlash, Sifat va miqdoriy tahlillarni laboratoriya metodikalari boʻyicha bajarish

Mehnat harakatlari:

1. Ish joyini tayyorlash va zarur laboratoriya jihozlarini pipetkalar, spektrofotometr, centrifuga, pH-meter va hakoza joylashtirish, zarur reagentlar va eritmalarni tayyorlash va miqdorini tekshirish

2. Ishlab chiqiladigan biologik materialni qon, siydik, toʻqima namunalari belgilangan tartibda tayyorlash va identifikatsiya qilish, shaxsiy himoya vositalarini laboratoriya kiyimi, qoʻlqop, koʻzoynak kiyish

3. Biologik materialdan ishlash uchun kerakli miqdorlarni olish, zarur boʼlsa, materialni markazlashtirish, filtrlash yoki homogenlash

4. Namuna bilan ishlashda steril va ifloslanishdan himoyalangan shartlarni saqlash

3. Namunaning harorati, pH va boshqa shartlarini laboratoriya protokoli boʼyicha nazorat qilish

4. Belgilangan metodika boʻyicha kimyoviy reaksiyalarni bajarish masalan, enzimatik, titrimetrik, kolorimetrik usullar

5. Spektrofotometr, kolorimetr yoki boshqa oʻlchov asboblaridan foydalanish, reaktsiya natijalarini kuzatish, rang oʻzgarishi, precipitat hosil boʻlishi yoki boshqa vizual parametrlarni qayd etish

6. Olingan qiymatlarni laboratoriya jurnaliga yozish, kerak boʻlsa rasm yoki chizmalar bilan tasdi, kimyoviy tarkibni aniqlash uchun standartlar bilan solishtirish kalibrlash

7. Miqdoriy tahlilni laboratoriya metodikalari boʻyicha bajarish masalan, konsentratsiya, aktivlik, kontsentratsiya foizi

8. Sifat tahlili: namunaning kimyoviy komponentlari mavjudligi yoki yoʻqligini aniqlash

9. Olingan natijalarni tahlil qilish, xatolarni qayd etish
va laboratoriya jurnaliga yozish

10. Ishlatilgan idish, pipetka va asboblarni tozalash va dezinfeksiya qilish, qoldiq reagentlar va chiqindilarni xavfsiz tarzda yoʻq qilish

11. Biologik material va namuna qoldiqlarini tegishli shartlarda saqlash, laboratoriya ish joyini tartibga keltirish
va ishni yakunlash

12. Ish joyini dezinfeksiya qilish va barcha asbob-uskunalarni ishlashga tayyorlash, laboratoriya jurnalini ochib, eksperiment nomi, sana va ishchi shaxslarni yozish

13. Ishlab chiqiladigan namuna turi boʻyicha xavfsizlik choralari: biologik xavfni baholash, allergen yoki toksik reagentlardan ehtiyot boʻlish

14. Reagent va eritmalarning amal qilish muddati va saqlash shartlarini tekshirish

15. Ish davomida shaxsiy himoya vositalarini doimiy kiyish: qoʻlqop, laboratoriya koʻylagi, koʻzoynak, reagentlar bilan ishlashda xavfsizlik protokolini qatʼiy rioya qilish

16. Eksperimentlarni takrorlash orqali natijalarning ishonchliligini oshirish, laboratoriya texnikasi va asbob-uskunalarni muntazam tekshirish va texnik xizmat koʻrsatish

17. Har bir parametr uchun o‘lchovlar va reaksiyalarni takrorlash-natijalarning ishonchliligini oshirish, oʻlchash asboblarini kalibrlash va sozlash masalan, spektrofotometrni standart eritma bilan tekshirish

18. Reaksiyaning davomiyligi va haroratini qatʼiy nazorat qilish, natijalarni raqamli va grafik shaklda qayd etish, kerak boʻlsa diagramma yoki jadval hosil qilish.

Koʻnikmalar:

Ish joyini tartibga keltirish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, ishni boshlashdan oldin zarur asbob-uskunalar
va reagentlarni tayyorlash

Laboratoriya jurnalini yuritish, natijalarni tizimli yozish
va qayd etish, eksperiment protokolini tushunish va unga qatʼiy rioya qilish

Biologik materialni belgilangan miqdorda olish
va tayyorlash, namunaning sifatini tekshirish rang, konsistensiya, pH

Steril ishlash va ifloslanishdan himoya qilish, standart
va kontrol namunalari bilan ishlash

Kimyoviy reaksiyalarni laboratoriya metodikalari boʻyicha bajarish, spektrofotometr, kolorimetr, titrimetr va boshqa asboblarni toʻgʻri ishlatish

Reaksiyaning davomiyligi va sharoitlarini nazorat qilish,  natijalarni aniq va tizimli qayd etish, grafik va jadval shaklida tasvirlash

Biologik materialdagi komponentlarning mavjudligini aniqlash sifat tahlili, tarkibiy qismlarning miqdorini hisoblash miqdoriy tahlil

Natijalarni standartlar bilan solishtirish va tahlil qilish,  xatolarni aniqlash va ularni qayd etish

Biologik materiallarni sifatli va xavfsiz tayyorlash, kimyoviy va biokimyoviy tahlillarni ishonchli bajarish

Natijalarni aniq qayd etish va tahlil qilish, asbob-uskunalarni toʻgʻri ishlatish va texnik xizmat koʻrsatish qobiliyatiga ega boʻladilar

Bilimlar:

Biologik materiallar: qon, siydik, toʻqima, hujayra suyuqliklari va boshqa namunalar tarkibida biologik
va kimyoviy elementlar mavjud. Ularni tahlil qilish orqali organizmning sogʻlom yoki kasallik holati aniqlanadi

Biokimyoviy parametrlar: fermentlar, proteinlar, glyukoza, lipidlar, vitaminlar va elektrolitlar organizm faoliyatini baholashda asosiy koʻrsatkichlardir

Kimyoviy reaksiyalar: laboratoriyada amalga oshiriladigan reaksiyalar biologik komponentlarni aniqlash va oʻlchash uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Masalan, enzimatik reaktsiyalar, titrimetrik yoki kolorimetrik usullar

Namuna sifatini aniqlash: rang, konsistensiya, pH va boshqa parametrlar orqali namunaning tahlilga mosligi baholanadi

Sterillik va ifloslanishdan himoya: biologik materialdagi mikroorganizmlar yoki boshqa komponentlar natijani buzishi mumkin

Namuna tayyorlash metodikalari: homogenizatsiya, markazlashtirish, filtratsiya va konservantlar bilan ishlash

Spektrofotometriya: biologik komponentlarning yorugʻlikni yutish xususiyatiga asoslangan oʻlchov

Enzimatik reaktsiyalar: fermentlar yordamida substratni mahsulotga aylantirish jarayoni orqali tarkibiy moddaning miqdori aniqlanadi

Titrlash va kolorimetrik metodlar: reagent bilan reaksiyaga kirishish orqali kontsentratsiyani hisoblash imkonini beradi

Sifat tahlili: namunadagi komponent mavjudligini aniqlash masalan, glukoza bor yoki yoʻqligini tekshirish

Miqdoriy tahlil: biologik komponentlarning aniq konsentratsiyasini hisoblash

Standart va kontrol namunalari: tahlil natijalarini solishtirish va ishonchliligini tekshirish uchun ishlatiladi

Mikroskop, spektrofotometr, pH-meter va centrifuga kabi asboblar nazorat va kalibrlashni talab qiladi

Texnik xizmat: asboblarni tozalash, kalibrlash va muntazam tekshirish uzoq muddat ishlashini taʼminlaydi

Xavfsizlik qoidalari: shaxsiy himoya vositalari
va chiqindilarni xavfsiz yoʻq qilish laboratoriya ishining ajralmas qismidir

Natijalarni laboratoriya jurnaliga yozish, grafik va jadval shaklida tasvirlash, statistika va solishtirma tahlillar orqali xulosalar chiqarish

Muammolarni aniqlash va takroriy tekshiruvlar orqali ishonchlilikni oshirish, biologik materiallarni toʻgʻri tayyorlash va xavfsiz ishlash.

Kimyoviy va biokimyoviy tahlillarni ishonchli bajarish,   natijalarni sifat va miqdor jihatidan tahlil qilish

Asbob-uskunalarni samarali ishlatish va texnik xizmat koʻrsatish, eksperimentlarni ilmiy asosda baholash
va xulosalar chiqarish

B2.04.7- Nazorat namunalaridan foydalanib tahlil aniqligini tekshirish, Tahlil natijalarini qayd etish va rasmiylashtirish

Mehnat harakatlari:

1. Ish joyini tartibga keltirish, dezinfeksiya qilish va barcha asbob-uskunalarni ishga tayyorlash, zarur reagentlar
va eritmalarni tayyorlash, ularning amal qilish muddatini tekshirish

2. Laboratoriya jurnalini ochish va eksperiment nomi, sana va ishchi shaxslarni qayd etish, shaxsiy himoya vositalarini kiyish: laboratoriya koʻylagi, qoʻlqop, koʻzoynak

3. Belgilangan standart nazorat namunalari va kontrol eritmalarni tayyorlash, namunalar va nazorat standartlarini identifikatsiya qilish etiketlash

4. Nazorat namunalari bilan ishlashda steril va ifloslanishdan himoya qilish, zarur boʻlsa, namunalarning harorat va saqlash shartlarini nazorat qilish

5. Asosiy biologik yoki kimyoviy namuna bilan birgalikda nazorat namunasini tahlil qilish, standart metodika boʻyicha kimyoviy yoki biokimyoviy reaktsiyalarni bajarish

6. Oʻlchash asboblarini spektrfotometr, kolorimetr, titrimetr va h.k.ishlatish, nazorat natijalarini asosiy natija bilan solishtirib, tahlil aniqligini tekshirish

7. Agar aniqlik qoniqtirmasa, metodni takrorlash yoki asbobni tekshirish.

8. Eksperiment natijalarini laboratoriya jurnaliga aniq yozish,  nazorat va asosiy namuna natijalarini jadval yoki grafik shaklida tasvirlash.

9. Olingan qiymatlarni standartlar bilan solishtirish
va aniqlikni belgilash, har qanday xatolar, ogʻishlar
va izohlarni jurnalga yozish.

10. Laboratoriya jurnalida tahlil natijalarini rasmiylashtirish: sana, ishchi shaxs, tahlil turi, metod va natijalar, nazorat namunalar bilan solishtirish xulosasini yozish aniqlik, ishonchlilik darajasi

11. Agar natijalar tahlil standartlariga mos kelmasa, xulosa
va tavsiyalar berish, jurnalda imzo qoʻyish va tahlil natijalarini rasmiy tasdiqlash.

12. Ishlatilgan asbob va idishlarni tozalash va dezinfeksiya qilish, qoldiq reagent va chiqindilarni xavfsiz tarzda yoʻq qilish, ish joyini tartibga keltirish va laboratoriya ishini yakunlash.

Koʻnikmalar:

Ish joyini tartibga keltirish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, zarur reagentlar, eritmalar va asboblarni tayyorlash

Laboratoriya jurnalini toʻgʻri yuritish va eksperiment maʼlumotlarini yozish, standart nazorat namunalari va kontrol eritmalarni tayyorlash va identifikatsiya qilish

Nazorat namunalari yordamida tahlil aniqligini tekshirish,  sterillik va ifloslanishdan himoya qilish

Kimyoviy va biokimyoviy reaksiyalarni metodika boʻyicha bajarish, oʻlchash asboblaridan spektrfotometr, kolorimetr
va h.k. toʻgʻri foydalanish

Nazorat natijalari bilan asosiy namuna natijalarini solishtirish, eksperiment natijalarini laboratoriya jurnaliga aniq va tizimli yozish

Nazorat natijalari bilan solishtirish orqali aniqlikni belgilash,

jadval, grafik yoki rasm shaklida natijalarni tasvirlash

Tahlil xulosalari va tavsiyalarni rasmiylashtirish, jurnalni imzolash, shaxsiy himoya vositalarini doimiy kiyish va xavfsizlik protokoliga rioya qilish

Ishlatilgan asbob va idishlarni tozalash, dezinfeksiya qilish, qoldiq reagent va chiqindilarni xavfsiz tarzda yoʻq qilish

Tahlil natijalarining aniqligini nazorat qiladi, natijalarni tizimli qayd etadi, ish jarayonini xavfsiz va samarali amalga oshiradi

Bilimlar:

 Nazorat namunasi-bu laboratoriyada tahlilning aniqligi va ishonchliligini tekshirish uchun ishlatiladigan standart namuna, nazorat namunasi bilan ishlash eksperimentni standartlashtirish va xatoliklarni aniqlash imkonini beradi

Tahlil natijalarini aniqlashda nazorat namunasi yordamida:

ishlatilayotgan metodikaning toʻgʻriligini tekshirish, asbob-uskunalarning toʻgʻri ishlashini aniqlash, tahlil natijalarining reproduktivligini baholash mumkin

Aniqlik (accuracy)-olingan natijaning haqiqiy qiymatga qanchalik yaqinligi, ishonchlilik (precision) -natijalar bir-biriga qanchalik mos kelishi

Nazorat namunasi yordamida aniqlik va ishonchlilikni tekshirish laboratoriya natijalarining sifatini kafolatlaydi

Laboratoriya natijalari rasmiy tarzda jurnal yoki protokolga yozilishi kerak: sana, ishchi shaxs, tahlil turi va ishlatilgan metod, nazorat namunasi va asosiy namuna natijalari, aniqlik, xatoliklar va xulosalar

