Sanlı texnologiyalar hám Transport

«SANLÍ ÓZBEKSTAN – 2030» STRATEGIYASÍ

Respublikamızda sanlı ekonomikanı jedel rawajlandırıw, barlıq taraw hám tarmaqlarǵa, bárinen burın, mámleketlik basqarıw, bilimlendiriw, densawlıqtı saqlaw hám awıl xojalıǵına zamanagóy málimleme-kommunikaciya texnologiyaların keńnen engiziw boyınsha kompleksli ilajlar ámelge asırılmaqta. Ózbekstan Respublikası Sanlı texnologiyalar ministrligi tárepinen mápdar ministrlikler hám uyımlar, biznes hám ilimiy toparlardıń wákilleri, sonday-aq, sırt elli ekspertlerdiń qatnasıwında "Sanlı Ózbekstan - 2030" strategiyası islep shıǵıldı.

"Sanlı húkimet - 2028" strategiyası (.pdf)

1997-jıl 24-aprelde Ózbekstan Respublikasınıń "Informaciyadan paydalanıw kepilligi hám erkinligi haqqında"ǵı 400-I-sanlı Nızamı qabıllandı.

Ózbekstan Respublikasında normativlik-huqıqıy hújjetler, mámleketlik byudjet parametrleri hám basqalardı dodalaw hám qabıl etiwde puqaralar hám biznes wákilleriniń elektron túrde qatnasıwı ushın keń imkaniyatlar jaratılǵan.

Mámleketimizde sanlı texnologiyalardı rawajlandırıwǵa jaratılǵan keń imkaniyatlar sebepli úlken nátiyjelerge erisilmekte. IT-park rezidentleriniń sanı 2 mıń 800 den astı, sırt el kompaniyalarınıń sanı 752 ge jetti. 40 mıńǵa shamalas jaslar bul tarawda joqarı dáramat tappaqta.

Keyingi bes jılda tarmaq eksportı 170 millionnan derlik 1 milliard dollarǵa jetti. Internet tezligi 7 esege, mobil internet tezligi 4,5 esege arttı. Ótken jılı startaplar ushın 70 million dollar venchur investiciya alıp kelindi.

Nátiyjede Ózbekstan 12 poziciyaǵa kóterilip, startap ekosistemaları global reytinginiń top-100 ligine kirdi. Sonday-aq, xalıq aralıq jasalma intellektke tayarlıq indeksinde mámleketimiz 17 poziciyaǵa kóterilip, Oraylıq Aziyada birinshi orındı iyeledi. Ózbekstan telekommunikaciya tarawınıń ósiw pátleri boyınsha ǴMDA mámleketleri reytinginde birinshi orındı iyeledi.

Bul baǵdardaǵı jumıslar izbe-iz dawam ettirilmekte. Atap aytqanda, kelesi jılı mámleketlik xızmetlerdiń 70 procentin sanlastırıw, IT xızmetler kólemin 100 trillion swmǵa jetkeriw maqset etilgen. Sonday-aq, Elektron húkimetti rawajlandırıw indeksinde keminde 55-orınǵa kóteriliw rejelestirilgen. Bul kórsetkishlerge erisiw ushın bir qatar hújjetlerdiń joybarları islep shıǵılǵan.

Búgingi kúnge kelip 760 túrdegi mámleketlik xızmetler sanlastırıldı. Ótken jılı 10 million puqara sanlı xızmetlerden paydalanǵan. Sanlastırıw nátiyjesinde xalıqtan 70 ten aslam túrdegi maǵlıwmatnama hám hújjetler talap etiw biykar etildi.

Keyingi eki jılda elimizde 215 IT-bilimlendiriw orayları ashılǵan. «Bir million programmist» joybarı da óz nátiyjesin berdi. Házirgi waqıtta IT-parkler qánigeleriniń kópshiligi usı baǵdarlamanı pitkergen jaslar esaplanadı. Endi jaslardı «Coursera» platforması arqalı oqıtıw da keńeytiledi. Olardıń arasınan eń qábiletlileri tańlap alınıp, óz aldına baǵdarlama tiykarında xalıq aralıq IT-bazar ushın tayarlanadı.

