Qashqadaryo viloyati Qarshi tumani hokimligi

"GʻALLANING ZANG KASALLIGIGA QARSHI KURASHISH VA HOSILNI PARVARISHLASH BORASIDA KECHIKTIRIB 
BO‘LMAYDIGAN VAZIFALAR"

Hurmatli dehqon va fermerlar, agrar soha fidoyilari xodimlari!

Respublikamizda boshoqli don ekinlarida 30 turdan ortiq kasallik va zararkunandalar zarar keltirishi aniqlangan bo‘lib, shundan asosiy 4 turdagi kasallik va 6 turdagi zararkunandalar yuqori iqtisodiy hafli turlari hisoblanadi. Ushbu zararkunandalarga qarshi kurashilmaganda  o‘rtacha 15-20% gacha, iqlim sharoiti qulay kelgan yillari esa 45-50% gacha hosilni nobud qilishi mumkin. Shu bilan birga yetishtirilayotgan don sifatining yomonlashishga olib keladi.
 Natijada bunday donning oziq-ovqat sanoati va urug‘lik uchun yaroqsiz bo‘lib qolishiga olib keladi. Respublikamiz g‘allazorlarida tarqalib, zarari yil sayin oshib borayotgan asosiy zararkunanda-hasharotlar sifatida, zararli xasva, g‘alla shiralari, bug‘doy tripsi va shilimshiq qurt hisoblanadi. Bu zararkunandalar keyingi 4-5 yil davomida Respublikamiz sug‘oriladigan g‘alla maydonlarida tobora keng tarqalib yetishtirilayotgan donning sifati va miqdoriga sezilarli salbiy ta’sir qilmoqda.
Respublikamizda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, g‘alla bozorini erkinlashtirish bo‘yicha islohotlarni izchil davom ettirish, ichki bozorni bug‘doy va un mahsulotlari bilan uzluksiz ta’minlash hamda ularning narxlari barqarorligini saqlashimizda bugungi kunda Siz aziz g‘allakorlardan kuzgi bug‘doyni kasalliklardan o‘z vaqtida, tizimli ravishda himoya qilishni taqozo etmoqda. 
Bugungi murakkab global iqtisodiy o‘sish sharoitda, oziq-ovqat xavfsizligi dunyo miqyosida dolzarb masalaga aylanib borayotgan bir davrda, mamlakatimiz qishloq xo‘jaligi sohasida mavjud resurslar va imkoniyatlardan unumli foydalanish, oziq-ovqat ekinlarini ikki barobarga ko‘paytirish, sifatli hosil olish, agrar sohada yangi ish o‘rinlarini yaratish muhim vazifalardan biri ekanligini barchamiz his etib turibmiz.
Shunday murakkab pallada Siz dehqonu-fermerlar tomonidan har qachongidan ko‘proq mas’uliyat bilan yondoshib ishlashni davr taqozo etmoqda.
tumanimizda bo‘yicha 2026 yil hosili uchun 14300 mln gektardan ortiq sug‘oriladigan maydonlarga kuzgi boshoqli don ekinlari ekilgan.
Bugungi kunda, ekilgan g‘alla jami 10.541 ming ga tuplash, (73.7%), 3.124 ming ga (21.8%) 3-4 barg va 635 ga (4.5%) 1-2 barg fazasida rivojlanmoqda.
Soha olim va mutaxassislari hamda O‘zbekiston fermerlari kengashi rayosati a’zolarining kuzatuvlariga ko‘ra bu yil barcha g‘alla maydonlarda zang kasalligi birinchi navbatda o‘g‘itlamagan va rivojdan orqada qolgan g‘alla maydonlarga keng tarqalishi bashorat qilinmoqda. 
Ko‘p yillik kuzatuvlar natijasida respublikada kuzgi bug‘doyni yetishtirishni tahlil qilindi. Unga ko‘ra, 1999, 2004, 2009, 2010, 2016, 2024 yillarda sariq zang kasalligi uchun epifitotiya yillar, ya’ni sariq zang kasalligi o‘ta avj olib, mazkur yillarda 50-60 foizgacha, hatto 1999 yilda Surxondaryoda 100 foizgacha bug‘doy hosildorligini yo‘qotilishiga sabab bo‘lgan.
Sariq zang kasalligining avj olishiga asosiy sabab, o‘sha yillari qish oylari iliq va seryog‘in kelib, kuzgi bug‘doy sovuqli kunlar bo‘lmaganligi uchun “tinim davri”ga kirmagan va sariq zang kasalligi janubiy viloyatlarda yanvar, fevral oylarida, boshqa viloyatlarda mart oyida kuchli rivojlanganligi sababli, kasallikni to‘xtashishning imkoni bo‘lmagan.
Sariq zangning keng tarqalishi va rivojlanishiga seryomg‘ir va ochiq havoning surunkali almashib turishi qulay sharoit tug‘diradi. Yuqori namgarchilikda uning sporalari o‘sa boshlaydi, +2 daraja haroratda esa o‘simlik to‘qimasiga kiradi. 
Kasallikning tez tarqalishi va rivojlanishi uchun 10-15 daraja iliq havo eng qulay vaziyat hisoblanadi. Keyingi yillarda qator mamlakatlarda mazkur kasallikning bundan ham yuqoriroq haroratlarda rivojlanishga moslashgan ekotiplari paydo bo‘ldi. Xatto ayrim mintaqalarda kasallik o‘ta kuchayib, epifitotiya shaklida tarqalmoqda.
Joriy yil hosili uchun ekilgan g‘alla (bug‘doy) “tinim davri”ga kirmadi. Qish oylari iliq va seryog‘in bo‘lganligi sababli, sariq zang rivojlanishi uchun qulay sharoit bo‘lmoqda. 