Rasmiylashtirish orqali natijalar boshqa mutaxassislar tomonidan tekshirilishi va qayta ishlanishi mumkin, nazorat namunalarini tayyorlash va ishlashda steril va xavfsiz muhitni saqlash

Shaxsiy himoya vositalari laboratoriya kiyimi, qoʻlqop, koʻzoynak bilan ishlash, asbob-uskunalarni toʻgʻri ishlatish va texnik xizmat koʻrsatish: kalibrlash, tozalash va dezinfeksiya

Nazorat namunalarining vazifasi va ahamiyatini tushunadi,

tahlil natijalarini aniqlik va ishonchlilik nuqtayi nazaridan baholay oladi

Natijalarni tizimli va rasmiy tarzda qayd etadi, xavfsizlik
va texnik xizmat qoidalariga rioya qiladi

Masʼuliyat va mustaqillik:

Tahlil natijalarining aniqligi va ishonchliligi uchun javobgarlik, nazorat namunalari yordamida xatoliklarni aniqlash va tuzatish

Eksperiment natijalarini laboratoriya jurnalida toʻliq va aniq qayd etish, shaxsiy himoya vositalarini kiyish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish

Biologik material va reagentlarni xavfsiz saqlash va yoʻq qilish, ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va dezinfeksiya qilish

Natijalarni oʻzgartirmasdan, toʻliq va rost yozish,  eksperimentlarni boshqa mutaxassislar tekshirishi uchun tayyor holatda saqlash

Standart laboratoriya protokollarini oʻqib, ularni toʻliq va aniq bajarish, nazorat namunalarini tanlash va ularni tahlil qilishni mustaqil amalga oshirish

Olingan natijalarni standartlar bilan solishtirish va aniqlikni baholash, xatoliklar yuzaga kelganda, ularni aniqlash va oʻz-oʻzini tuzatish

Eksperimentlarni ishonchli va xavfsiz bajaradi, natijalarni aniq va rasmiy tarzda qayd etadi, mustaqil va professionallik bilan qaror qabul qiladi

Murakkab yoki noaniq vaziyatlarda laboratoriya metodikalarini moslashtira olish, ish jarayonida yuzaga keladigan kichik muammolarni mustaqil hal qilish

Masʼuliyatsiz mustaqillik xavfli boʻlishi mumkin xato natijalar, xavfsizlik buzilishi, mustaqilliksiz masʼuliyat samarali boʻlmaydi har doim yordamga muhtoj boʻlish

laboratoriya xodimi yoki oʻquvchi har ikki jihatni uygʻun rivojlantirishi zarur: tahlilni mustaqil bajarish, natijalarga masʼuliyat bilan yondashish, xavfsizlik va rasmiylashtirish qoidalariga rioya qilish

Texnik va/yoki texnologik talab

Texnik vositalarga umumiy talablar:

Biologiya laboratoriya asbob-uskunalari bilan ishlashni bilish (mikroskop, sentrifuga, termostat, inkubator, pH-metr va boshqalar).

O‘lchov asboblarini sozlash, tekshirish va kalibrlash ko‘nikmasiga ega bo‘lish, biologik namunalarni to‘g‘ri yig‘ish, tayyorlash va saqlash, kompyuter texnikasi va ma’lumotlarni qayta ishlash dasturlari bilan ishlash, laboratoriya jihozlarini tozalash, saqlash va texnik holatini nazorat qilish, laboratoriya xavfsizligi va sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya qilish.

Biologik tajribalarni belgilangan metodika asosida bosqichma-bosqich o‘tkazish.

Steril sharoitda ishlash (aseptika va antiseptika qoidalariga amal qilish), biologik reaktivlar va ozuqa muhitlarini to‘g‘ri tayyorlash va qo‘llash, tajriba natijalarini aniq qayd etish, tahlil qilish va laboratoriya hisobotlarini tayyorlash, tadqiqot jarayonida aniqlik va takrorlanuvchanlikni ta’minlash, biologik chiqindilarni belgilangan tartibda yig‘ish va utilizatsiya qilish.

Umumiy biologiya, mikrobiologiya yoki genetika asoslarini bilish, analitik fikrlash va ilmiy tadqiqot olib borish ko‘nikmasi, jamoada ishlash va ilmiy rahbar ko‘rsatmalariga amal qilish, laboratoriya hujjatlarini to‘g‘ri yuritish.

Kasbning nomi:

Qishloq xoʻjaligi sohasida laborant tadqiqotchi

Mashgʻulot nomining kodi:

TMR boʻyicha malaka darajasi:

7

Malakani baholashga qoʻyiladigan talablar:

Tavsiya etiladi

Amaliy tajriba (ish staji)ga qoʻyilgan talablar:

Qishloq xo‘jaligi laboratoriyalarida yoki ilmiy tadqiqot markazlarida kamida 1–3 yil amaliy ish tajribasi, laboratoriya sharoitida tadqiqot olib borish va tajribalar o‘tkazish tajribasi.

Tuproq, o‘simlik va boshqa qishloq xo‘jaligi namunalarini yig‘ish, tayyorlash va saqlash tajribasi, laboratoriya sharoitida kimyoviy yoki biologik tahlillarni o‘tkazish, o‘simliklarning o‘sishi, rivojlanishi va hosildorligini kuzatish va baholash, tajriba natijalarini qayd etish, tahlil qilish va hisobot tayyorlash.

Laboratoriya asbob-uskunalari va qishloq xo‘jaligi reaktivlari bilan ishlash tajribasi, kompyuterda ma’lumotlarni qayta ishlash va saqlash ko‘nikmasi, ilmiy guruh tarkibida ishlash va ilmiy rahbar topshiriqlarini bajarish tajribasi, laboratoriya xavfsizligi va ekologik talablarni amalda qo‘llash.

Layoqatiga va shaxsiy kompetensiyalarga qoʻyilgan talablar

Oliy taʼlim sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilish va amaliyotda qoʻllash;

Qishloq xo‘jaligi, agronomiya, agrobiologiya yoki tuproqshunoslik asoslarini bilish, laboratoriya tadqiqotlari va tajribalarini metodika asosida bajarish qobiliyati, tuproq, o‘simlik va boshqa biologik namunalar bilan ishlash ko‘nikmasi, o‘lchov va tahlil natijalarini to‘g‘ri qayd etish va tahlil qilish qobiliyati, laboratoriya jihozlari va reaktivlaridan to‘g‘ri foydalanish.

muloqot madaniyati-rahbarlar, pedagog xodimlar va talabalar bilan professional muloqot olib borish;

stressga chidamlilik -ziddiyatli va murakkab vaziyatlarda oʻzini tuta bilish;

tashabbuskorlik-taʼlim sifatini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqish;

oʻzini rivojlantirishga intilish-kasbiy bilim va kompetensiyalarni muntazam oshirib borish;

diqqat va aniqlik – tajribalarni bajarishda xatolarga yo‘l qo‘ymaslik;

mas’uliyatlilik – laboratoriya jihozlari va tajriba natijalariga ehtiyotkorlik bilan yondashish;

analitik fikrlash – olingan natijalarni tahlil qilish va xulosalar chiqarish;

jamoada ishlash qobiliyati – ilmiy guruh bilan hamkorlikda ishlash;

tashabbuskorlik – yangi usullar va tadqiqot yo‘nalishlarini o‘rganishga intilish;

kompyuterda ma’lumotlar bilan ishlash (jadval, hisobot tayyorlash)

laboratoriya xavfsizligi va ekologik talablarga rioya qilish;

ilmiy hujjatlar va hisobotlarni to‘g‘ri rasmiylashtirish;

laboratoriya xavfsizligi va ekologik talablarga rioya qilish;

ilmiy hujjatlar va hisobotlarni to‘g‘ri rasmiylashtirish;

laboratoriya xavfsizligi va ekologik talablarga rioya qilish;

ilmiy hujjatlar va hisobotlarni to‘g‘ri rasmiylashtirish.

Taʼlim darajasiga qoʻyilgan talablar:

magistratura;

yuqori darajadagi qoʻshimcha taʼlim (internatura, ordinatura, biznes boshqaruvi, davlat boshqaruvi va boshqa xalqaro tan olingan taʼlim);

mutaxassislik (spetsialitet);

bakalavriat va amaliy tajriba;

Informal taʼlim bilan bogʻliqligi:

-

Kasbiy standartlar reyestrida mavjudligi:

-

Kasbning boshqa mumkin boʻlgan nomlari:

Boshqa kasblar bilan aloqadorligi:

TMR boʻyicha malaka darajasi:

Kasbning nomi:

Mehnat funksiyalarining tavsifi

Kodi va nomi

Mehnat vazifalari

B1.7-

Oliy taʼlim tashkilotida taʼlim jarayonining amaldagi qonunchilik, davlat taʼlim standartlari, normativ-huquqiy hujjatlar va ichki tartib-qoidalarga muvofiqligini nazorat qilish

B1.01.7- Tasdiqlangan metodika va standartlar asosida tuproq, suv, oʻsimlik va mahsulotlardan namuna olish, Namuna olish jarayonida namunalar vakilligi (representativlik)ni taʼminlash

Oʻqitish natijalari

Mehnat harakatlari:

1. Ish joyini va ishchi joyni tartibga keltirish, zarur asbob-uskunalarni tayyorlash shprits, qoplar, idishlar, etiketkalar, marker va h.k.

2. Ishlashdan oldin shaxsiy himoya vositalarini kiyish: qoʼlqop, laboratoriya koʼylagi, koʼzoynak, namuna olinadigan hududni aniqlash va belgilash

3. Standart metodika va protokollarni oʼrganish: har bir turdagi material tuproq, suv, oʼsimlik, mahsulot uchun belgilangan namunalar olish tartibini bilish

4. Tuproq maydonini vakillikni taʼminlash uchun bloklar yoki shox shaklida namunalar olish, har bir blokdan bir nechta kichik namuna olish va ularni aralashtirish

5. Umumiy namunaning etalon qismi uchun aralash tuproqni tayyorlash, namunani quruq, toza idishga joylashtirish
va identifikatsiya qilish

6. Suv manbasini koʼl, daryo, suv havzasi belgilash
va vakillikni taʼminlash uchun bir nechta nuqtadan namuna olish, namuna olishda qotib qolmaslik va ifloslanishdan saqlanish

7. Har bir nuqtadan olingan suvni aralashtirish yoki belgilangan hajmga moslashtirish, idishlarga solib, identifikatsiya va yorliq qoʼyish

8. Har bir maydon yoki partiyadan vakillikni taʼminlash uchun bir nechta oʻsimlik yoki mahsulot namunalarini tanlash

9. Shakl, hajm va holat boʻyicha turli namunalardan aralash vakillik namunasi tayyorlash, namuna idishlarini toza
va yopiq holda saqlash, yorliq va identifikatsiya qilish

10. Har bir turdagi material uchun belgilangan standartlar
va metodikaga rioya qilish, namuna hajmi va sonini hududning oʻlchami, heterojenligi va tahlil maqsadiga moslash

11. Turli nuqtalardan olinadigan namunalarning aralashini tayyorlash va namunaning vakilligini tekshirish, vakillikni hujjatlashtirish va laboratoriya jurnaliga qayd etish

12. Namuna olinadigan hududning xaritasini yoki rejani tayyorlash, hududdagi tabiiy va antropogen oʻzgarishlarni aniqlash masalan, suv oqimi, tuproq turi, oʻsimlik turlari

13. Kerakli asboblar va idishlarning steril yoki toza ekanligini tekshirish, namuna olish rejasini tasdiqlash va ishni ketma-ketlik boʻyicha tashkil etish

14. Tuproqning sirt qatlamidan va chuqur qatlamdan vakillikni taʼminlash uchun alohida namunalar olish, tuproq namunalari orasida ifloslanish yoki aralashuvni oldini olish uchun alohida asboblardan foydalanish

15. Namuna olingan joylar va chuqurliklarni jurnalga qayd etish, kerak boʻlsa, tuproqni quritish yoki maydalash orqali tahlilga tayyorlash

16. Suv nuqtalarini hudud boʻyicha tasodifiy yoki belgilangan tartibda tanlash, suvni turli qatlamlardan olish sirt, oʻrtacha, past qatlam va aralashtirish

17. Namuna idishlarini yopiq holda saqlash va yorliq bilan belgilash, agar tahlil tez amalga oshirilmasa, suvni sovutib yoki konservant qoʻshib saqlash

18. Har bir namunaning saqlash harorati va sharoitini standartlarga muvofiq belgilash, namuna kodlash
va identifikatsiya qilish orqali aralashuv yoki xatoliklarni oldini olish

19. Transport davomida namunaning sifatini saqlash uchun maxsus qutilar yoki sovutgichlardan foydalanish, kerak boʻlsa, laboratoriyaga yetkazilganda namunaning holatini qayta tekshirish

Koʻnikmalar:

Ish joyini tartibga keltirish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, zarur asbob-uskunalar va idishlarni tayyorlash

Standart metodika va protokollarga rioya qilgan holda ish rejasini tuzish

Tuproq maydonidan vakillikni taʼminlab namuna olish blok, shox yoki qatlam usuli, tuproq qatlamlarini aralashtirib, umumiy namuna tayyorlash

Namuna idishlarini toza va yopiq holda saqlash, identifikatsiya qilish, turli qatlamlardan suvni olish
va aralashtirish

Suv manbasining turli nuqtalaridan vakillikni taʼminlab namuna olish, namuna idishlarini yopiq va yorliq bilan belgilash