2024-2025-jıllarda mámleket startap hám venchur ekosistemasınıń ulıwma bahası 3,9 milliard dollarǵa jetti. Jergilikli startaplardıń sanı 750 den astı. Búgingi kúnde 15 venchur fondı jumıs alıp barmaqta, venchur kapitalınıń kólemi 180 million dollardan arttı. Xalıq aralıq tájiriybe tiykarında startaplardı qollap-quwatlawdıń tórt basqıshlı sisteması engizilmekte. Ideya, islep shıǵıw, iske túsiriw hám keńeytiw basqıshlarında grantlar, salıq jeńillikleri, birgelikte qarjılandırıw mexanizmleri, eksport qárejetlerin qaplaw názerde tutıladı.

Kiberqáwipsizlik haqqındaǵı nızam hújjetleri "Kiberqáwipsizlik haqqında"ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamı hám basqa da nızam hújjetlerinen ibarat. Kiberqáwipsizlik tarawın tártipke salıwǵa birden-bir kózqaras maǵlıwmatlarǵa islew beriw hám olardı qorǵaw boyınsha programmalıq jáne texnikalıq qurallardı islep shıǵıw hám engiziw procesin shólkemlestiriwge, monitoring etiwge jáne qadaǵalawǵa qaratılǵan málimleme sistemaları hám resursların kiberqorǵawdıń birden-bir mámleketlik sistemasın engiziw arqalı támiyinlenedi. kiberqáwipsizlik tarawındaǵı mámleketlik siyasattı Ózbekstan Respublikası Prezidenti belgileydi. Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti kiberqáwipsizlik tarawındaǵı wákillikli mámleketlik uyım esaplanadı. Qollanılatuǵın qayta islew qurallarınan, sonıń ishinde málimleme texnologiyalarınan biyǵarez túrde, tulǵaǵa baylanıslı maǵlıwmatlarǵa islew beriw hám olardı qorǵawda júzege keletuǵın qatnasıqlar Ózbekstan Respublikasınıń 2019-jıl 2-iyuldegi "Tulǵaǵa baylanıslı maǵlıwmatlar haqqında"ǵı ÓRQ-547-sanlı Nızamı menen tártipke salınadı.

Mámleketlik basqarıwdıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew boyınsha reformalardı jáne de tereńlestiriw maqsetinde Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2019-jıl 9-apreldegi "Mámleketlik basqarıwdıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew, sonday-aq, mámlekettiń statistika potencialın arttırıwǵa baylanıslı qosımsha ilajlar haqqında"ǵı PQ-4273-sanlı qararı qabıl etildi.

Ashıq maǵlıwmatlardıń ashıq-aydınlıq dárejesi hám sapasın, olardı puqaralar hám dúnya jámietshiligine jetkerip beriw sistemasın bunnan bılay da arttırıw maqsetinde Ministrler Kabinetiniń 23.12.2020-jıldaǵı "Ózbekstan Respublikasında ashıq maǵlıwmatlar tarawın bunnan bılay da rawajlandırıw ilajları haqqında"ǵı 808-sanlı qararı qabıl etilip, 2021-2025-jıllarda Ózbekstan Respublikasında ashıq málimleme tarawın rawajlandırıw Koncepciyası tastıyıqlandı.

Ózbekstan Prezidentiniń 2024-jıl 14-oktyabrdegi qararına muwapıq, 2030-jılǵa shekem jasalma intellekt texnologiyaların rawajlandırıw strategiyası qabıl etilgen. Bul tarawdaǵı infrastrukturanı rawajlandırıw ushın 50 million dollar qarjı ajıratılǵan. Milliy jasalma intellekt modelin jaratıp, 1 million qánige tayarlaw wazıypası qoyıldı.

Házirgi waqıtta zamanagóy kishi superkompyuter iske túsirilgen bolıp, úlken superkompyuterdi satıp alıw hám iske túsiriw jumısları jedel dawam etpekte. Joybardı ámelge asırıw nátiyjesinde 15 joqarı bilimlendiriw mákemesinde jasalma intellekt laboratoriyaları shólkemlestiriledi, taraw qánigeleriniń potencialı artadı, jergilikli JI sheshimlerin islep shıǵıw hám engiziw imkaniyatları keńeyedi.

"Ózkomnazorat" inspekciyası tárepinen 2025-jıl dawamında 134 shólkemde tarawdaǵı nızamshılıq, normativlik hújjetler hám mámleketlik standartlar talaplarına ámel etiliwi boyınsha tekseriwler ótkerildi. Mámleketlik uyımlardıń rásmiy veb-saytları arqalı kórsetilip atırǵan 338 elektron mámleketlik xızmet hám 476 qosımsha elektron xızmettiń kórsetiliw jaǵdayı monitoring etilip, jámi 8 shólkemge anıqlanǵan kemshilikler boyınsha kórsetpeler jiberildi hám kemshiliklerdiń saplastırılıwı támiyinlendi. Jámi 145 mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń web-resursları monitoringi ótkerildi. Nátiyjede 138 web-sayt kriptografiyalıq qorǵaw protokolları menen támiyinlenip, 145 web-sayt resursları (xosting) Ózbekstan Respublikası aymaǵındaǵı serverlerge jaylastırıldı. 

