Qaraqalpaqstan ekonomikası eń tez ósip atırǵan aymaqlardan birine aylandı

Sońǵı jılları aymaqtı rawajlandırıw ushın úlken qarjılar ajıratılıp, ayrıqsha jeńillik hám sharayatlar jaratıldı. Payda, jer hám múlk salıqları 2 esege, sanaat kárxanaları ushın elektr tarifi 15 procentke tómenletildi, sociallıq salıq 1 procent etip belgilendi. Ótken jılı 1 milliard 700 million dollarlıq investiciya kirgizildi. Bul 2021-jıldaǵıdan 22 esege kóp. Usı jıldıń birinshi yarımında ekonomika 10,2 procentke ósip, Qaraqalpaqstan Tashkent qalasınan keyin ekinshi orındı iyeledi.

Bul ózgerislerde turaqlı energiya támiynatı áhmiyetli orın iyelemekte. Sońǵı jıllarda 860 megavattlı jańa quwatlıqlar iske qosıldı. Beruniy hám Qaraózekte samal stanciyalarınıń qurılısı esabınan “jasıl” energiyanıń úlesi 23 procentke jetti. Elektr islep shıǵarıw 4 esege artıp, 5 milliard 330 million kilovatt-saattı quradı. Bul xalıq hám kárxanalardıń jıllıq talabınan derlik 3 esege kóp.

Sapar dawamında 7 milliard dollarlıq 47 joybardıń qurılısına start berildi. Sonıń ishinde, Qońıratta 2 milliard 600 million dollarlıq, quwatlılıǵı 1,5 mıń megavattlı samal stanciyası qurıladı. Joybar sheńberinde 1,5 mıń kilometrlik joqarı kernewli tarmaq hám 500 kilovoltlı 3 podstanciya qurıladı. 2030-jılǵa shekem jámi 3 mıń 300 megavattlı samal stanciyaların iske qosıw, “jasıl” energiyanıń úlesin 76 procentke jetkeriw hám 400 megavattlı energiya saqlaw quwatlılıǵın jaratıw rejelestirilgen.

Transport hám sociallıq infrastrukturada da úlken joybarlar ámelge asırılmaqta. Bozatawda sanatoriy, Nókiste onkologiya hám radiologiya orayı, Qońıratta balalar emlewxanası hám tuwıw úyi, Ámiwdárya hám Tórtkúlde amfiteatrlar, Nókis qalasında gimnastika orayı hám Konservatoriyanıń filialı paydalanıwǵa tapsırıldı.

A-380 magistralınıń Qońırattan ótken 240 kilometri 384 million dollar esabınan beton qaplamaǵa ótkerildi. Joldıń Tórtkúl, Ellikqala hám Beruniyden ótken jáne 92 kilometrinde 233 million dollarlıq qurılıs baslandı. Nátiyjede tranzit 1,5 esege artıp, júkler Tórtkúlden Qazaqstan shegarasına bir sutkanıń ornına 10 saatta jetip baradı. Kelesi jıldıń mart ayınan Tashkent – Nókis tezjúrer poezdınıń qatnawı jolǵa qoyılıp, sapar waqtı 16 saattan 7 saatqa qısqaradı.
“Túyemoyın” suw tazalaw obektin rekonstrukciyalaw hám Qońırattan Moynaqqa 100 kilometrlik ishimlik suw tarmaǵın tartıw baslanadı.

Májiliste jer, mineral hám energetika resursların joqarı qosımsha qunlı ónimlerge aylandırıw máselesine ayrıqsha itibar qaratıldı. “Resurstan tayar ónimge shekem” principi tiykarında jańa sanaat hám investiciya kartası jaratıladı. “Qońırat – Qaraózek –

Taqıyatas” jónelisi “jasıl sanaat koridorı” – “intellektuallıq ekonomika úshmúyeshligi”ne aylanadı.
Jasalma intellekt hám data oraylar ushın shólkemlestirilgen arnawlı zonada 8 milliard dollarlıq 6 joybar ámelge asırıladı. Bes jıllıq baǵdarlamanı islep shıǵıp, investorlar ushın 1 gigavattlı turaqlı elektr támiynatın jolǵa qoyıw tapsırıldı. Úsh jılda Nókis qalası, Qońırat, Qaraózek hám Taqıyatasta 1,5 mıń joqarı dáramatlı jumıs ornın jaratıw, bultlı texnologiyalar hám jasalma intellekt tarawında jıllıq eksporttı 600 million dollarǵa jetkeriw belgilendi.