Turli yosh, shakl va sifatdagi oʻsimlik yoki mahsulot qismlarini tanlash, aralash namuna tayyorlash va identifikatsiya qilish

Transport va saqlash shartlariga rioya qilish, har bir turdagi namuna uchun standart metodika va hajmga rioya qilish

Turli nuqtalardan olingan namunalarning aralashini tayyorlash va homojenligini tekshirish, vakillikni laboratoriya jurnalida qayd etish

Namunaning saqlash harorati va sharoitlariga rioya qilish,  idishlarni kodlash, yorliq qoʻyish va transportda shikastlanmasligini taʼminlash

Shaxsiy himoya vositalarini kiyish va chiqindilarni xavfsiz yoʻq qilish

Bilimlar:

Namuna olish-bu tahlil qilinadigan materialdan vakillikni saqlagan holda qism olish jarayoni, vakillik (representativlik) -namuna hudud yoki partiyani toʻliq ifodalashi

Har bir turdagi material tuproq, suv, oʻsimlik, mahsulot uchun vakillikni taʼminlash usullari turlicha boʻladi

Namuna olish faqat tasdiqlangan metodika va standartlar asosida amalga oshiriladi masalan, ISO, GOST yoki milliy standartlar

Standartlar namuna hajmi, nuqtalar soni, aralash va homogenlash usulini belgilaydi, transport davomida namunaning vakilligini saqlash

Metodika va standartlarga rioya qilish tahlil natijalarining ishonchliligini kafolatlaydi

Tuproq: vakillikni taʼminlash uchun qatlamlar boʻyicha, blok yoki shox usulida namuna olinadi, suv: suv havzasi yoki oqimning turli nuqtalaridan va qatlamlaridan namuna olish tavsiya etiladi

Oʻsimlik va mahsulotlar: turli yosh, shakl, sifatdagi qismlardan namuna olish, aralash namuna tayyorlash

Namuna sifatini saqlash uchun harorat, yorugʻlik va konteyner sharoitlariga rioya qilish, identifikatsiya va kodlash orqali aralashuv yoki xatoliklarning oldini olish

Vakillikni taʼminlagan namuna tahlil natijasining aniqligi va ishonchliligini oshiradi, aralash va homogenlashtirilgan namuna tahlilga tayyorlanadi, natijalar standartlarga solishtiriladi

Natijalarni jurnal yoki elektron protokolda qayd etish orqali vakillik va sifat hujjatlashtiriladi, namuna olishning nazariy asosini tushunadi

Standart metodika va qonun-qoidalarga rioya qiladi, tuproq, suv, oʻsimlik va mahsulotlardan vakillikni taʼminlaydi

Namunaning sifatini saqlab, tahlil natijalarini ishonchli oladi

B1.02.7- Namuna olish vaqtini, joyini va sharoitlarini laboratoriya hujjatlarida qayd etish, Gigiyena va laboratoriya xavfsizligi qoidalariga rioya qilish

Mehnat harakatlari:

1. Ish joyini tartibga keltirish, zarur asbob-uskunalar va hujjatlarni tayyorlash laboratoriya jurnal, etiketa, marker, shprits, idishlar va h.k.

2. Shaxsiy himoya vositalarini kiyish: laboratoriya koʻylagi, qoʻlqop, koʻzoynak, agar kerak boʻlsa, respirator, namuna olish vaqtini aniq belgilash sana va soat

3. Laboratoriya xavfsizligi va gigiyena qoidalarini eslab chiqish va ish rejasini tuzish, namuna olinadigan hudud va material turini aniqlash

4. Namuna olish joyini aniqlash va xarita yoki nuqtalar boʻyicha belgilash, namuna olish sharoitlarini qayd etish: harorat, yorugʻlik, namlik, suv oqimi yoki tuproq holati kabi shartlar

5. Namunaning turini va hajmini laboratoriya jurnalida yozish, namuna identifikatsiya qilinishi uchun yorliq
va kodlashni bajarish

6. Namuna olish jarayonida qoʻlqop va himoya vositalarini kiygan holda ishlash, biologik, kimyoviy yoki toksik materiallar bilan ishlashda ehtiyot choralarini qoʻllash

7. Ishlatilgan asbob va idishlarni tozalash, dezinfeksiya qilish va chiqindilarni xavfsiz yoʻq qilish, hududni tartibga keltirish va ish tugagandan keyin qoʻllanilgan materiallarni xavfsiz saqlash

8. Laboratoriya jurnalida namuna olish vaqti, joyi va sharoitini aniq yozish, har qanday shubhali holat, ogʻish yoki xatoliklarni qayd etish

9. Namunaning keyingi tahlilga tayyorligini va identifikatsiya maʼlumotlarini hujjatlashtirish, jurnal yoki elektron protokolni imzolash va rasmiy tasdiqlash

10. Ish joyini tozalash va dezinfeksiya qilish, asbob-uskunalarni joyiga qoʻyish va tayyorlash

11. Xavfsizlik va gigiyena qoidalariga rioya qilgan holda laboratoriya ishini yakunlash

12. Ish joyini koʻzdan kechirish, zarur asbob-uskunalarni tayyorlash steril idishlar, markirovka vositalari, jurnal

13. Shaxsiy himoya vositalarini kiyish xalat, qoʻlqop, niqob, bosh kiyim, qoʻllarni antiseptik bilan dezinfeksiya qilish

14. Namuna olish boʻyicha yoʻriqnoma bilan tanishish,  hujjatlarni qayta koʻzdan kechirish

15. Markirovka va jurnal maʼlumotlarini solishtirish,   namunaning butligini tekshirish, sanitariya qoidalariga rioya etilganligini baholash

Koʻnikmalar:

Zarur hollarda vaqt zonasi yoki smena maʼlumotini koʻrsatish, namuna olingan va laboratoriyaga yetkazilgan vaqtni alohida qayd etish

Sana, oy, yil va aniq vaqtni soat, daqiqa yozish, 24 soatlik formatdan foydalanish masalan: 14:35

Tashkilot yoki obyekt nomini toʻliq yozish, aniq manzil viloyat, tuman, korxona nomi

Zarur hollarda GPS koordinatalarini qayd etish, namuna olingan muhitni tavsiflash ichimlik suvi, ishlab chiqarish sexi, tuproq, oziq-ovqat ombori va boshqalar

Atrof-muhit harorati va namligini yozish, namuna turi suv, havo, oziq-ovqat, biologik material va h.k, ishlatilgan asbob-uskunalar va ularning sterillik holati

Namuna olish usuli standart, tezkor, selektiv va boshqalar, transportirovka sharoiti muzlatilgan, sovutilgan, xona haroratida

Ish boshlashdan oldin va tugagandan soʻng qoʻllarni dezinfeksiya qilish, maxsus kiyim xalat, qoʻlqop, niqob, bosh kiyim kiyish

Himoya vositalarini toʻgʻri kiyish va yechish tartibini bilish,   ovqatlanish, ichimlik isteʼmol qilish va telefon ishlatishni laboratoriyada taqiqlash

Ish joyini ish boshida va oxirida dezinfeksiya qilish,  chiqindilarni biologik, kimyoviy va umumiy turlarga ajratish,

oqartiruvchi va dezinfeksiyalovchi vositalardan meʼyorida foydalanish

Namunaviy laboratoriya jurnalini toʻldirish mashqi, namuna olish jarayonini bosqichma-bosqich simulyatsiya qilish

Gigiyena va xavfsizlik boʻyicha test va vaziyatli masalalar ishlash, xavfsizlik boʻyicha ichki yoʻriqnoma bilan tanishish masalan, World Health Organization tavsiyalari asosida

Bilimlar:

Namuna olish-bu tekshiruv yoki tahlil uchun obyektning maʼlum qismidan standart talablarga muvofiq material ajratib olish jarayonidir, namuna reprezentativ haqiqiy holatni aks ettiruvchi boʻlishi zarur

Vaqt koʻrsatkichi natijaning ishonchliligiga taʼsir qiladi,   biologik va kimyoviy koʻrsatkichlar vaqt oʻtishi bilan oʻzgarishi mumkin

Namuna olingan vaqt va laboratoriyaga topshirilgan vaqt oʻrtasidagi interval nazorat qilinadi, hududiy, ekologik
va ishlab chiqarish sharoitlari natijaga taʼsir qiladi

Epidemiologik tekshiruvlarda joy maʼlumoti muhim hisoblanadi, manzilni toʻliq va aniq koʻrsatish tahlilni qayta tekshirish imkonini beradi

Atrof-muhit harorati, namlik, bosim kabi omillar, sanitariya holati

Namuna olish usuli va qoʻllanilgan asboblar, transportirovka va saqlash talablari

Gigiyena-sogʻliqni saqlash va kasalliklarning oldini olishga qaratilgan qoidalar tizimi, laboratoriya gigiyenasi -laboratoriya muhitida xavfsiz va toza sharoitni taʼminlash qoidalari majmui

Laboratoriya faoliyati sanitariya meʼyorlari asosida olib boriladi, xalqaro sogʻliqni saqlash talablari masalan, World Health Organization tavsiyalari

Laboratoriya sifat tizimi standartlari masalan, International Organization for Standardization tomonidan ishlab chiqilgan ISO talablari

B1.03.7- Har bir namunaga identifikatsiya raqami, sana va boshqa zarur belgilar berish, Namunalarning saqlanish sharoitlarini nazorat qilish harorat, namlik, yorugʻlik

Mehnat harakatlari:

1. Namuna olishdan oldin markirovka yorliqlari va jurnalni tayyorlash, kodlash tizimi bilan tanishish masalan: obyekt kodi–tartib raqami–sana

2. Qalam yoki suvga chidamli marker tayyorlash, raqamni namuna idishiga va laboratoriya jurnaliga bir xil koʼrinishda yozish

3. Har bir namuna uchun yagona takrorlanmaydigan identifikatsiya raqamini shakllantirish, kodni oldindan belgilangan tizim asosida tuzish

4. Namuna olingan sana va aniq vaqtni 24 soatlik formatda yozish, zarur hollarda namuna qabul qilingan vaqtni alohida qayd etish

5. Namuna turi suv, oziq-ovqat, biologik material va boshqalar,olingan joy nomi yoki kodi

6. Sovutgich, muzlatgich yoki maxsus shkafni ishga tayyorlash, termometr va gigrometrning ishlashini tekshirish

7. Gigrometr yordamida namlik darajasini oʻlchash, haddan tashqari namlik yoki quruqlik aniqlansa, choralar koʻrish ventilyatsiya, quritgich.

8. Yorugʻlikka sezgir namunalarni qorongʻi yoki maxsus idishda saqlash, toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuridan himoya qilish

9. Koʻrsatkichlarni maxsus nazorat jurnaliga yozish, yorugʻlik rejimiga rioya etilishini tekshirish

10. Saqlash joyida tartib va tozalikni saqlash, biologik va kimyoviy namunalarni alohida saqlash

11. Xavfsizlik va gigiyena qoidalariga rioya qilish xalqaro tavsiyalar, masalan, World Health Organization yoʻriqnomalari asosida

12. Saqlash sharoitlarini ichki sifat nazorati tizimi asosida muntazam audit qilish masalan, International Organization for Standardization standartlari talablari asosida

Koʻnikmalar:

Namunalar uchun yagona va takrorlanmaydigan kodlash tizimini qoʻllay olish, kodni toʻgʻri tuzish obyekt kodi–tartib raqami–sana

Markirovka jarayonini tez va xatosiz bajarish, identifikatsiya raqamini namuna idishi va jurnalga bir xil koʻrinishda yozish

Sana va vaqtni 24 soatlik formatda toʻgʻri qayd etish,   namuna turi, olingan joyi va masʼul shaxs maʼlumotlarini toʻliq kiritish, xatoliklarni belgilangan tartibda tuzatish

Yorliq va jurnal maʼlumotlarini oʻzaro solishtira olish,   chalkashlik va aralashib ketishning oldini olish, namuna yorligʻining oʻchmas va mustahkam joylashtirilganligini tekshirish

Termometr koʻrsatkichlarini toʻgʻri oʻqish, belgilangan harorat diapazoniga rioya qilish

Ogʻish aniqlanganda tezkor choralar koʻrish, Harorat koʻrsatkichlarini muntazam jurnalga qayd etish

Gigrometrdan foydalanish, namlik meʼyorlarini bilish
va baholash, kerakli hollarda ventilyatsiya yoki quritish choralarini qoʻllash

Yorugʻlikka sezgir namunalarni aniqlay olish, qorongʻi yoki maxsus himoyalangan sharoitda saqlashni tashkil qilish,  toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuri taʼsirini oldini olish

Namunalarni biologik va kimyoviy turlarga ajratib saqlash,  saqlash muddatlarini nazorat qilish, muddati oʻtgan namunalarni belgilangan tartibda utilizatsiya qilish

Ichki sifat nazorat tizimiga rioya qilish masalan, International Organization for Standardization standartlari asosida,   Gigiyena va xavfsizlik talablariga amal qilish (masalan, World Health Organization tavsiyalariga muvofiq)

Bilimlar:

Identifikatsiya-namunani boshqa namunalardan farqlash imkonini beruvchi yagona belgilar tizimi, har bir namuna takrorlanmaydigan (unikal) raqamga ega boʻlishi zarur

Notoʻgʻri identifikatsiya laboratoriya natijalarining ishonchliligini pasaytiradi, kod obyekt nomi, tartib raqami
va sanadan iborat boʻlishi mumkin

Kod qisqa, tushunarli va standartlashtirilgan boʻlishi kerak,  kodlash tizimi laboratoriyaning ichki meʼyoriy hujjatlari bilan belgilanadi