 

Transport salasında ekonomikalıq nátiyjelilik hám xalıq ushın qolaylıqlar boyınsha keń kólemli ózgerisler ámelge asırılmaqta.

"Ózbekstan temir jolları" akcionerlik jámiyeti quramında 6 biyǵarez kárxana shólkemlestirildi. 1200 jańa júk vagonları satıp alınıp, ishki jónelislerde júk tasıw waqtı 2 esege qısqardı. Sanlastırıw nátiyjesinde vagonǵa buyırtpa beriw procesi 7 basqıshtan 3 basqıshqa, onı orınlaw waqtı 72 saattan 12 saatqa qısqardı. Tashkent qalası átirapındaǵı poezdlardıń ótkeriwsheńligi 30 procentke arttı.

"Uzbekistan Airways" sistemasında aviareysler sanı 25 procentke arttı. Ishki jónelislerge 8 jańa samolyot qoyıldı, ishki reysler sanı 2,5 esege kóbeydi. Milliy aviakompaniyanıń Oraylıq Aziya xalıq aralıq tasıwlarındaǵı úlesi 20 procentke jetti.

"Uzbekistan Airports" samolyotlar, júk hám jolawshılarǵa xızmet kórsetedi. Aeroportlardı basqarıwǵa jeke menshik sektordı tartıw unamlı nátiyjeler berip atır. Dúnyanıń 44 aviakompaniyası Ózbekstanǵa párwazlardı ámelge asırmaqta.

Keyingi jeti jılda jergilikli tasıwshılardıń járdemi menen olardıń parki 7 esege kóbeyip, júk tasıwshı avtotransport qurallarınıń sanı 26 mıńǵa jetken. Xalıq aralıq tasıwlarda olardıń úlesi 35 procentten 60 procentke jetti.

Xalıq aralıq áhmiyetke iye jollardı modernizaciyalaw hám olardıń texnikalıq parametrlerin arttırıw boyınsha úlken ámeliy jumıslar alıp barılmaqta. Atap aytqanda, ámeldegi hám keleshektegi joybarlar - cement-beton jollar, jol ótkelleri yamasa jer astı ótiw jolların qurıw, jol hám kópirlerdi qátesiz joybarlaw, transport sheshimlerin islep shıǵıw. Qáwipsizlikti hám háreket qolaylılıǵın arttırıwǵa ayrıqsha itibar qaratılmaqta.

Elimizde temir jol transport tarmaǵı izbe-iz rawajlanbaqta. Atap aytqanda, 2018-jılı "Buxara-Miskin" jónelisi qurılıp, Xiywaǵa shekemgi aralıq 242 kilometrge shekem qısqardı. Elektrde háreketlenetuǵın poezdlardıń nátiyjeliligi 4,5 ese ekenin esapqa alıp, jollardı elektrlestiriw dawam ettirilmekte. Keyingi jılları "Qarshı-Kitap," "Pap-Namangan-Ándijan," "Qarshı-Termiz" jónelisleri elektrlestirildi.

Milliy statistika komitetiniń maǵlıwmatlarına kóre, 2025-jıldıń yanvar-avgust aylarında transport xızmetleriniń kólemi 113 trillion swmnan asqan, ósiw páti 2024-jıldıń usı dáwirine salıstırǵanda 112,0 procentti quraǵan.

Transport xızmetleri quramında avtomobil transportı xızmetleri basım bolıp, 50 procentten joqarı úlesti iyeledi. Hawa transportı xızmetleriniń úlesi 15 procentten aslamın quradı, al járdemshi transport xızmetleriniń kólemi transport xızmetleriniń jalpı kóleminiń 12 procentinen kóbiregin quraǵanı belgilengen. Truba arqalı tasıw xızmetleriniń úlesi 12 procentten asıp ketti. Óz gezeginde, temir jol transportı arqalı kórsetilgen xızmetlerdiń transport xızmetleriniń jalpı kólemindegi úlesi 8 procentten joqarı boldı.