Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi

Qabul qilingan mazkur Farmon tarkibiy islohotlarning sifat jihatidan yangi va yetuk bosqichini boshlab beradi. Dastur doirasida 84 ta xo‘jalik jamiyatidagi davlat ulushlari, 1,2 mingdan ortiq ko‘chmas mulk obyektlari hamda qariyb 8 ming gektar yer maydonlari ochiq savdolarga chiqarilmoqda. Ularning umumiy baholangan qiymati taxminan 100 trillion so‘mni tashkil etib, joriy yilning o‘zidayoq kamida 14 trillion so‘m mablag‘ tushumi kutilmoqda. Biroq amaliy iqtisodiy tahlil nuqtayi nazaridan mazkur hujjatning asosiy ahamiyati faqat budjet tushumlari miqyosida emas, balki xususiy kapital uchun mavjud to‘siqlarni tizimli ravishda bartaraf etishga qaratilganida namoyon bo‘ladi.

Ilk bor aktivlarni sotib olish shartlari biznesning haqiqiy imkoniyatlariga moslashtirildi. Boshlang‘ich to‘lov miqdorining 35 foizdan 15 foizga tushirilishi, bo‘lib-bo‘lib to‘lashda foiz hisoblanishining to‘liq bekor qilinishi hamda moslashuvchan chegirma mexanizmlarining joriy etilishi — ya’ni bitimni olti oy ichida yakunlaganda 25 foizlik chegirma yoki 5–7 yillik uzoq muddatli bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati — mahalliy investorlardagi uzoq muddatli moliyaviy resurslar yetishmasligi muammosini bevosita hal etadi. Shu bilan birga, davlat ko‘p yillar davomida foydalanilmay kelgan va likvidligi past bo‘lgan mulklar muammosini ham bartaraf etmoqda. Uch oy davomida xaridor topilmagan aktivlar uchun boshlang‘ich narxni bosqichma-bosqich pasaytirish va gibrid ingliz-golland auksionlarini joriy etish orqali ularning haqiqiy bozor qiymatini aniqlash hamda muzlab qolgan kapitalni iqtisodiy aylanmaga qaytarish imkoni yaratiladi. Shuningdek, yer uchastkalarini shaharsozlik bo‘yicha kelishuvlar va muhandislik tarmoqlariga ulanish uchun texnik shartlar oldindan rasmiylashtirilgan holda “tayyor holatda” sotish amaliyotining joriy qilinishi investor zimmasidagi katta regulyator xarajatlarni sezilarli darajada kamaytiradi.

Farmon qoidalari respublikaning yoqilg‘i-energetika majmuasi uchun alohida strategik ahamiyatga ega. O‘nlab yillar davomida “O‘zbekneftgaz” AJ, “O‘ztransgaz” AJ, “O‘zbekgidroenergo” AJ va hududiy elektr tarmoqlari korxonalari avtozapravka shoxobchalari, neft bazalari, xizmat uy-joy fondi, ta’mirlash ustaxonalari hamda foydalanilmayotgan ishlab chiqarish binolari kabi noprofil aktivlarni saqlash bo‘yicha katta yukni o‘z zimmasiga olib kelgan. Ushbu obyektlarni xususiylashtirish dasturiga kiritish tarmoq operatorlariga noprofil aktivlardan xalos bo‘lish imkonini beradi. Energetika kompaniyalari uchun bu balanslarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri optimallashtirish, investitsiya resurslarini bo‘shatish va kapital xarajatlarni faqat ustuvor texnologik yo‘nalishlarga — qatlam bosimini saqlash, geologiya-qidiruv ishlari, quduqlar burg‘ilash, tarmoq infratuzilmasini modernizatsiya qilish hamda energiya resurslari hisobini raqamlashtirishga yo‘naltirish imkoniyatini anglatadi.

Bundan tashqari, yuzlab mahalliy avtozapravka shoxobchalari va yoqilg‘i saqlash bazalarining xususiylashtirilishi motor yoqilg‘isini tarqatish sohasida sog‘lom raqobatni rag‘batlantiradi hamda xususiy mulkdorlarni rezervuar infratuzilmasini modernizatsiya qilish va zamonaviy xizmat ko‘rsatish tizimlarini joriy etishga undaydi. Shuningdek, 8 ming gektar tijorat yerlarining aniq va shaffof texnik shartlar asosida sotilishi texnologik ulanish nuqtalarining oldindan prognoz qilinishiga xizmat qilib, hududiy elektr taqsimlash tarmoqlaridagi yuklamani tartibga soladi va quvvat tanqisligining oldini oladi. Strategik ahamiyatga ega korxonalarni xususiylashtirish jarayonida davlatning “maxsus ishtirok huquqi” (“oltin aksiya”) mexanizmini saqlab qolishi esa bozor liberallashuvi milliy energetika xavfsizligi manfaatlariga zid kelmasligini ta’minlaydi.

Xulosa qilib aytganda, PF–177-son Farmon davlat ortiqcha mulkni boshqaruvchi subyekt vazifasidan bosqichma-bosqich voz kechib, aktivlarni samarali mulkdorlarga topshirishga asoslangan pragmatik modelni shakllantiradi. Raqamli auksionlar shaffofligi ta’minlangan taqdirda, mazkur qadam xususiy tadbirkorlik faoliyatiga kuchli turtki beradi, yoqilg‘i-energetika majmuasi infratuzilmasini optimallashtiradi va iqtisodiy o‘sishning barqaror hamda sifatli asoslarini yaratadi.