Yorliq oʻchmas, aniq va oʻqiladigan boʻlishi kerak, namuna idishi va laboratoriya jurnalidagi maʼlumotlar bir xil boʻlishi zarur

Maʼlumotlarning toʻliqligi va aniqligi laboratoriya sifat tizimining asosidir, xatolarni tuzatish belgilangan tartibda amalga oshiriladi, maʼlumotlar maxfiy va saqlanishi lozim

Notoʻgʻri saqlash natijalarni buzishi mumkin, fizik, kimyoviy va biologik jarayonlar harorat va yorugʻlik taʼsirida oʻzgaradi, saqlash sharoitlari namunaning sifatini saqlab qolishga qaratilgan

Laboratoriya faoliyati sifat va xavfsizlik talablariga asoslanadi, xalqaro sogʻliqni saqlash tavsiyalari masalan, World Health Organization

Sifat menejmenti va standartlashtirish talablari masalan, International Organization for Standardization tomonidan ishlab chiqilgan standartlar

B1.04.7- Namunalarning buzilishi yoki aralashib ketishini oldini olish, Saqlash muddatlariga va standartlarga qatʼiy rioya qilish Tuproq namunalari ustida pH, gumus miqdori, azot, fosfor va kaliy darajasini aniqlash, Olingan natijalarni laboratoriya jurnali va elektron maʼlumotlar bazasiga kiritish

Mehnat harakatlari:

1. Har bir namuna uchun alohida, zich yopiladigan idish tayyorlash, idishlarni oldindan identifikatsiya kodi bilan markirovkalash

2. Namunalarni qabul qilishda kod va hujjatlarni solishtirish,

har bir namuna bilan ishlaganda alohida qoʼlqopdan foydalanish

3. Ish joyini har bir namuna orasida tozalash, namunalarni aralashtirib yubormaslik uchun ularni alohida joylashtirish

4. Har bir namuna uchun maksimal saqlash muddatini aniqlash, qabul qilingan sana asosida saqlash muddatini hisoblash

5. Muddati oʻtgan namunalarni belgilangan tartibda utilizatsiya qilish, saqlash haroratini nazorat qilish va jurnalga qayd etish

6. Tuproq namunalarini quruq, salqin va toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuridan himoyalangan joyda saqlash, namlikdan himoya qilish uchun yopiq idishlardan foydalanish

7. Ichki laboratoriya yoʻriqnomalari hamda xalqaro standartlarga amal qilish masalan, International Organization for Standardization talablariga muvofiq

8. Tuproqni quritish xona haroratida, maydalash va elakdan oʼtkazish

9. Oʼlchov uchun kerakli miqdorni aniq tortish, pH-metrni kalibrlash

10. Tuproq–suv aralashmasini tayyorlash, elektrodni aralashmaga tushirib koʻrsatkichni oʻqish, natijani jurnalga yozish

11. Reaktivlar yordamida oksidlanish usulini qoʻllash, rang oʻzgarishini kuzatish yoki titrlash, hisob-kitob qilish va foiz miqdorini aniqlash

12. Identifikatsiya kodini toʻgʻri kiritish, koʻrsatkichlarni mos maydonlarga joylashtirish

13. Maʼlumotlarni saqlashdan oldin tekshirish, zaxira nusxa (backup) yaratish, kimyoviy reaktivlar bilan ishlashda himoya vositalarini kiyish

14. Ish joyini toza saqlash va chiqindilarni alohida yigʼish, laboratoriya sifat nazorati tizimiga rioya qilish masalan, World Health Organization tavsiyalariga muvofiq, ichki audit va oʼz-oʼzini tekshirishni muntazam oʼtkazish

15. Har bir koʻrsatkichni alohida ustunda yozish, sana
va identifikatsiya raqamini koʻrsatish

16. Oʻlchov birligini aniq qayd etish, hisob-kitob natijalarini tekshirib yozish

Koʻnikmalar:

Har bir tuproq namunasini toʻgʻri markirovka qilish kod, sana, joylashuv, chuqurlik, namunalarga individual identifikatsiya raqami (ID) berish

Idishlarni germetik yopish va tashish qoidalariga rioya qilish,

tuproq namunalarini saqlash harorati va namlik sharoitlarini nazorat qilish

Namunalarning aralashib ketishini oldini olish uchun alohida saqlash tizimini tashkil etish, ish jarayonida tozalikka kontaminatsiyani oldini olish rioya qilish

Amaldagi milliy va xalqaro standartlar bilan ishlash masalan, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat Standartlashtirish Agentligi talablari

Laboratoriya ichki yoʻriqnomalari va texnika xavfsizligi qoidalariga qatʼiy rioya qilish, namunalarni saqlash muddatini monitoring qilish va roʻyxat yuritish

pH-metr bilan ishlash va uni kalibrlash, tuproq eritmasini tayyorlash suv yoki KCl eritmasi bilan, natijalarni toʻgʻri oʻqish va qayd etish

Oksidlanish (Tyurin) usulini qoʻllash, reaktivlar bilan xavfsiz ishlash, hisob-kitoblarni aniq bajarish

Laboratoriya jurnalini toʻgʻri va aniq yuritish, har bir namuna boʻyicha alohida qayd varagʻini toʻldirish, maʼlumotlarni tekshirish (verifikatsiya) va xatolarni aniqlash

Elektron maʼlumotlar bazasiga maʼlumotlarni kiritish Excel, laboratoriya axborot tizimi, maʼlumotlarni arxivlash
va himoyalash

Olingan natijalarni agronomik meʼyorlar bilan taqqoslash,   takroriy tahlillar orqali aniqlikni tekshirish

Xulosa va tavsiyalar berish, ichki sifat nazorati (Quality Control) tamoyillariga amal qilish

Bilimlar:

Tuproqning kimyoviy va fizik xususiyatlarini aniqlash,   qishloq xoʻjaligi va ekologik monitoring uchun ishonchli maʼlumot olish

Namuna buzilishi natijalarni notoʻgʻri qiladi, shu sababli quyidagilar muhim, toza idishlar, namuna olinadigan idishlar kimyoviy reaktsiyaga taʼsir qilmaydigan, toza va quruq boʻlishi kerak

Namunaning aralashmasligi har bir namuna alohida belgilangan joydan olinadi va boshqa namunalardan aralashmasligi kerak, olov va quyoshdan himoyalash, namunani issiq, nam yoki quyoshli joylarda saqlamaslik

Tuproqning fizik, kimyoviy va biologik xususiyatlarini aniqlash, qishloq xoʻjaligi, ekologiya va landshaft monitoringi uchun ishonchli maʼlumot olish

Tuproq turiga qarab qum, loy, chernozem turli tahlil usullarini tanlash, namuna olishdan oldin maydon xaritasini tayyorlash

Tahlil qilinmagan namunalarni tezda saqlash, standartlarga ISO yoki milliy standartlar qatʼiy rioya qilish

Namunalarning etiketlarini toʻgʻri yozish, har bir tahlil uchun nazorat namunalarini ishlatish kalibratsiya va sifat nazorati

Har bir maydon uchun bir nechta kichik sub-namuna olinadi, keyin ular aralashtiriladi (composite sample), idishlar: shisha, plastik yoki metall idishlar, kimyoviy reaktsiyaga olib kelmasligi kerak, belgilanish: har bir namunaga kod, sana, joy va chuqurlik yoziladi

B2.7 –

Oʻquv jarayonining tashkil etilishi, dars jadvali, mashgʻulotlar sifati va pedagogik yuklamalar bajarilishini tekshirish, talabalar davomatini, bilimlarni baholash va reyting tizimining toʻgʻri qoʻllanilishini monitoring qilish

B2.01.7- Tuproq namunalari ustida pH, gumus miqdori, azot, fosfor va kaliy darajasini aniqlash, olingan natijalarni laboratoriya jurnali va elektron maʼlumotlar bazasiga kiritish

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya ishlarini tartibli va xavfsiz olib boorish,   namunalarning buzilish, aralashish yoki kontaminatsiya qilish xavfini kamaytirish

2. Ish stoli va asbob-uskunalarni tozalash, dezinfeksiya qilish,

zarur asboblarni tayyorlash: pH-metr, fotometr, oʻlchov chashkalari, ekstraksiya idishlari, elaklar

3. Namunalarga identifikatsiya etiketlari tayyorlash, namuna kodi, manzil, chuqurlik, sana, tahlil turi, namuna qattiq qismlaridan tosh, ildiz, katta zarrachalar tozalash

4. Tuproqni 2 mm elakdan oʻtkazish, quruq holda tayyorlash havo bilan quritish, har bir namuna alohida idishda saqlanishi.

5. Natijalarni raqamli shaklda kiritish va saqlash,  Qidirish va tahlil qilish oson, xatoliklar kamayadi, uzun muddatli monitoring va statistik tahlil uchun zarur

6. Ishlatilgan asboblarni tozalash va dezinfeksiya qilish,  namunalarni tegishli joyda saqlash yoki yoʻq qilish

7. Elektron maʼlumotlar bazasini zaxiralash, nazorat namunalarini tahlil qilib, natijalarni tekshirish.

8. Laboratoriya ish joyini tozalash va tartibga solish, ish uchun zarur asbob-uskunalarni tanlash va tayyorlash: pH-metr, fotometr, oʻlchov chashkalari, ekstraksiya idishlari, elaklar, elektron balans

9. Namunaning qattiq qismlarini tozalash tosh, ildiz, katta zarrachalar, tuproqni 2 mm elakdan oʻtkazish va quruqlashtirish.

10. Har bir mehnat harakati faqat texnik ish emas, balki tuproqning sifatini, unumdorligini va ekologik holatini tahlil qilish jarayonining bir qismi, qishloq xoʻjaligi amaliyoti rejalashtiriladi urugʻlantirish, oʻsimlik tanlovi

11. Tuproqni barqaror va unumdor saqlash strategiyasi ishlab chiqiladi, ilmiy tadqiqot va monitoring uchun ishonchli maʼlumotlar hosil boʻladi

Koʻnikmalar:

Namunalarga toʻgʻri identifikatsiya etiketlarini tayyorlash: kod, manzil, chuqurlik, sana, namunaning aralashmasligini taʼminlash va alohida idishda saqlash

Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va dezinfeksiya qilish, natijalarni tekshirish va sifat nazoratini amalga oshirish, namunalarni saqlash yoki yoʻq qilish

Olingan natijalarni tahlil qilish, interpretatsiya qilish
va xulosa chiqarish, tuproq unumdorligini baholash
va oʻsimliklar uchun ozuqa rejasini tuzish

Ilmiy monitoring va ekologik baholash uchun maʼlumotlarni ishlatish, laboratoriyada xavfsiz va tartibli ishlay olasiz

Tuproq namunalari bilan toʻgʻri ishlay olasiz, kimyoviy tahlillarni toʻliq va ishonchli amalga oshirishingiz mumkin

Natijalarni tizimli qayd etishingiz va tahlil qilishingiz mumkin, ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash
va dezinfeksiya qilish

Natijalarni tekshirish va sifat nazoratini amalga oshirish,  namunalarni saqlash yoki yoʻq qilish, nazorat namunalarini tahlil qilish

Ish jarayonida yuzaga kelgan xatoliklarni aniqlash va tuzatish, olingan natijalarni tahlil qilish, interpretatsiya qilish va xulosa chiqarish

Tuproq unumdorligi va oʻsimliklar uchun ozuqa rejalarini tuzish, monitoring va ekologik baholash uchun maʼlumotlardan foydalanish

Ilmiy xulosalarni grafik va jadval shaklida ifodalash,   natijalarni boshqa tadqiqotlar bilan solishtirish, qaror qabul qilish uchun statistik va ekologik jihatdan asoslash

Bilimlar:

Namunalarga identifikatsiya etiketlarini tayyorlash: kod, manzil, chuqurlik, sana, tahlil turi, xavfsizlik qoidalari, ish rejalashtirish, vaqtni samarali boshqarish, laboratoriyada xavfsiz va samarali ish muhiti yaratish

Laboratoriya stolini tozalash va dezinfeksiya qilish, ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: pH-metr, fotometr, ekstraksiya idishlari, elaklar, elektron balans, pipetlar

Qattiq qismlardan tozalash tosh, ildiz, katta zarrachalar,  namunaning aralashmasligini taʼminlash va alohida idishda saqlash

Maʼlumotlarni tekshirish va xatoliklarni aniqlash, statistik tahlil va qidiruv imkoniyatlarini yaratish

Maʼlumotlarni xavfsiz saqlash va zaxiralash, natijalarni tizimli, xavfsiz va qulay tarzda boshqarish

Bilimlar: asbob-uskunalarni tozalash, namunalarni saqlash yoki yoʻq qilish, qo‘shimchalar: nazorat namunalarini tahlil qilish, ish jarayonidagi xatoliklarni aniqlash va tuzatish

Natija: laboratoriya ishlarining yuqori sifatini taʼminlash va ishonchli natija olish, grafik, jadval va diagramma yordamida natijalarni vizual ifodalash

Natijalarni boshqa tadqiqotlar bilan solishtirish, qaror qabul qilish uchun statistik va ekologik asoslash

Laboratoriyada xavfsiz va samarali ishlashni, tuproq unumdorligini baholash va oʻsimliklar uchun ozuqa rejasini tuzish, ilmiy monitoringni amalga oshirish.

