"Buyuk so‘z san’atkori Alisher Navoiy"
2026-02-09 / Voqealar taqvimi
Turkiy adabiyot tarixida shunday siymolar borki, ularning nomi asrlar osha ham xalq qalbida yashab keladi. Ana shunday ulug‘ zotlardan biri — Alisher Navoiydir. U nafaqat buyuk shoir, balki davlat arbobi, ma’rifatparvar va insonparvarlik g‘oyalarining yorqin targ‘ibotchisi sifatida tarixda o‘chmas iz qoldirgan.
Alisher Navoiy 1441-yilda Hirot shahrida tavallud topgan. Yoshligidan ilm-fan va adabiyotga mehr qo‘ygan Navoiy arab, fors va turkiy tillarni mukammal o‘rgangan. Uning qalbida so‘z san’atiga bo‘lgan muhabbat juda erta uyg‘ongan va bu muhabbat uni dunyo tan olgan shoir darajasiga olib chiqqan.
Turkiy tilni yuksak darajaga ko‘targan shoir
Navoiy ijodining eng buyuk xizmatlaridan biri — turkiy tilning adabiy til sifatida qudratini namoyon etganidir. O‘sha davrda ko‘plab ijodkorlar asarlarini asosan fors tilida yozar edi. Navoiy esa turkiy til ham boy va go‘zal adabiyot yaratishga qodir ekanini amalda isbotladi.
Uning mashhur “Xamsa” asarlar majmuasi — “Hayrat ul-abror”, “Farhod va Shirin”, “Layli va Majnun”, “Sab’ai sayyor”, “Saddi Iskandariy” — nafaqat Sharq adabiyotining durdonasi, balki insoniylik, muhabbat va adolat g‘oyalarini ulug‘lovchi bebaho merosdir.
Insonparvarlik va ezgulik targ‘ibotchisi
Navoiy asarlarining markazida doimo inson qadri, mehr-oqibat, adolat va ilm turadi. U odamlarni yaxshilikka, halollikka, ilm olishga undagan. Shoir nazarida eng katta boylik — bu ma’naviyat va ilm edi.
U shunday degan:
“Odami ersang demagil odami,
Onikim yo‘q xalq g‘amidin g‘ami.”
Bu satrlar orqali Navoiy insonning haqiqiy qadr-qimmati boshqalarga foyda keltira olishida ekanini ta’kidlaydi.
Davlat arbobi va bunyodkor.
Navoiy faqat shoir bo‘lib qolmagan. U davlat ishlarida ham faol qatnashgan, xalq manfaatini himoya qilgan. Uning tashabbusi bilan madrasalar, kutubxonalar, ko‘priklar va karvonsaroylar qurilgan. Bu esa uning nafaqat so‘z bilan, balki amaliy ishlar bilan ham xalqiga xizmat qilganini ko‘rsatadi.
Abadiy meros.
Bugun ham Navoiy asarlari dunyoning ko‘plab tillariga tarjima qilingan va turli mamlakatlarda o‘rganilmoqda. Uning nomi bilan shaharlar, universitetlar, teatrlar va ko‘plab maskanlar atalgan. Bu esa buyuk shoirning merosi abadiy yashashidan dalolat beradi.
Xulosa.
Alisher Navoiy — bu faqat tarixiy shaxs emas, balki millat ma’naviyatining timsolidir. U turkiy tilni yuksak darajaga ko‘tardi, insonparvarlik g‘oyalarini ulug‘ladi va butun bir avlodlarga ilhom manbai bo‘lib qoldi.
Navoiy merosi bizga shuni eslatadi: ilm, ezgulik va adolat yo‘li insonni haqiqiy kamolotga yetaklaydi.