“Jasıl” energiyanı “karbon kredit”ke aylandırıw arqalı jılına 50-100 million dollar dáramat alıw imkaniyatı atap ótildi. Bir ayda bul mexanizmdi jolǵa qoyıw hám iri importyor mámleketler menen sóylesiwlerdi ótkeriw wazıypası qoyıldı. Eksporttan túsetuǵın qarjılar infrastrukturaǵa ajıratılıp atırǵan resurslarǵa qosımsha bolıp, Qaraqalpaqstannıń ózinde qaladı. Jıldıń aqırına shekem Araldıń 50 mıń gektarında “toǵay karbon krediti” baǵdarlaması baslanadı.

Aymaqtıń tek ǵana 20 procentinde geologiya jumısları ótkerilgeni, investorlar ushın shiyki zat rezervleri haqqındaǵı maǵlıwmatlar jeterli emes ekenligi kórsetip ótildi. Bir ayda 1 mıń jumıs ornına iye altın qazıp alıw hám qayta islew klasterin shólkemlestiriw, kompleksli geologiyalıq-izlew baǵdarlamasın islep shıǵıp, kánlerdiń rezervlerin qayta bahalaw tapsırıldı.

Rayonlar kesiminde toqımashılıq hám bılǵarı sanaatında keminde 150 million, elektrotexnikada 200 million, energiyanı únemleytuǵın qurılıs materiallarında 100 million, avtomobil awısıq bóleklerinde 120 million hám farmacevtikada 50 million dollarlıq joybarlar ámelge asırıladı. Italiyanıń “Bonifika Ferrarizi” kompaniyası menen Taxtakópirde 50 million dollarlıq joybar baslanbaqta. Onda 2 mıń gektarda pomidor hám ǵálle jetistirilip, tereń qayta islenedi hám Evropaǵa eksport etiledi.

Hár bir rayon boyınsha investiciyalıq prezentaciyalardı ótkeriw, wálayat hákimleriniń qatnasıwında 2-3 mıń joqarı dáramatlı jumıs ornın jaratatuǵın joybarlardı baslaw tapsırıldı. Kelesi jılı Qaraqalpaqstanǵa 5 milliard dollarlıq investiciya tartıw wazıypası qoyıldı.

Xalıqtıń bántligin hám dáramatların arttırıwda isbilermenlikti finanslıq qollap-quwatlaw imkaniyatları keńeytiledi.
Banklerdiń isenimli qarıydarları ushın 16 procentlik 300 milliard sumlıq kredit liniyası ashılmaqta. Isbilermenlikti rawajlandırıw kompaniyasınıń 4 procentlik bólegin qaplawı esabınan isbilermen ushın stavka 12 procentke túsedi.

Shańaraqlıq isbilermenlik kreditleriniń stavkası 17,5 procentten 12 procentke túsiriledi. Kelesi jılı resurslar 2 esege arttırılıp, “drayver” joybarlarǵa 100 million dollar qaratıladı. Usı esaptan keminde 50 mıń adamdı dáramatlı etiw belgilendi.
Rayonlarda ekonomikalıq ósim hám bántlikke túrtki beretuǵın jáne eki joybar ushın 100 milliard sum ajıratılıp, 10 mıń adamnıń dáramat deregi jaratıladı.

Awıl xojalıǵındaǵı imkaniyatlardan paydalanıw, bárinen burın, suw shıǵınların azaytıwǵa baylanıslı ekeni atap ótildi. Aymaqtaǵı 417 mıń gektardı suwǵarıwǵa 5 milliard 700 million kub metr suw jumsalmaqta. Joǵaltıwlar 38 procentti – 2 milliard 100 million kub metrdi quramaqta.