Tuproq namunalari bilan toʻliq va sifatli ishlashni, kimyoviy tahlillarni ilmiy va ishonchli bajarishni

Natijalarni tizimli va raqamli tarzda boshqarishni, tahlil asosida ilmiy va amaliy xulosalar chiqarishni oʻrganasiz

B2.02.7- Oʻsimlik namunalarini tayyorlash va oziqlanish elementlarini azot, fosfor, kaliy va boshqa mikroelementlar tahlil qilish,Natijalarni standart shakl va elektron formatda qayd etish

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya ish joyini tozalash va tartibga solish,  Ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: blender/mikser, ekstraksiya idishlari, oʼlchov chashkalari, pH-metr, fotometr, spektrofotometr, pipetlar

2. Shaxsiy himoya vositalarini kiyish: qoʼlqop, koʼzoynak, lab mantiyasi, o‘simlik namunalarini identifikatsiya qilish: namuna kodi, olingan joyi, turi, sana

3. Olingan oʼsimliklarni tozalash: chang, tuproq, qurigan barg yoki begona materiallarni olib tashlash, namunaning kerakli qismlarini ajratish: barg, ildiz, poyasi, meva va h.k., tahlil turiga qarab

4. Namuna quritish: tabiiy havo yoki 60°C dan oshmaydigan pechda quruqlashtirish, namunaning bir hil holatini taʼminlash: maydalash, blender yoki mikser yordamida homogenezatsiya qilish

5. Har bir namuna alohida idishda saqlanishi
va aralashmasligi, namunaning belgilangan miqdorini oling

6. Kjeldahl yoki spektrofotometrik usul bilan azot ekstraksiyasini amalga oshirish, olingan eritmaning azot miqdorini hisoblash

7. Natijalarni raqamli formatda kiritish Excel, LIMS yoki maxsus baza, standart shaklda: element nomi, birligi (mg/kg yoki %), namuna kodi

8. Maʼlumotlarni tekshirish va xatoliklarni bartaraf etish,   Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va dezinfeksiya qilish

9. Natijalarni tekshirish, sifat nazorati namunalarini tahlil qilish, elektron bazani zaxiralash va saqlash

10. Namunalarning qolgan qismini tegishli sharoitda saqlash yoki yoʻq qilish, oʻsimlik namunasini toʻgʻri tayyorlash, aralashmasligini taʼminlash

11. Oziqlanish elementlarini ishonchli va standart usulda aniqlash, natijalarni laboratoriya jurnali va elektron bazada standart shaklda qayd etish

12. Ishning sifatini nazorat qilish va natijalarni ilmiy asosda tahlil qilishni oʻrganasiz

Koʻnikmalar:

Laboratoriya ish joyini tozalash va tartibga solish, Ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: blender/mikser, ekstraksiya idishlari, pipetlar, oʻlchov chashkalari, fotometr, pH-metr, spektrofotometr

Namunalarga identifikatsiya etiketlarini tayyorlash: kod, manzil, turi, sana, shaxsiy himoya vositalarini ishlatish, laboratoriyada xavfsiz va samarali ishlashni oʻrganish

Oʻsimliklardan begona materiallarni tozalash: tuproq, chang, qurigan barglar, namunaning kerakli qismlarini ajratish: barg, poya, ildiz, meva

Namunaning quritilishi va homogenlash: tabiiy havo yoki 60°C pechda quritish, blender/mikser yordamida maydalash,

namunaning aralashmasligini taʼminlash va alohida idishda saqlash, oʻsimlik namunasining sifatini saqlash va tahlilga tayyorlash

Laboratoriya jurnali: har bir namuna kodi, tahlil turi, sana, natijalar, elektron maʼlumotlar bazasi: natijalarni standart shaklda element nomi, birligi, miqdori kiritish

Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va dezinfeksiya qilish, natijalarni tekshirish va sifat nazoratini amalga oshirish

Maʼlumotlarni tekshirish, xatoliklarni aniqlash va zaxiralash, namunalarning qolgan qismini saqlash yoki yoʻq qilish

Olingan natijalarni tahlil qilish, interpretatsiya qilish
va xulosa chiqarish, tuproq va oʻsimlik uchun ozuqa rejalarini tuzish

Natijalarni grafik, jadval va diagramma shaklida vizual ifodalash, ilmiy monitoring va qaror qabul qilish uchun natijalarni statistik asoslash

Oʻsimlik namunasini toʻgʻri tayyorlash, oziqlanish elementlarini (N, P, K, mikroelementlar) ilmiy va ishonchli aniqlash

Natijalarni standart shakl va elektron bazada qayd etish,  laboratoriya ishlarini sifatli va xavfsiz bajarishni oʻrganasiz

Bilimlar:

Laboratoriya ish joyini tozalash, tartibga solish
va dezinfeksiya qilish, ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: blender/mikser, ekstraksiya idishlari, pipetlar, oʻlchov chashkalari, fotometr, pH-metr, spektrofotometr

Namunalarga identifikatsiya etiketlarini tayyorlash: kod, olingan joyi, turi, sana, shaxsiy himoya vositalarini ishlatish qoʻlqop, koʻzoynak, lab mantiyasi

Oʻsimliklardan begona materiallarni chang, tuproq, qurigan barg olib tashlash, namunaning kerakli qismlarini ajratish: barg, poya, ildiz, meva

Namunaning quritilishi va homogenlash: tabiiy havo yoki 60°C pechda quritish, blender/mikser yordamida maydalash,

namunaning aralashmasligini taʼminlash va alohida idishda saqlash

Laboratoriya jurnali: har bir namuna kodi, tahlil turi, sana, natijalar, elektron maʼlumotlar bazasi: natijalarni standart shaklda kiritish element nomi, birligi, miqdori

Maʼlumotlarni tekshirish, xatoliklarni aniqlash va zaxiralash,  ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va dezinfeksiya qilish

Natijalarni tekshirish va sifat nazoratini amalga oshirish,  namunalarning qolgan qismini saqlash yoki yoʻq qilish

Olingan natijalarni tahlil qilish, interpretatsiya qilish va xulosa chiqarish, tuproq va oʻsimliklar uchun ozuqa rejalarini tuzish

Natijalarni grafik, jadval va diagramma shaklida vizual ifodalash, ilmiy monitoring va qaror qabul qilish uchun natijalarni statistik asoslash

B2.03.7- Suv namunalarida shoʻrlanish darajasi, minerallashuv va boshqa fizik-kimyoviy koʻrsatkichlarni aniqlash,   Olingan natijalarni laboratoriya jurnali va hisobotlarida rasmiylashtirish

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya ish joyini tozalash va tartibga solish, ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: konduktometr, pH-metr, turbidimetr, fotometr, pipetlar, oʻlchov chashkalari, balans, ekstraksiya idishlari

2. Shaxsiy himoya vositalarini kiyish: qoʻlqop, koʻzoynak, lab mantiyasi, suv namunalarini identifikatsiya qilish: namuna kodi, manzili, olingan sana va tahlil turi

3. Ish jarayonini rejalashtirish va vaqtni samarali boshqarish,  namunalarning buzilish va aralashmaslik xavfini kamaytirish

4. Namunaning kerakli miqdorini ajratish, zarur boʻlsa filtratsiya qilish: aralashmalar va qattiq qismlarni olib tashlash

5. Namunaning homogenligini taʼminlash aralashtirish yoki ultratovush yordamida, namunaning aralashmasligini saqlash va alohida idishda saqlash

6. Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va dezinfeksiya qilish, nazorat namunalarini tahlil qilib, natijalarni tekshirish,  qolgan suv namunalarini saqlash yoki tegishli tarzda yoʻq qilish

7. Laboratoriya jurnali: har bir namuna kodi, tahlil turi, sana, olingan natijalar, grafika va jadval shaklida natijalarni vizual ifodalash

8. Hisobotlar va elektron maʼlumotlar bazasi: natijalarni standart shaklda kiritish element nomi, birlik, miqdor, maʼlumotlarni tekshirish va xatoliklarni bartaraf etish

9. Maʼlumotlarni zaxiralash va xavfsiz saqlash, laboratoriya ishlarining sifatini kafolatlash

10. Suv namunasini toʻgʻri tayyorlash va sifatini saqlash, shoʻrlanish, minerallashuv va boshqa fizik-kimyoviy koʻrsatkichlarni ilmiy va standart usulda aniqlash

11. Ish jarayonidagi xatoliklarni aniqlash va tuzatish, natijalarni laboratoriya jurnali, hisobot va elektron formatda qayd etish

12. Ishning sifatini nazorat qilish va ilmiy asosda xulosalar chiqarishni oʻrganasiz

Koʻnikmalar:

Laboratoriya ish joyini tozalash, tartibga solish va dezinfeksiya qilish

Shaxsiy himoya vositalarini ishlatish: qoʻlqop, koʻzoynak, lab mantiyasi, suv namunalarini identifikatsiya qilish: namuna kodi, manzili, olingan sana, tahlil turi

Ish jarayonini rejalashtirish va vaqtni samarali boshqarish,  namunalarning buzilish va aralashmaslik xavfini kamaytirish

Ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: konduktometr, pH-metr, turbidimetr, fotometr, atom absorbtsiya spektrofotometri, pipetlar, oʻlchov chashkalari, balans, ekstraksiya idishlari

Suv namunalarini aralashmasligini taʼminlash va alohida idishda saqlash, zarur boʻlsa filtratsiya qilish: qattiq qismlarni olib tashlash

Namunaning homogenligini taʼminlash aralashtirish yoki ultratovush yordamida, fizik xususiyatlarini vizual baholash: rang, shaffoflik, bulutlilik

Laboratoriya jurnali: har bir namuna kodi, tahlil turi, sana, natijalar, hisobot va elektron maʼlumotlar bazasi

Natijalarni standart shaklda kiritish element nomi, birlik, miqdor, maʼlumotlarni tekshirish va xatoliklarni bartaraf etish

Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va dezinfeksiya qilish,

nazorat namunalarini tahlil qilib natijalarni tekshirish, qolgan suv namunalarini saqlash yoki tegishli tarzda yoʻq qilish

Olingan natijalarni tahlil qilish, interpretatsiya qilish
va xulosa chiqarish, natijalarni grafik, jadval va diagramma shaklida vizual ifodalash

Suv sifatini baholash va monitoring qilish, qaror qabul qilish uchun statistik asoslash, suv namunasini toʻgʻri tayyorlash
va sifatini saqlash

Shoʻrlanish, minerallashuv va boshqa fizik-kimyoviy koʻrsatkichlarni ilmiy va standart usulda aniqlash, natijalarni laboratoriya jurnali, hisobot va elektron formatda qayd etish

Suv namunasini toʻgʻri tayyorlash va sifatini saqlash, ishning sifatini nazorat qilish va ilmiy asosda xulosalar chiqarishni oʻrganasiz

Bilimlar:

Laboratoriya ish joyini tozalash, tartibga solish va dezinfeksiya qilish, ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: konduktometr, pH-metr, turbidimetr, fotometr, atom absorbtsiya spektrofotometri, pipetlar, oʻlchov chashkalari, balans, ekstraksiya idishlari

Shaxsiy himoya vositalarini ishlatish: qoʻlqop, koʻzoynak, lab mantiyasi, suv namunalarini identifikatsiya qilish: namuna kodi, manzili, olingan sana, tahlil turi

Ish jarayonini rejalashtirish va vaqtni samarali boshqarish,   namunalarning buzilish va aralashmaslik xavfini kamaytirish

Suv namunasini aralashmasligini taʼminlash va alohida idishda saqlash, zarur boʻlsa filtratsiya qilish: qattiq qismlarni olib tashlash

Namunaning homogenligini taʼminlash aralashtirish yoki ultratovush yordamida, fizik xususiyatlarini vizual baholash: rang, shaffoflik, bulutlilik

Namuna qabul qilish standartlariga rioya qilish ISO, milliy standartlar, fizik-kimyoviy xususiyatlarni oldindan aniqlash orqali tahlil natijalarining ishonchliligini oshirish

Olingan natijalarni tahlil qilish, interpretatsiya qilish va xulosa chiqarish, natijalarni grafik, jadval va diagramma shaklida vizual ifodalash

Suv sifatini baholash va monitoring qilish, qaror qabul qilish uchun statistik asoslash

B2.04.7- Urugʻlarni standart metodika boʻyicha ekish, unuvchanlik darajasi va sifat koʻrsatkichlarini tekshirish, natijalarni aniq yozib borish va hisobotlarda rasmiylashtirish

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya yoki maydon ish joyini tozalash va tartibga solish, ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: oʻlchov chashkalari, maydoncha belgilar, ekish qutilari, qalam, registrator, vazn oʻlchovchi, termometr, namlik oʻlchagich

2. Shaxsiy himoya vositalarini ishlatish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak agar kimyoviy ishlovlar boʻlsa,   urugʻlarni identifikatsiya qilish: turi, partiyasi, olinish sanasi, kod belgisi

3. Urugʻlarni standart metodikaga muvofiq ekish masalan, qatlam qalinligi, masofa, chuqurlik, ekish uchun toza
va tayyorlangan tuproq yoki germetik idishlardan foydalanish.