Hurmatli dehqon va fermerlar!
Shuning uchun, bugundan boshlab barcha g‘allachilik fermer tomonidan bug‘doy parvarishida zang kasalligiga qarshi “Bir oylik zarbdor oyi” deb e’lon qilib, ushbu mavsumda quyidagi ishlarni amalga oshirishni tavsiya etamiz. Birinchidan, g‘allani azotli o‘g‘itlar bilan bahorgi birinchi oziqlantirish gektariga 200-250 kg (fizik holda) berishni, hamda stimulyatorlar sepishni tashkil eting. Bunda, azotli o‘g‘it va stimulyatorlar  bug‘doy o‘simligini baquvvatlashtiradi va  kasallikka, zararkunanda hashoratlarga chidamlilikni oshiradi.
Ikkinchidan, sariq zang kasalligiga qarshi kurashish uchun qo‘llaniladigan fungisidlarni kamida ikki marta sepishga yetadigan zahirasini yaratish choralarini ko‘ring. O‘simliklar karantini va himoyasi agentligi xodimlari bilan birgalikda kasallik alomatlarini aniqlash bo‘yicha monitoring ishlarini boshlang va qayerda kasallik alomatlari paydo bo‘lsa, kimyoviy kurash choralarini amalga oshiring. 
Uchinchidan, zang kasalligi keng tarqalib ketishini oldini olish uchun barcha g‘alla maydonlariga bir marta to‘liq kimyoviy ishlov o‘tkazing.
Bunda, bug‘doyda zang va boshqa kasalliklariga qarshi kimyoviy kurash kuzatuv asosida o‘simliklarni himoya qilish mutaxassislarini tavsiyasi bilan amalga oshirilishi hamda fungisidlar samaradorligini ta’minlash uchun fungisidlarni tizimli ravishda navbatlab qo‘llash lozim. Birinchi ishlovda propikonozol ta’sir etuvchi moddali preparatlarni, ikkinchi ishlovda tebukonozol+propikonozol va uchinchi ishlov propikonozol+ siperkonozol ta’sir etuvchisi bo‘lgan preparatlardan biri bilan ishlov berish tavsiya etiladi. Preparatlar bilan ikkinchi va uchinchi ishlovlar faqatgina kasallik belgilari kuzatila boshlaganda ishlov berish tavsiya etiladi.
To‘rtinchidan, Respublikamizda ko‘p yillik kuzatishlarga ko‘ra fevral oyida g‘alla ekinlari bilan birga g‘alladosh begona o‘tlar rivojlanadi va ularga qarshi fevral oyida o‘rtacha harorat +12-15 oS dan yuqori bo‘lganda gerbisidlar bilan ishlov berish katta samara beradi. Shuning uchun, fevral oyining uninchi o‘n kunligi va mart oyida g‘alladosh begona o‘tlarga qarshi kimyoviy preparatlar sepishni tashkil eting.
