Қора металлургия саноатини янада ривожлантириш вазифалари белгиланди

Давлатимиз раҳбари қора металлургия қурилиш, қурилиш материаллари, автомобилсозлик, машинасозлик, энергетика ва электротехника каби жами 50 миллиард долларлик иқтисодиёт тармоқлари учун асосий хомашёлардан бири эканини таъкидлади.

Иқтисодиётни технологик ва инновацион ўсиш моделига ўтказиб, ялпи ички маҳсулотни 2030 йилда 240 миллиард долларга етказиш учун йилига камида 8-9 фоизли ўсишни таъминлаш зарур. Мазкур жараёнда металлургия саноати барқарор хомашё базаси, рақобатбардош маҳсулот ва замонавий технологияларга таяниши шарт.

Шу билан бирга, соҳада импортга боғлиқлик, таннарх ва энергия сарфининг юқорилиги, рақамлаштириш ва сунъий интеллектни жорий қилиш бўйича натижалар етарли эмаслиги кўрсатиб ўтилди. Жаҳондаги зиддиятлар ва асосий транспорт йўлакларидаги логистика муаммолари шароитида айни масалалар янада долзарб аҳамият касб этаётгани қайд этилди.

Сўнгги ўн йилда мамлакатимизда пўлат лист, навли прокат, қувурлар ва металл конструкцияларга эҳтиёж 3 карра ортиб, 5,5 миллион тоннага етди. Янги қурилаётган атом электр станцияси, Тўртинчи мис бойитиш фабрикаси ва янги мис эритиш заводининг ўзига 2,5 миллион тоннага яқин пўлат лист ва арматура керак бўлади.

Келгуси беш йилда 180 миллиард долларлик янги қувватлар ишга туширилади, 27 миллиард долларлик инфратузилма лойиҳалари амалга оширилиб, 800 минг хонадонли кўп қаватли уй-жойлар барпо этилади. Бунинг натижасида металл маҳсулотларига йиллик эҳтиёж 2030 йилгача 1,5 баробар кўпайиб, 8 миллион тоннадан ошади.

Бугунги кунда Бекобод металлургия комбинати металл прокатнинг 40 фоизини иккиламчи металдан, 60 фоизини импорт ҳисобидан ишлаб чиқармоқда. Республика бўйича ҳар йили 700 минг тонна қора металлолом комбинатга топширилаётган бўлса-да, яна 500 минг тонна металлолом хуфиёна айланмада қолмоқда.

Шу боис, қора металл айланмаси билан боғлиқ барча жараёнлар электрон платформа орқали реал вақт режимида мониторинг қилинади. Соҳада соғлом рақобат муҳити ва нарх барқарорлигини таъминлаш, таъсирчан назорат механизмларини ўрнатиш учун Ҳукуматда алоҳида Лойиҳа офиси ташкил этилади. 1 августдан “Е-лом” электрон платформасини ишга тушириб, қора металл айланмасини назоратга олиш топширилди.

Мамлакатимизда 1,5 миллиард тонна темир руда захираси мавжуд. “Сурун-ота” конидан йилига 650 минг тонна темир хомашёсини олиш бўйича хитойлик ҳамкорлар билан келишувга эришилган. Шунингдек, “Тебинбулоқ” конини ишга тушириш орқали йилига 1 миллион тонна пўлат ишлаб чиқариш имкони яратилиши, Тожикистон металлургия комбинатидан йилига 700 минг тонна темир хомашёсини олиб келиш бўйича шартномани расмийлаштиришни тезлаштириш зарурлиги кўрсатиб ўтилди.

Йирик хусусий корхоналар геология-қидирув ишлари, конлардан хомашё қазиб олиш ва тайёр маҳсулотгача бўлган тўлиқ технологик занжирни ташкил этишга тайёр экани таъкидланиб, бунинг учун уларга шароит яратиш зарурлиги қайд этилди.

Давлатимиз раҳбари темир сифатини ошириш учун марганец ва ферросилиций хомашёсига ҳам талаб ортишини таъкидлади. Мутасаддиларга истиқболли майдонларни сунъий интеллект ёрдамида таҳлил қилиб, темир ва уни бойитишга зарур минераллар захирасини кўпайтириш бўйича геология дастурини ишлаб чиқиш топширилди.