4. Har bir urugʻ qatorini yoki idishini identifikatsiya qilish etiketka, kod, sana, suv berish va namlikni nazorat qilish, optimal sharoitlarni taʼminlash yorugʻlik, harorat

5. Har xil urugʻ turlari uchun maxsus ekish sharoitlarini hisobga olish, tuproq va namlikni bir xilda taʼminlash

6. Belgilangan muddatlarda urugʻlarni tekshirish: qanchasi chiqdi, qancha unuvchan, sifat koʻrsatkichlarini baholash: meva shakli, rangi, zarar yetmagan urugʻlar, mogʻorlanish

7. Statistik hisobot tayyorlash: foiz unuvchanlik, zarar koʻrsatkichlari, maʼlumotlarni tekshirish, xatoliklarni aniqlash va tuzatish

8. Tekshirishni standart metodika va qoidalarga muvofiq bajarish, Barcha koʻrsatkichlarni aniq va bir xilda qayd etish

9. Urugʻlarni standart metodika boʻyicha ekishni, unuvchanlik va sifat koʻrsatkichlarini tizimli tekshirishni

10. Laboratoriya jurnali va elektron maʼlumotlar bazasiga natijalarni kiritish: urugʻ kodi, turi, ekilgan sana, unuvchanlik foizi, sifat koʻrsatkichlari, hisobotlarda standart shaklda rasmiylashtirish: jadval, grafik, diagramma

11. Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va tartibga solish,  kuzatuv va tahlil jarayonida xatoliklarni aniqlash

12. Natijalardan kelib chiqqan xulosalarni chiqarish
va tavsiyalar berish masalan, eng yuqori unuvchan urugʻlarni tanlash

13. Natijalarni laboratoriya jurnali, hisobot va elektron formatda qayd etishni, ish sifatini nazorat qilish va ilmiy xulosalar chiqarishni oʻrganasiz

Koʻnikmalar:

Laboratoriya yoki maydon ish joyini tartibga solish
va tozalash, ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: oʻlchov chashkalari, ekish maydonchalari, ekish qutilari, vazn oʻlchovchi, termometr, namlik oʻlchagich

Shaxsiy himoya vositalarini ishlatish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, urugʻlarni identifikatsiya qilish: turi, partiyasi, olinish sanasi, kod belgisi

Urugʻlarni standart metodika boʻyicha ekish qatlam qalinligi, masofa, chuqurlik, tuproq yoki germetik idishlarni tayyorlash va urugʻlarni joylashtirish

Har bir urugʻ qatorini yoki idishini identifikatsiya qilish etiketka, kod, sana, suv berish va namlikni nazorat qilish, optimal yorugʻlik va harorat sharoitlarini taʼminlash

Belgilangan muddatlarda urugʻlarni tekshirish: chiqqan urugʻlar soni va unuvchanlik foizi, sifat koʻrsatkichlarini baholash: meva shakli, rangi, zarar yetmagan urugʻlar, mogʻorlanish

Statistik hisobot tayyorlash: % unuvchanlik, zarar koʻrsatkichlari, maʼlumotlarni tekshirish va xatoliklarni bartaraf etish

Laboratoriya jurnali va elektron maʼlumotlar bazasiga natijalarni kiritish: urugʻ kodi, turi, ekilgan sana, unuvchanlik foizi, sifat koʻrsatkichlari, hisobotlarda standart shaklda rasmiylashtirish: jadval, grafik, diagramma

Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va tartibga solish,  kuzatuv va tahlil jarayonida xatoliklarni aniqlash

Natijalardan kelib chiqqan xulosalarni chiqarish va tavsiyalar berish masalan, eng yuqori unuvchan urugʻlarni tanlash

Urugʻlarni standart metodika boʻyicha ekishni,

unuvchanlik va sifat koʻrsatkichlarini tizimli tekshirishni

Natijalarni laboratoriya jurnali, hisobot va elektron formatda qayd etishni, ish sifatini nazorat qilish va ilmiy xulosalar chiqarishni oʻrganasiz

Bilimlar:

Laboratoriya yoki maydon ish joyini tartibga solish, tozalash va dezinfeksiya qilish, ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: oʻlchov chashkalari, ekish maydonchalari, ekish qutilari, vazn oʻlchovchi, termometr, namlik oʻlchagich, etiketkalar, qalam, registrator

Shaxsiy himoya vositalarini ishlatish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, urugʻlarni identifikatsiya qilish: turi, partiyasi, olinish sanasi, kod belgisi

Belgilangan muddatlarda urugʻlarni tekshirish: chiqqan urugʻlar soni va unuvchanlik foizi, sifat koʻrsatkichlarini baholash: meva shakli, rangi, zarar yetmagan urugʻlar, mogʻorlanish, deformatsiyalar

Statistik hisobot tayyorlash: % unuvchanlik, zarar koʻrsatkichlari, qayta ishlash va qayta ekishga tayyor urugʻlarni alohida saqlash

Ish jarayonini rejalashtirish va vaqtni samarali taqsimlash,   urugʻlarning buzilish, mogʻorlanish yoki aralashmaslik xavfini kamaytirish

Urugʻlarni standart metodika boʻyicha ekish: qatlam qalinligi, masofa, chuqurlik, tuproq yoki germetik idishlarni tayyorlash va urugʻlarni joylashtirish

Har bir urugʻ qatorini yoki idishini identifikatsiya qilish etiketka, kod, sana, suv berish va namlikni nazorat qilish, optimal yorugʻlik va harorat sharoitlarini taʼminlash

Ilmiy xulosalarni amaliy choralar bilan bogʻlash eng yaxshi urugʻ partiyasini tanlash, ekish sharoitlarini optimallashtirish, Olingan maʼlumotlarni boshqa tadqiqotlar yoki tajribalar bilan solishtirish

Eksperimental kuzatuvlar asosida yangi metodlar yoki yaxshilanishlarni tavsiya qilish, tuproqning kislotali yoki ishqoriyligini tekshirish orqali ekishga moslash

Har xil urugʻ turlari uchun maxsus ekish sharoitlarini hisobga olish masalan, maʼlum namlik yoki harorat talab qiladigan urugʻlar, ekishdan oldin urugʻlarni shamollatish yoki namlik bilan muolaja qilish orqali unuvchanlikni oshirish

Masʼuliyat va mustaqillik:

Natijalarga javobgarlik: laboratoriya va maydon ishlarida olingan unuvchanlik va sifat koʻrsatkichlari natijalari uchun toʻliq javobgarlikni olish

Xavfsizlik va tartib: laboratoriya va maydon ish joyida xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, shaxsiy himoya vositalarini ishlatish

Natijalarni aniq rasmiylashtirish: laboratoriya jurnali, hisobot va elektron maʼlumotlar bazasiga maʼlumotlarni tizimli

va aniq kiritish

Asbob-uskunaga eʼtibor: ishlatiladigan asbob-uskunalarni toʻgʻri tayyorlash, ishlatish va tozalash orqali xatolik
va zararlarni oldini olish

Standartlarga rioya qilish: urugʻlarni ekish, kuzatish
va natijalarni qayd etishda belgilangan standart
va metodikaga qatʼiy amal qilish

Oʻz ishini rejalashtirish: urugʻlarni ekish, kuzatish
va natijalarni qayd etish jarayonlarini oʻz boshqaruvingiz bilan tashkil etish

Muammo yechish: ish jarayonida yuzaga kelgan kichik muammolarni mustaqil aniqlash va hal etish masalan, urugʻning notoʻgʻri joylashishi yoki namlik darajasining oʻzgarishi

Mustaqil tahlil qilish: unuvchanlik va sifat koʻrsatkichlarini oʻzingiz kuzatib, natijalarni oʻz bilim va tajribangiz asosida tahlil qilish

Taklif va tavsiyalar berish: urugʻ tahlili va ekish jarayonini optimallashtirish boʻyicha mustaqil ilmiy yoki amaliy tavsiyalar ishlab chiqish

Shaxsiy javobgarlik: natijalar notoʻgʻri boʻlsa, xatoni aniqlash va tuzatish uchun mustaqil choralar koʻrish, ish vaqtini boshqarish va muddatlarga rioya qilish

Eksperimental natijalardan xulosalar chiqarishda shaxsiy va ilmiy masʼuliyatni uygʻunlashtirish, kelajakda mustaqil tahlil va ekish strategiyasini ishlab chiqish koʻnikmasini rivojlantirish

Har bir ish bosqichi uchun javobgarlikni his qilasiz, maʼlumotlarni zaxiralash va xavfsiz saqlashga masʼul boʻlish,

ish jarayonini oʻz boshqaruvingiz bilan samarali tashkil qilasiz

Natijalarni ilmiy va standart asosda qayd etasiz, kelajakdagi urugʻ ishlatish va tahlil ishlariga mustaqil va masʼuliyatli yondashasiz

Texnik va/yoki texnologik talab

Texnik vositalarga umumiy talablar:

Qishloq xo‘jaligi laboratoriya asbob-uskunalari bilan ishlashni bilish (mikroskop, analitik tarozi, pH-metr, namlik o‘lchagich, sentrifuga va boshqalar).

O‘lchov asboblarini to‘g‘ri sozlash, tekshirish va kalibrlash, tuproq, o‘simlik va urug‘ namunalarini to‘g‘ri yig‘ish, tayyorlash va saqlash, laboratoriya jihozlarini tozalash, saqlash va texnik holatini nazorat qilish, kompyuter yordamida tajriba natijalarini qayd etish va qayta ishlash, texnika xavfsizligi va sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya qilish.

Tuproq, o‘simlik va urug‘larni laboratoriya sharoitida tahlil qilish metodikasini bilish.

Tajribalarni belgilangan metodika va texnologik ketma-ketlik asosida o‘tkazish, o‘g‘itlar, reaktivlar va boshqa moddalarni to‘g‘ri tayyorlash va qo‘llash, tajriba natijalarini aniq qayd etish, tahlil qilish va hisobot tayyorlash, tadqiqot jarayonida aniqlik va takrorlanuvchanlikni ta’minlash, laboratoriya chiqindilarini ekologik talablarga muvofiq yig‘ish va utilizatsiya qilish.

Agronomiya, tuproqshunoslik va o‘simlikshunoslik asoslarini bilish, ilmiy tadqiqot metodlarini tushunish, jamoada ishlash va ilmiy rahbar ko‘rsatmalariga amal qilish, laboratoriya hujjatlarini to‘g‘ri yuritish.

Kasbning nomi:

Laborant (oʻrta malakali)

Mashgʻulot nomining kodi:

TMR boʻyicha malaka darajasi:

7

Malakani baholashga qoʻyiladigan talablar:

Tavsiya etiladi

Amaliy tajriba (ish staji)ga qoʻyilgan talablar:

Laboratoriya sharoitida ishlash bo‘yicha kamida 1–2 yil amaliy ish tajribasi (ba’zi tashkilotlarda yangi bitiruvchilar ham qabul qilinishi mumkin)

Laboratoriya ishlarini bajarish va tajribalarni o‘tkazish bo‘yicha amaliy ko‘nikmaga ega bo‘lish;

laboratoriya asbob-uskunalari va o‘lchov vositalari bilan ishlash tajribasi;

tajribalar va tahlillarni belgilangan metodika asosida bajarish;

o‘lchov natijalarini to‘g‘ri qayd etish va rasmiylashtirish;

laboratoriya xavfsizligi, sanitariya va texnika xavfsizligi qoidalariga amal qilish tajribasi;

jamoa bilan ishlash va rahbar topshiriqlarini bajarish tajribasi;

laboratoriya jihozlarini tozalash, tayyorlash va saqlash.

Trening, seminar yoki malaka oshirish tadbirlarini oʻtkazish yoki tashkil etishda ishtirok etgan boʻlish;

monitoring yoki tahliliy ishlarda qatnashganlik tajribasi.

Layoqatiga va shaxsiy kompetensiyalarga qoʻyilgan talablar

oliy taʼlim sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilish va amaliyotda qoʻllash;

taʼlim jarayonini, hujjatlar yuritilishini hamda ichki nazorat tizimini baholash;

aniqlangan kamchiliklar boʻyicha asoslangan xulosa va takliflar tayyorlash;

taʼlim sifati va intizomga oid holatlarni monitoring qilish;

oldindan aytib boʻlmaydigan vaziyatlarda tezkor va asoslangan qarorlar qabul qilish;

xizmat axborotlari va shaxsiy maʼlumotlar bilan ishlashda maxfiylik talablariga rioya etish.

masʼuliyatlilik-xizmat vazifalarini vijdonan va belgilangan muddatlarda bajarish;

halollik va xolislik-qarorlar qabul qilishda manfaatlar toʻqnashuviga yoʻl qoʻymaslik;

analitik fikrlash- maʼlumotlarni tizimli tahlil qilish va asosli xulosalar chiqarish;

muloqot madaniyati-rahbarlar, pedagog xodimlar va talabalar bilan professional muloqot olib borish;

stressga chidamlilik -ziddiyatli va murakkab vaziyatlarda oʻzini tuta bilish;

tashabbuskorlik-taʼlim sifatini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab chiqish;

oʻzini rivojlantirishga intilish-kasbiy bilim va kompetensiyalarni muntazam oshirib borish.