Tórtkúldegi “Janbas” hám Bozatawdaǵı “Erkindárya” kanalların betonlaw, suw qurılmaları hám artezian qudıqlardı qurıwǵa 135 milliard sum ajıratıladı. Eki kanaldı 1-martqa shekem betonlaw, kelesi jılı 17 mıń gektarda ot-jem egip, 2 mıń adamdı dáramatlı etiw tapsırıldı. Suw obektlerin modernizaciyalaw ushın tartılatuǵın grantlar 100 million dollarǵa jetkeriledi. 1-aprelge shekem Qaraqalpaqstandaǵı 59, basqa wálayatlardaǵı 200 suw nasosı jańalanadı.

Sharwashılıqtıń ot-jem bazasın bekkemlew ushın paydalanılmay atırǵan jaylaw hám jerler ózlestiriledi. Qońırat, Beruniy hám Shımbayda 2 mıń gektar jer tiklenbekte, kelesi jılı jáne 5 mıń gektar ózlestiriledi. Bozatawda 7,5 mıń gektardı ot-jemge beyimlestiriwge 100 milliard sum ajıratıladı. Azıqlıq jetistiriwge hár bir gektar ushın 500 mıń sumlıq subsidiya beriledi.
Iri sharwashılıq kompleksleri ushın kredit muǵdarın 50 milliard sumǵa shekem arttırıw usınısı qollap-quwatlandı. Samolyotta alıp kelinetuǵın násilli buǵalar bahasınıń 10 procenti, hár bir bas ushın 4 million sumǵa shekem subsidiya beriledi. Bir ayda keminde 100 mıń baslı kompleksli joybarlardı qáliplestiriw tapsırıldı.

Taxtakópirde Sinczyan tájiriybesi tiykarında ot-jem jetistiriw shólkemlestirilip, sırt elden 5 mıń bas qoy-eshki alıp kelinedi. Jıldıń aqırına shekem 10-15 mıń gektarda joybarlardı qáliplestirip, jılına 100 mıń bas qoy-eshki baǵıwdı jolǵa qoyıw belgilendi. “Kegeyli násilli qus” kárxanasınıń quwatlılıǵın 2-3 esege arttırıp, xoldinge aylandırıw, texnikumda qusshılıq kursların ashıw tapsırıldı.

Baǵshılıqta 30 mıń gektarda shorǵa shıdamlı qáreli hám keshki erik plantaciyaların shólkemlestiriw boyınsha úsh jıllıq baǵdarlama ámelge asırıladı. 10 mıń gektarda jumıslar usı jılı baslanadı. Wálayatlarǵa jer ajıratılıp, kepillengen suw támiynatı jaratıladı, klimatqa beyim nál hám texnologiyalar jetkerip beriledi. Tájiriybeli diyqan hám agronomlar tartılıp, qayta islew quwatlıqları qurıladı. Nátiyjede 20 mıń adamdı jumıs penen támiyinlew hám úsh jılda miywe eksportın keminde 500 million dollarǵa jetkeriw rejelestirilgen.

Kelesi báhárden Nókis rayonındaǵı 10 mıń gektarda qawın jetistiriw baslanadı. Ispaniya, AQSh, Niderlandiya hám Qıtaydan eń jaqsı sortlar hám qánigeler tartılıp, qayta islew hám eksport penen shuǵıllanatuǵın xolding shólkemlestiriledi. Rayondaǵı texnikum laboratoriya hám sınaw poligonı menen támiyinlenip, qawınshılıq boyınsha tájiriybe almasıw metodikalıq orayına aylandırıladı.

Májiliste xalıq ushın qolaylı qala hám máhálle ortalıǵın jaratıw máseleleri de kórip shıǵıldı. Nókistiń “Ashshıkól” aymaǵında 50 mıń adamǵa mólsherlengen “Nókis siti” qurılısı baslandı. 270 gektarda energiya únemlewshi imaratlar, biznes, sawda hám servis orayları, jasıl baǵlar qurıladı.

Nókistegi «Nur» hám «Elabat» máhálleleri Qıshqırıq máhállesi úlgisinde abadanlastırıldı. Kegeylide 3,5 kilometrlik kollektordı jawıp, 100 servis obekti hám 320 jumıs ornın jaratıw jumısları baslanǵan. Wálayat hákimlerine Nawrız bayramına shekem biriktirilgen rayonlarda birewden máhálle hám oraylıq kóshede usınday joybarlardı ámelge asırıw tapsırıldı.