Beshinchidan, O‘simliklarni kasalliklardan himoyalash maqsadida fungisidlar hamda zararkunanda hasharotlarga qarshi insektisidlar va o‘simliklar rivojini tezlashtirish (qo‘shimcha barg orqali oziqlantirish) maqsadida stimulyatorlar zahirasini yaratib ko‘ying va dalada zararli xasva va boshqa zararkunandalar aniqlanishi bilan sistemali insektosidlar va stimulyatorlar bilan profilaktik ishlov o‘tkazing.
 Karantin agentligi tomonidan ishlab chiqilgan “Agroko‘makchi” bepul mobil ilovasidagi onlayn bashorat tizimidan kasalliklar, begona o‘tlar va zararkundalar bo‘limlarida aniqlab berish imkoniyatlaridan keng foydalaning.
Aziz fermer va dehqonlar!
Prezidentimizning 2025 yil 9 dekabrdagi “Paxtachilik va g‘allachilikda hosildorlikni oshirish uchun yuqori samarador intensiv agrotexnologiyalarni qo‘llashning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi  PQ-370-sonli hamda 2026 yil 5 fevraldagi “Suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ–47-sonli qarorlari bilan Siz fermerlarga katta imtiyoz va vakolatlar berilganligini esdan chiqarmang. Jumladan:
- 2026 yil hosilidan boshlab g‘allani o‘z mablag‘lari yoki tijorat kreditlari hisobidan yetishtirib, uni belgilangan tartibda birja savdolari yoki davlat resursi uchun realizatsiya qilgan qishloq xo‘jaligi korxonalariga mahsulot qiymatining 10 foizi miqdorida subsidiya beriladi;
-2026 yil 1 oktyabrdan bank kreditlarini olmasdan, o‘z mablag‘lari hisobidan suv tejovchi texnologiyalarni jumladan, yomg‘irlatib sug‘orishni  joriy qiladigan fermerlar uchun subsidiya ajratishning yangi tizimi joriy etiladi: Ya’ni,
- hujjatlar va shartnomalar asosida subsidiyaning 50 foizi oldindan Agrar sohada to‘lovlar agentligi tomonidan ajratiladi;
-texnologiyalar o‘rnatilib, ishga tushirilgandan so‘ng qolgan 50 foizi to‘lab berilishi siz fermerlarning g‘alladan yuqori hosil olishingizga zamin yaratiladi.

Hurmatli dehqon va fermerlar, agrar soha xodimlari!
Xalqimiz bugun biz dehqon va fermerlarning shijoati, g‘ayrat va matonatiga ko‘z tikib turibdi. Buni bir zum bo‘lsa-da, yoddan ko‘tarmaylik. Dasturxonimiz to‘kin-sochin, bozorlarimiz noz-ne’matlarga to‘la va arzon, turmushimiz yanada farovon bo‘lishi ayni paytda amalga oshiriladigan agrotexnik tadbirlarga bog‘liqligini unutmang.

O‘z daromadingizni oshirish hamda mamlakatimiz farovonligiga munosib hissa qo‘shish uchun barchangizni sidqidildan ishlashga, fidoyilik namunasini ko‘rsatishga chaqiramiz!

Qarshi tumani  fermerlari kengashi Rayosat a’zolari.