Taʼlim darajasiga qoʻyilgan talablar:

magistratura;

yuqori darajadagi qoʻshimcha taʼlim (internatura, ordinatura, biznes boshqaruvi, davlat boshqaruvi va boshqa xalqaro tan olingan taʼlim);

mutaxassislik (spetsialitet);

bakalavriat va amaliy tajriba;

Informal taʼlim bilan bogʻliqligi:

-

Kasbiy standartlar reyestrida mavjudligi:

-

Kasbning boshqa mumkin boʻlgan nomlari:

Boshqa kasblar bilan aloqadorligi:

TMR boʻyicha malaka darajasi:

Kasbning nomi:

Mehnat funksiyalarining tavsifi

Kodi va nomi

Mehnat vazifalari

B1.7-

Oliy taʼlim tashkilotida taʼlim jarayonining amaldagi qonunchilik, davlat taʼlim standartlari, normativ-huquqiy hujjatlar va ichki tartib-qoidalarga muvofiqligini nazorat qilish

B1.01.7- Tuproq namunasidan laboratoriya metodikalari asosida namunalar tayyorlash, pH, gumus miqdori, azot, fosfor, kaliy va boshqa elementlarni aniqlash

Oʻqitish natijalari

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya ish joyini tozalash va tartibga solish, shaxsiy himoya vositalarini kiyish: qoʼlqop, lab mantiyasi, koʼzoynak

2. Zarur asbob-uskunalarni tayyorlash, analitik balans, oʼlchov chashkalari, pipetlar, ekstraksiya idishlari, pH-metr, spektrofotometr, reagentlar va eritmalar

3. Tuproq namunasini identifikatsiya qilish: manzili, olinish sanasi, kod belgisi, namunaning saqlanish sharoitlarini tekshirish va buzilmasligini taʼminlash

4. Tuproq namunasini quruq va toza idishga joylashtirish,   Namunaning quruqligini tekshirish, zarur boʼlsa quritish

5. Namunaning homogenligini taʼminlash: maydalash, elakdan oʼtkazish, har bir tayyorlangan namunani kodlash
va alohida saqlash.

6. Har bir namuna va oʻlchov natijalarini laboratoriya jurnali va elektron maʼlumotlar bazasiga kiritish, natijalarni standart shaklda rasmiylashtirish: jadval, grafik, diagramma, xatoliklarni tekshirish va tuzatish.

7. Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va tartibga solish,   namunalarning saqlanish sharoitlarini tekshirish yoki yoʻq qilish

8. Tahlil natijalarini tekshirish va xulosalar chiqarish, tuproq namunasini standart metodikaga muvofiq tayyorlashni

9. pH, azot, fosfor, kaliy va boshqa elementlarni ilmiy va standart usulda aniqlashni, natijalarni laboratoriya jurnali, hisobot va elektron formatda qayd etishni

10. Ish sifatini nazorat qilish va xulosalar chiqarishni oʻrganasiz, laboratoriya ish joyini tozalash va tartibga solish, dezinfeksiya qilish

11. Shaxsiy himoya vositalarini kiyish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, maska zarur boʻlsa, tuproq namunalarini identifikatsiya qilish: manzili, olinish sanasi, kod belgisi

12. Ish uchun zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: analitik balans, oʻlchov chashkalari, pipetlar, ekstraksiya idishlari, pH-metr, spektrofotometr, flam photometer, reagentlar, eritmalar

13. Namunaning saqlanish sharoitlarini tekshirish, aralashmasligini va buzilmasligini taʼminlash, shlatilgan asbob-uskunalarni tozalash, dezinfeksiya qilish va tartibga solish

14. Namunalarning saqlanish sharoitlarini tekshirish yoki yo‘q qilish, tahlil natijalarini tekshirish va xulosalar chiqarish

15. Ish jarayonida yuzaga kelgan xatoliklar va kamchiliklarni qayd etish va kelgusida oldini olish, laboratoriya ishlarining sifati kafolatlangan boʼlishi, natijalardan kelib chiqqan tavsiyalarni kelajakdagi ekish yoki tuproq ishlash jarayonida qoʼllash

Koʻnikmalar:

Laboratoriya ish joyini tartibga solish va tozalash, Shaxsiy himoya vositalarini ishlatish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, maska zarur boʻlsa

Tuproq namunalarini identifikatsiya qilish: turi, manzili, olinish sanasi, kod belgisi, zarur asbob-uskunalarni tayyorlash: analitik balans, pipet, ekstraksiya idishlari, pH-metr, spektrofotometr, reagentlar va eritmalar

Tuproq namunasini quritish, maydalash va homogenlashtirish, namuna qismlarini alohida kodlash va aralashmasligini taʼminlash

Tayyorlangan namunani tahlil uchun standart sharoitda saqlash, laboratoriya jurnali va elektron maʼlumotlar bazasiga natijalarni kiritish

Natijalarni standart shaklda rasmiylashtirish: jadval, grafik, diagramma, xatoliklarni tekshirish va tuzatish

Namunalarning saqlanish sharoitlarini tekshirish, tahlil natijalarini tekshirish va ilmiy xulosalar chiqarish

Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va tartibga solish, ish vaqtini boshqarish va jarayonni rejalashtirish, laboratoriya xavfsizligini taʼminlash

Olingan natijalarni tahlil qilish va xulosa chiqarish koʻnikmasi, eksperimentlar davomida muammolarni mustaqil aniqlash va hal etish

Tuproq namunasini tayyorlash va homogenlashtirishni, pH, gumus, azot, fosfor, kaliy va mikroelementlarni aniqlashni

Natijalarni laboratoriya jurnali va elektron formatda qayd etishni, ish sifatini nazorat qilish va xulosalar chiqarishni oʻrganasiz

Laboratoriya va ish joyini dezinfeksiya qilish va ishlatiladigan barcha asbob-uskunalarni sterilizatsiya qilish, tuproq namunasini qadoqlashda xavfsizlik va himoya qatlamidan foydalanish

Namunaning kelib chiqishi va olinish sharoitini batafsil qayd qilish: tuproq turi, ekologik sharoit, oldingi ekinlar, ishni boshlashdan oldin asbob-uskunalarni kalibrlash va nazorat namunalarini tayyorlash

Bilimlar:

Laboratoriya ish joyini tartibga solish, dezinfeksiya va sterilizatsiya qilish, shaxsiy himoya vositalarini kiyish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, maska

Tuproq namunalarini identifikatsiya qilish: manzili, olinish sanasi, tuproq turi, oldingi ekinlar tarixi, asbob-uskunalarni tayyorlash va kalibrlash, nazorat namunalarini tekshirish, ish jarayonini rejalashtirish va vaqtni samarali taqsimlash

Tuproq namunalarining aralashishi, mogʻorlanishi yoki namlik yoʻqolishini oldini olish, eksperiment davomida xavfsizlik va standartlarga qatʼiy rioya qilish

Tuproq namunasini quruq, toza va homogen holga keltirish,

granulometriya boʻyicha tuproq qismlarini ajratish qum, loy, shagʻal, tayyorlangan namunaning aralashmasligini taʼminlash, alohida kodlash

Namuna namligini standartga moslashtirish, turli qatlamlardan olingan namunalarni alohida saqlash
va belgilash

Natijalarni laboratoriya jurnali va elektron maʼlumotlar bazasiga kiritish, natijalarni vizual shaklda taqdim etish: jadval, grafik, diagramma, histogram

Natijalarni solishtirish va xulosalar chiqarish, ilmiy va amaliy tavsiyalar bilan biriktirish: qaysi tuproq turi qaysi ekin uchun optimal, qaysi element yetishmaydi

Tuproq namunasini tayyorlash va tahlil qilish jarayonini toʻliq tushunasiz, elementlarni aniqlashda turli metod va usullarni bilasiz, natijalarni ilmiy asosda qayd etish va tahlil qilishni oʻrganasiz

Ish sifatini nazorat qilish va ilmiy xulosalar chiqarish koʻnikmasiga ega boʻlasiz, tuproq ishlari va ekin tanlash boʻyicha strategik qarorlar qabul qilish imkoniga ega boʻlasiz

Natijalarni statistik usullar bilan tahlil qilish, turli sharoitlarda olingan tuproq namunalarini taqqoslash va trendlarni aniqlash

Eksperimentlarni qayta takrorlash va metodologiyani optimallashtirish, ilmiy xulosalar va tavsiyalar bilan biriktirish

B1.02.7- Natijalarni laboratoriya jurnali va elektron tizimga aniq kiritish,Oʻlchovlar va tahlil jarayonida texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish, Olingan natijalarni meʼyoriy talablarga muvofiq tahlil qilish

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya ish joyini tozalash va tartibga solish, shaxsiy himoya vositalarini kiyish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, maska zarur boʻlsa

2. Asbob-uskunalarni ishga tayyorlash: kompyuter, elektron tizim, analitik balans, pipet, reagents, oʻlchov asboblari, elektron tizim va laboratoriya jurnali uchun namunalarni identifikatsiya qilish va kodlash.

3. Ish boshlanishi xavfsiz, tartibli va barcha zarur vositalar tayyor, tuproq, oʻsimlik yoki suv namunalarini standart laboratoriya metodikasi asosida tayyorlash, oʻlchov va tahlil jarayonida texnika xavfsizligi qoidalariga qatʼiy rioya qilish

4. Har bir tahlil va oʻlchov natijasini laboratoriya jurnali va elektron tizimga kod va identifikatsiya raqami bilan kiritish,

natijalarni qayd etishda birlik, aniqlik va standartlarga rioya qilish, barcha oʻlchov va tahlil natijalari aniq va xavfsiz usulda qayd etilgan

5. Olingan natijalarni meʼyoriy talablarga muvofiq tahlil qilish: pH, gumus, azot, fosfor, kaliy va boshqa elementlar miqdori standart chegaralarda yoki meʼyoriy qiymatlar bilan solishtirish

6. Xatoliklarni tekshirish va aniqlangan noaniqliklarni tuzatish, olingan natijalar asosida ilmiy va amaliy xulosalar chiqarish

7. Tahlil natijalarini laboratoriya jurnali va elektron tizimda rasmiylashtirish, natijalar standart va meʼyoriy talablarga mos tarzda tahlil qilinadi va rasmiylashtiriladi

8. Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va tartibga solish,

Elektron tizim va laboratoriya jurnali maʼlumotlarini zaxiralash va saqlash

9.Natijalarni qayta tekshirish va sifat nazoratini amalga oshirish, ish jarayonida yuzaga kelgan xatoliklarni qayd etish va kelgusida oldini olish, ish yakunlangan, natijalar ishonchli va xavfsiz tarzda saqlangan

10. Har bir natijani aniq kodlash va aralashmasligini taʼminlash, elektron tizimdan foydalanishda texnik muammolarni aniqlash va tuzatish

11. Ish davomida shaxsiy va laboratoriya xavfsizligini doimiy nazorat qilish, tahlil jarayonini mustaqil va standartlarga mos bajarish

12. Natijalarni laboratoriya jurnali va elektron tizimga aniq va tizimli kiritishni, oʻlchov va tahlil jarayonida texnika xavfsizligi qoidalariga qatʼiy rioya qilishni

13. Olingan natijalarni meʼyoriy talablarga mos tahlil qilishni oʻrganasiz, ish sifati va ishonchliligini taʼminlaysiz

Koʻnikmalar:

Elektron tizim va laboratoriya jurnali dasturiy taʼminotini tekshirish: login, kodlash va foydalanuvchi huquqlarini sozlash, namuna identifikatsiyasida QR-kod yoki bar-kod tizimidan foydalanish

Ish jarayonini rejalashtirish va har bir tahlil bosqichi uchun vaqt jadvalini tuzish, zarur boʻlsa, laboratoriya ishlarini guruh boʻyicha rejalashtirish va vazifalarni taqsimlash, ishni samarali boshqarish, kodlash va elektron tizimdan xavfsiz foydalanish

Har bir oʻlchovdan oldin asbob-uskunalarni kalibrlash va standart eritmalar bilan nazorat qilish, tahlil jarayonida ishlatiladigan barcha reagentlar va eritmalarning amal qilish muddati va sifatini tekshirish

Natijalarni qayd etishda birliklarni va aniqlik darajasini standartga moslashtirish, oʻlchov natijalarini bir nechta takrorlash va oʻrtacha qiymatni hisoblash

Natijalarni laboratoriya jurnali va elektron tizimga kiritishda avtomatik formatlash va standart shablonlardan foydalanish, elektron tizimda maʼlumotlarni zaxiralash va xavfsiz saqlash

Olingan natijalarni meʼyoriy talablarga mos ravishda statistik usullar bilan tahlil qilish trend, oʻrtacha qiymat, standart ogʻish, natijalarni vizual shaklda taqdim etish: grafik, diagramma, histogram

Tahlil natijalari asosida ilmiy va amaliy tavsiyalar tayyorlash,

ishlatilgan asbob-uskunalarni sterilizatsiya qilish va tartibga solish

Elektron tizim va laboratoriya jurnali maʼlumotlarini zaxiralash va xavfsiz saqlash, ish jarayonida yuzaga kelgan xatoliklarni qayd etish va kelgusida oldini olish jarayon sifatini mustaqil tekshirish va standartlarga mosligini tasdiqlash

Bilimlar:

Laboratoriya ish joyini tartibga solish va dezinfeksiya qilish qoidalari, shaxsiy himoya vositalarini ishlatish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, maska

Tuproq, suv yoki oʻsimlik namunalarini identifikatsiya qilish va kodlash, elektron tizim va laboratoriya jurnali dasturiy taʼminotini tayyorlash va tekshirish

Ish jarayonini rejalashtirish va vaqtni samarali taqsimlash.

ish boshlanishi xavfsiz, tartibli va barcha zarur vositalar tayyor boʻlishi

Tuproq, oʻsimlik yoki suv namunalarini standart laboratoriya metodikasi asosida tayyorlash, oʻlchov va tahlil jarayonida texnika xavfsizligi qoidalariga qatʼiy rioya qilish

Har bir oʻlchov natijasini laboratoriya jurnali va elektron tizimga aniq va tizimli kiritish, natijalarni bir nechta takrorlash va oʻrtacha qiymatni hisoblash orqali ishonchlilikni oshirish,oʻlchov va tahlil natijalarini standart va ishonchli usulda olish

Laboratoriya jurnali va elektron tizimga maʼlumotlarni kiritishda standart shablonlardan foydalanish, natijalarni meʼyoriy talablarga mos ravishda tahlil qilish: pH, gumus, azot, fosfor, kaliy va mikroelementlar standart chegaralar bilan solishtirish