Jaslardı zamanagóy kásiplerge baǵdarlawǵa ayrıqsha itibar qaratıldı. Bir jılda 1 mıń, kelesi eki jılda jáne 5 mıń jastı málimleme texnologiyaları hám logistika tarawında joqarı dáramatlı jumıs penen támiyinlew belgilendi. Alıs aymaqlardaǵı jaslarǵa málimleme texnologiyaların úyretiw ushın keminde 10 qábiletli watanlasımızdı tartıp, joybarlardı baslaw tapsırıldı.

Nókis qalasındaǵı 1-sanlı texnikumda “Pearson BTEC” xalıqaralıq baǵdarlaması engizilgen, pitkeriwshilerge 70 mámleket tán alatuǵın kásiplik sertifikat beriledi. Bul jerde 37 túrdegi kishi úskene islep shıǵarılıp, jaslar úskene qurıwǵa úyretilmekte. Jańa jıldan Ámiwdárya, Beruniy, Shımbay hám Qońırat rayonlarınıń hár birinen bir texnikumda bul tájiriybe jolǵa qoyıladı. 1-oktyabrden ásbap-úskene ushın ssuda 20 millionnan 50 million sumǵa arttırıladı, “usta-shákirt” tiykarında kásip úyreniw qárejetlerin qaplawda jas shegarası 30 jastan 40 jasqa kóteriledi.

Mektepke shekemgi bilimlendiriwge qamtıp alıw 84 procentke jetkeni, biraq jeti rayonda bul kórsetkish tómen ekeni atap ótildi. Qaraqalpaqstanda jeke menshik baqsha ashatuǵın isbilermenlerge 15 jıl múddetke, 5 jıllıq jeńilletilgen dáwir menen 7 procentlik kredit beriledi.

Medicinada joqarı texnologiyalıq xızmetler keńeymekte. Nókiste bawır hám búyrek transplantaciyası ámelge asırılmaqta, Aralboyı balalar emlewxanasında 150 túrdegi joqarı texnologiyalıq xızmet kórsetilmekte.

Bıyıl qıyın baǵdarlarda 1,5 mıń operaciya ótkerildi. Medicinalıq qamsızlandırıw engizilip, mákemelerge 10 million dollarlıq úskeneler alıp berildi.

Nókis medicina ilimiy akademiyası, Balalar klinikası, Onkologiya orayı hám jańa kóp tarmaqlı emlewxana birlestirilip, Universitet medicinalıq klasteri shólkemlestiriledi. Moynaqqa kelip islep atırǵan shıpakerlerge berilip atırǵan 200 procentke shekemgi aylıq ústeme 1-yanvardan Bozataw hám Taxtakópirde de engiziledi.

Mámleketimiz basshısı hár bir qala hám awılda qolaylı turmıs sharayatın jaratıwda kóshe hám máhálle biyleri, nuranıylardıń tájiriybesi, jaslardıń kúsh-ǵayratı hám xalıqtıń intakerligin birlestiriw áhmiyetli ekenligin atap ótti. Basshılar jumısın aymaqlardı aralaw hám xalıq penen pikirlesiwden baslawı, tazalıq hám abadanlıq kúndelikli mádeniyatqa aylanıwı zárúr ekenligi atap ótildi.

Kelesi jılı qaraqalpaq xalqınıń ullı perzenti, shayır hám oyshıl Berdaq Ǵarǵabay ulı tuwılǵanınıń 200 jıllıǵın múnásip belgilew usınısı bildirildi. Mámleketimiz basshısı shayırdıń “Xızmet etgil udayına xalıq ushın, Hesh qashan da jumıs etpes ózi ushın” degen hikmetli sózleri búgin de óz áhmiyetin joǵaltpaǵanın atap ótti. Shayırdıń ilimiy-dóretiwshilik miyrasın úyreniw, sanlastırıw, qásterlep saqlaw hám jaslarǵa jetkeriwdi qamtıp alǵan baǵdarlamanı bir ayda islep shıǵıw tapsırıldı.

Májilis juwmaǵında aymaqlar hám tarmaqlar basshılarınıń málimlemeleri tıńlandı, Qaraqalpaqstan belsendileri menen sóylesti.
Usınıń menen Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń Qaraqalpaqstanǵa saparı juwmaqlandı.