Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги

Жорий йил 2 апрель Тошкент шаҳрида Global yashil o‘sish Instituti (GGGI — Global Green Growth Institute) Энергетика вазирлиги билан ҳамкорликда Ўзбекистонда тоза водород ривожланиши учун қулай шароитлар яратишга қаратилган янги лойиҳа ишга туширилишига бағишланган тадбир ўтказди.

Мазкур тадбирда GGGI расмий равишда “Clean Hydrogen for Uzbekistan” (“Ўзбекистон учун тоза водород”) лойиҳасини ишга туширди. Мазкур лойиҳа Ўзбекистонда тоза водород ривожланиши учун зарур экотизим ва асос яратишни мақсад қилади. Лойиҳа Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги ва GGGI ҳамкорлигида амалга оширилмоқда ҳамда Корея Республикаси Молия ва иқтисодиёт вазирлиги ҳузуридаги Korea Green New Deal Trust Fund (KGNDTF) томонидан молиялаштирилади.

Сўнгги йилларда Ўзбекистон энергетика тизимини трансформация қилиш бўйича фаол қадамлар ташламоқда. Жумладан, 2019–2030 йилларга мўлжалланган Яшил иқтисодиёт стратегияси, қайта тикланувчи энергия манбаларини кенгайтириш ҳамда энергия балансини диверсификация қилишга қаратилган миллий ташаббуслар амалга оширилмоқда. 2025 йил октябрь ойида қабул қилинган Миллий миқёсда белгиланадиган ҳисса (NDC) 3.0 ҳамда бошқа стратегик ҳужжатларда Ўзбекистон 2030 йилга келиб электр энергияси ишлаб чиқаришда қайта тикланувчи энергия улушини 54 фоизга етказиш ҳамда узоқ муддатли декарбонизация мақсадларини қўллаб-қувватлаш бўйича муҳим вазифаларни белгилаб олди. Шу билан бирга, мамлакат яшил иқтисодиётга ўтиш жараёнида қайта тикланувчи энергия ва водород энергетикаси имкониятларини ўрганиш бўйича сиёсий чора-тадбирлар ва пилот ташаббусларни ҳам бошлаб юборган.

Тоза водород (яшил водород) ишлаб чиқариш жараёнининг ҳаётий цикли давомида жуда паст ёки нол даражадаги иссиқхона газлари (GHG) чиқиндилари билан ишлаб чиқарилади. Водород энергия ташувчиси сифатида энергияни сақлаш ва ташиш имконини беради ҳамда анъанавий юқори эмиссияли ёқилғилар билан боғлиқ иссиқхона газлари ташланмаларини камайтиришга ёрдам беради. Шу сабабли, тоза водород саноатни декарбонизация қилиш ва энергия тизимларининг мослашувчанлигини оширишда муҳим стратегик энергия ташувчиси сифатида дунё миқёсида тобора катта эътибор қозонмоқда.

“Clean Hydrogen for Uzbekistan” лойиҳаси учта асосий йўналишда фаолият олиб боради:

• Ўзбекистонда водород ривожланишини қўллаб-қувватлаш учун сиёсий ва тартибга солувчи асосларни мустаҳкамлаш орқали Тоза водород бўйича Миллий йўл харитасини қўллаб-қувватлаш;

• семинарлар ва тажриба алмашиш сафари орқали давлат секторидаги миллий манфаатдор томонларнинг салоҳиятини ошириш;

• лойиҳа имкониятларини аниқлаш орқали тоза водород бозорини ривожлантиришни жадаллаштириш.

Тадбир давомида иштирокчилар тоза водород ва унинг салоҳияти ҳақида маълумотга эга бўлдилар. Мазкур салоҳият GGGI томонидан амалга оширилаётган “Clean Hydrogen for Uzbekistan” лойиҳаси орқали рўёбга чиқарилиши мумкин бўлиб, у Ўзбекистоннинг энергетика трансформацияси ва яшил иқтисодиётга ўтиш бўйича миллий устуворликларига мос келади. Манфаатдор томонлар давра суҳбати форматида ўтказилган муҳокамаларда қатнашиб, ушбу йўналиш бўйича фикр-мулоҳазаларини билдирдилар ҳамда республикада тоза водород ривожланиши имкониятлари юзасидан очиқ мулоқот олиб бордилар.

Тадбирда Энергетика вазирлиги, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Транспорт вазирлиги, Экология ва иқлим ўзгариши бўйича миллий қўмитаси, Давлат экологик экспертиза маркази, Европа тикланиш ва тараққиёт банки (EBRD) ҳамда бошқа қатор манфаатдор ташкилотлар вакиллари иштирок этдилар.

Хулоса қилиб айтганда, “Clean Hydrogen for Uzbekistan” лойиҳаси мамлакатнинг кам углеродли энергетика тизимига ўтишини қўллаб-қувватлаш, оғир саноат тармоқларини декарбонизация қилиш учун асос яратиш ҳамда янги саноат ва экспорт имкониятларини шакллантиришга қаратилган истиқболли ташаббус ҳисобланади.