Natijalarni vizual shaklda jadval, grafik, diagramma taqdim etish, olingan natijalar asosida ilmiy va amaliy xulosalar tayyorlash, natijalarni ilmiy asosda tahlil qilish va qaror qabul qilish uchun tayyorlash

Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va tartibga solish, elektron tizim va laboratoriya jurnali maʼlumotlarini zaxiralash va xavfsiz saqlash

Ish jarayonida yuzaga kelgan xatoliklarni qayd etish va kelgusida oldini olish, natijalarni mustaqil tekshirish va sifat nazoratini amalga oshirish, ish sifati kafolatlangan, natijalar ishonchli va xavfsiz saqlangan

Natijalarni ilgari olingan maʼlumotlar bilan solishtirish va trendlarni aniqlash, tahlil natijalari asosida tuproq, suv yoki oʻsimlik ishlari boʻyicha strategik tavsiyalar ishlab chiqish

Eksperimentlar va tahlillarni qayta takrorlash orqali metodologiyani optimallashtirish, natijalarni boshqa laboratoriyalar bilan taqqoslash va sifat nazoratini amalga oshirish

Laboratoriya natijalarini tizimli va xavfsiz kiritish, texnika xavfsizligiga rioya qilish, natijalarni meʼyoriy talablarga mos tahlil qilish

Ish sifati va ishonchliligini taʼminlash, ilmiy asoslangan xulosalar va strategik qarorlar chiqarish koʻnikmalarini egallash

B1.03.7- Oʻsimlik namunalaridan laboratoriya metodikasi boʻyicha tayyorlash, makro- va mikroelementlar azot, fosfor, kaliy, magniy, temir va boshqalar miqdorini aniqlash

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya ish joyini tozalash, tartibga solish va dezinfeksiya qilish, Shaxsiy himoya vositalarini kiyish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, maska, oʻsimlik namunasini identifikatsiya qilish: turi, manzili, yigʻilgan sanasi, kod belgisi

2. Asbob-uskunalarni tayyorlash: blender, analytik balans, pipet, ekstraksiya idishlari, spektrofotometr, reagentlar, elektron tizim, ish jarayonini rejalashtirish va namuna ishlov berish ketma-ketligini aniqlash

3. Oʻsimlik namunalarini tozalash, ortiqcha qismi tuproq, chang, begona qismlardan ajratish, namunani quritish agar kerak boʻlsa va maydalash orqali homogenlashtirish

4. Tayyorlangan namunani alohida kodlash va saqlash, namunaning aralashmasligini oldini olish, har bir qismini alohida saqlash, oʻsimlik namunalari standart va gomogen holatda, tahlilga tayyor

5. Olingan natijalarni laboratoriya jurnali va elektron tizimga kiritish, natijalarni standart shaklda rasmiylashtirish: jadval, diagramma, grafik

6. Natijalarni meʼyoriy talablarga solishtirish va xulosalar chiqarish, olingan natijalar asosida ilmiy va amaliy tavsiyalar tayyorlash

7. Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va tartibga solish,  namunalarning saqlanish sharoitlarini tekshirish

8. Ish jarayonida yuzaga kelgan xatoliklarni qayd etish
va kelajakda oldini olish, jarayon sifatini mustaqil tekshirish va standartlarga mosligini tasdiqlash

9. Laboratoriya ish joyini xavfsiz va tartibli qilish: havoni tozalash, ish yuzasini dezinfeksiya qilish

10. Elektron tizimga yangi foydalanuvchi, kodlash
va maʼlumot xavfsizligini sozlash, ish jarayonini rejalashtirish: namuna soni, oʼlchovlar ketma-ketligi, vaqtni taqsimlash

11. Namunani tozalashda mikroorganizmlardan himoya qilish dezinfeksiya, steril asboblar, quritish jarayonida harorat
va namlikni standartga mos nazorat qilish.

12. Gomogenlashtirish uchun yuqori aniqlikdagi blender yoki maydalagichlardan foydalanish, tayyorlangan namunani kodlash, bar-kod yoki QR-kod bilan belgilash

13. Har bir namuna qismini alohida saqlash, aralashishining oldini olishm, natijalarni laboratoriya jurnali va elektron tizimga kiritishda avtomatik formatlash, standart shablonlardan foydalanish

14. Maʼlumotlarni zaxiralash va xavfsiz saqlash, natijalarni meʼyoriy talablarga solishtirish va statistik tahlil qilish: oʻrtacha, standart ogʻish, trendlar

15. Natijalarni vizual tarzda: grafik, diagramma, histogram va interaktiv dashboard shaklida taqdim etish, olingan natijalar asosida ilmiy va amaliy tavsiyalar tayyorlash masalan, oʻsimlik oziqlanishini optimallashtirish

16. Turli vaqt va sharoitlarda olingan natijalarni solishtirish, trendlarni aniqlash, tahlil natijalari asosida oʻsimlikni oziqlantirish va yetishtirish strategiyasini ishlab chiqish

17. Eksperimentlarni qayta takrorlash va metodologiyani optimallashtirish, natijalarni boshqa laboratoriyalar bilan taqqoslash va sifat nazoratini amalga oshirish

18. Oʻsimlik namunasini standart va mukammal tayyorlash,

makro- va mikroelementlarni ilmiy asosda aniqlash, natijalarni laboratoriya jurnali va elektron tizimga aniq kiritish

19. Ish sifati va xavfsizligini taʼminlash, ilmiy tahlil
va strategik tavsiyalar tayyorlash koʻnikmalarini egallaysiz.

20. Ishlatilgan asbob-uskunalarni sterilizatsiya va tartibga solish, namunalarning uzoq muddatli saqlanish sharoitlarini tayyorlash

21. Jarayon davomida yuzaga kelgan xatoliklarni qayd etish va kelajakda oldini olish, natijalarni mustaqil tekshirish
va sifat nazoratini amalga oshirish.

Koʻnikmalar:

Laboratoriya ish joyini xavfsiz va tartibli tashkil qilish,  shaxsiy himoya vositalarini toʻgʻri kiyish va ulardan xavfsiz foydalanish

Oʻsimlik namunasini identifikatsiya qilish va kodlash, ish jarayonini rejalashtirish va vaqtni samarali taqsimlash

Oʻsimlik qismlarini barg, ildiz, poʻstloq, urugʻ tozalash
va aralashmasligini taʼminlash, namunani quritish, maydalash va homogenlashtirish

Namunaning turli qismlarini alohida saqlash va kodlash,   tayyorlangan namunani tahlilga tayyorlash

Laboratoriya jurnali va elektron tizimga natijalarni aniq kiritish, natijalarni vizual tarzda taqdim etish: jadval, grafik, diagramma

Meʼyoriy talablarga solishtirish va xulosalar chiqarish,  Ilmiy va amaliy tavsiyalar tayyorlash, ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va tartibga solish

Namunalarning saqlanish sharoitlarini taʼminlash, ish jarayonida yuzaga kelgan xatoliklarni aniqlash va kelajakda oldini olish, jarayon sifatini mustaqil tekshirish

Olingan natijalarni ilgari olingan maʼlumotlar bilan solishtirish, tahlil natijalari asosida oʻsimlikni oziqlantirish
va yetishtirish strategiyasini ishlab chiqish

Eksperimentlarni qayta takrorlash va metodologiyani optimallashtirish, natijalarni boshqa laboratoriyalar bilan taqqoslash

Oʻsimlik namunasini standart va ilmiy metodikaga mos tayyorlashni, makro va mikroelementlarni aniq aniqlashni

Natijalarni elektron tizim va jurnalda tizimli qayd etishni, ish sifati va xavfsizligini taʼminlashni, ilmiy tahlil va strategik qarorlar chiqarishni oʻrganasiz

Bilimlar:

Laboratoriya ish joyini tartibga solish, dezinfeksiya qilish va xavfsizligini taʼminlash, shaxsiy himoya vositalarini qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, maska ishlatish qoidalari

Oʻsimlik namunasini identifikatsiya qilish va kodlash: turi, manzili, yigʻilgan sanasi, ish jarayonini rejalashtirish: namuna soni, oʻlchovlar ketma-ketligi, vaqtni taqsimlash

Oʻsimlik qismlarini barg, ildiz, poʻstloq, urugʻ tozalash
va homogenlashtirish metodlari, quritish va maydalash orqali namunani tahlilga tayyorlash

Namunaning aralashmasligini oldini olish va alohida saqlash, kodlash va elektron tizimga tayyorlash qoidalari,  namunani standart va ilmiy metodikaga mos tayyorlash, aralashmasligini taʼminlash

Laboratoriya jurnali va elektron tizimga natijalarni aniq kiritish, natijalarni vizual tarzda taqdim etish: jadval, grafik, diagramma

Meʼyoriy talablarga mos ravishda natijalarni tahlil qilish, ilmiy va amaliy tavsiyalar tayyorlash, natijalarni tizimli, vizual va meʼyoriy talablarga mos tahlil qilish

Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va tartibga solish, namunalarning uzoq muddatli saqlanish sharoitlarini taʼminlash

Jarayon davomida yuzaga kelgan xatoliklarni qayd etish
va kelajakda oldini olish, jarayon sifatini mustaqil tekshirish

Turli vaqt va sharoitlarda olingan natijalarni solishtirish va trendlarni aniqlash, tahlil natijalari asosida oʻsimlik oziqlanishi va yetishtirish strategiyasini ishlab chiqish

Eksperimentlarni qayta takrorlash va metodologiyani optimallashtirish, natijalarni boshqa laboratoriyalar bilan taqqoslash va sifat nazoratini amalga oshirish

Oʻsimlik namunasini standart va ilmiy metodikaga mos tayyorlashni, makro va mikroelementlarni aniq aniqlashni

Natijalarni elektron tizim va laboratoriya jurnali orqali tizimli qayd etishni, ish sifati va xavfsizligini taʼminlashni, ilmiy tahlil va strategik qarorlar chiqarishni tushunasiz
va amaliyotga tatbiq etasiz

B1.04.7- Natijalarni laboratoriya jurnali va hisobotlarda qayd etish, suv sifatini meʼyoriy koʻrsatkichlar bilan solishtirish

Mehnat harakatlari:

1. Laboratoriya ish joyini tozalash, tartibga solish
va dezinfeksiya qilish, Shaxsiy himoya vositalarini kiyish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, maska

2. Suv namunasini identifikatsiya qilish: manbai, sanasi, joyi, kod belgisi, asbob-uskunalarni tayyorlash: oʻlchov asboblari, pipet, spektrofotometr, turbidimetr, elektron tizim

3. Ish jarayonini rejalashtirish va namuna ishlov berish ketma-ketligini aniqlash, ish boshlanishi xavfsiz, tartibli
va barcha zarur vositalar tayyor

4. Suv namunasini aralashtirish va kerak boʼlsa filtrdan oʼtkazish, namuna hajmini oʼlchash va analizga tayyorlash

5. Turli parametrlarni oʼlchash: shoʼrlanish darajasi, minerallashuv, pH, ruxsat etilgan qattiqlik, organik moddalar miqdori, Har bir oʼlchovda texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish, suv namunalari standart va oʼlchashga tayyor.

6. Olingan barcha natijalarni laboratoriya jurnali va elektron tizimga kiritish, natijalarni kod va identifikatsiya raqami bilan bogʻlash

7. Har bir parametr boʻyicha natijalarni qayta tekshirish va xatoliklarni bartaraf etish, elektron tizimda maʼlumotlarni zaxiralash va xavfsiz saqlash, natijalar tizimli va aniq tarzda qayd etilgan

8. Olingan natijalarni meʼyoriy talablarga solishtirish: milliy va xalqaro suv sifati standartlari, har bir parametr boʻyicha normadan chetga chiqishlarni aniqlash

9. Hisobotlar va laboratoriya jurnali uchun rasmiy xulosalar tayyorlash zarur hollarda tavsiyalar berish masalan, suvni tozalash yoki qoʻshimcha tahlil, suv sifati meʼyoriy talablarga mos yoki mos emasligi aniq koʻrsatilgan

10. Ishlatilgan asbob-uskunalarni tozalash va tartibga solish, natijalarni elektron tizim va laboratoriya jurnali orqali saqlash.

11. Ish jarayonida yuzaga kelgan xatoliklarni qayd etish
va kelgusida oldini olish, natijalar sifatini mustaqil tekshirish va standartlarga mosligini tasdiqlash, ish sifati kafolatlangan, natijalar ishonchli va xavfsiz saqlangan

12. Suv namunasini standart tayyorlashni, turli fizik-kimyoviy parametrlarni oʻlchashni, natijalarni laboratoriya jurnali va elektron tizimga aniq kiritishni

13. Suv sifatini meʼyoriy koʻrsatkichlar bilan solishtirishni, ish sifati va xavfsizligini taʼminlashni oʻrganasiz

14. Suv namunalarini yigʻishda turli manbalarni quduq, daryo, ichimlik, sanoat chiqindi alohida belgilash,  laboratoriya ish joyini tartibga solish, havoni tozalash va dezinfeksiya qilish

15. Shaxsiy himoya vositalarini ishlatish: qoʻlqop, lab mantiyasi, koʻzoynak, maska, ish jarayonini rejalashtirish: namuna soni, tahlil ketma-ketligi, vaqt taqsimoti

16. Elektron tizim va jurnalda foydalanuvchi huquqlarini tekshirish, maʼlumot xavfsizligini taʼminlash, namunaning turli qatlamlaridan agar kerak boʻlsa aralashtirish va homogenezatsiya qilish