Металлургия соҳасида 150 га яқин ўрта ва кичик хусусий корхоналар фаолият юритмоқда. Уларни хомашё билан барқарор таъминлаш мақсадида четдан хомашёни марказлашган ҳолда олиб келиш бўйича алоҳида компания ташкил этилади. Ушбу компанияга 200 миллион доллар ажратилади, импорт хомашё фақат биржа орқали сотилади.

Йиғилишда металл маҳсулотлари ассортиментини кенгайтириш, йирик комбинатлар ва хусусий корхоналар ўртасида кооперацияни кучайтириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.

Бугун ишга туширилган Қуюв-прокатлаш мажмуаси ҳисобига автомобилсозлик, махсус транспорт, технологик ускуналар, маиший ва қишлоқ хўжалиги техникалари, қурилиш материаллари соҳаларида 1,5 миллиард долларлик маҳсулотларни ўзимизда ишлаб чиқариш имконияти яратилмоқда.

Мутасаддиларга чоксиз қувур, совуқ прокат, метални 3D усулда босиб чиқариш ва юқори аниқликда ишлов бериш бўйича лойиҳалар тўпламини тайёрлаш топширилди.

Бекобод металлургия комбинатидаги 90 гектар майдонда тайёр инфратузилмага эга “Ўзбекистон экологик технологиялар саноат парки” ташкил этилади. У ерда қора металлар бўйича R&D маркази ва халқаро сертификат берадиган замонавий лаборатория ишга туширилади.

Шунингдек, Самарқанд, Жиззах, Наманган ва Сирдарёдаги йирик металлургия корхоналари атрофида жами 100 миллион долларлик кооперация лойиҳалари дастурини ишлаб чиқиш вазифаси қўйилди. Бу ҳудудларда қўшилган қиймат занжирини кенгайтириш ва янги маҳсулотларни маҳаллийлаштиришга хизмат қилади.

Йиғилишда металлургия саноатида рақамлаштириш ва сунъий интеллектни жорий этиш масаласи ҳам муҳокама қилинди. Олмалиқ комбинатида сунъий интеллект орқали операцион харажатлар, таннарх ва энергия сарфини камайтириш, меҳнат унумдорлигини ошириш бўйича натижалар борлиги қайд этилди.

Металлургия корхоналарида сунъий интеллект ва рақамлаштириш орқали ускуналардан фойдаланиш самарадорлигини 20 фоизга ошириш, таннархни 10 фоиз, энергия сарфини 15 фоиз, техник хизмат харажати ва технологик узилишларни 20 фоизга қисқартириш бўйича дастур ишлаб чиқилади.

Металлургия саноатига “ақл маркази” сифатида Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази белгиланди. Шунингдек, соҳага Навоий ва Олмалиқ комбинатларининг илмий марказлари, Технологик металлар комбинатининг “Ўзбекистон – Корея” илмий-технологик маркази, Тошкент техника университети, Навоий кончилик ва технологиялар университети, Олмалиқ техника институти ҳамда “Москва пўлат ва қоришмалар институти”нинг Олмалиқ филиали бириктирилди.

Ушбу илмий муассасалар ва олийгоҳлар янги турдаги материалларга талабни, уни қоплаш учун қайси ҳудудда қандай лойиҳа қилиш ва қандай технологиядан фойдаланиш зарурлигини, қайси йўналишларда кадр тайёрлаш кераклигини таҳлил қилади. Ҳар бир ҳудуд кесимида бир йиллик, уч йиллик ва беш йиллик дастурлар ишлаб чиқилади.

Янги ўқув йилидан Бекобод комбинатида қора металлургия бўйича кафедра очилиб, дуал таълим йўлга қўйилади.

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар марказига металлургия соҳасидаги муаммоларни бир жойга жамлайдиган рақамли платформани ишга тушириш топширилди. Илмий ишланмаларни молиялаштириш ва амалиётга жорий қилиш бўйича венчур фонд ташкил этилади.

Давлатимиз раҳбари соҳада “технологик сакраш” қилиш зарурлигини таъкидлаб, қора металлургияда хомашё базасини кенгайтириш, импортга қарамликни камайтириш, рақамлаштириш ва сунъий интеллектни кенг жорий этиш, янги маҳсулотларни маҳаллийлаштириш ҳамда хусусий сектор билан кооперацияни кучайтиришни асосий вазифалар сифатида белгилаб берди.

Йиғилишда соҳа мутасаддилари ва ҳудудлар раҳбарларининг ҳисоботлари тингланди.