Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги

Сув хўжалиги соҳасида қабул қилинадиган ҳар бир қарор, амалга ошириладиган лойиҳа ва тузиладиган шартнома мустаҳкам ҳуқуқий асосга эга бўлиши зарур. Шу боис Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги тизимида қонунийликни таъминлаш, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш, шартномавий муносабатларни тартибга солиш ва судларда вазирлик манфаатларини ҳимоя қилишда юридик хизмат муҳим ўрин тутади.

Ҳуқуқий демократик давлат ва кучли фуқаролик жамиятини барпо этишда давлат органлари фаолиятининг қонунийлик, адолат, очиқлик ва ҳисобдорлик тамойиллари асосида ташкил этилиши алоҳида аҳамиятга эга. Давлат бошқаруви органлари зиммасига юклатилган вазифаларнинг самарали бажарилиши нафақат ташкилий ва иқтисодий омилларга, балки улар фаолиятининг пухта ҳуқуқий асосларга эга бўлишига ҳам бевосита боғлиқ.

Сув хўжалиги вазирлиги мамлакатимизда сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш, сув хўжалиги объектларини бошқариш, сув етказиб бериш тизимини такомиллаштириш, ирригация ва мелиорация тадбирларини амалга ошириш ҳамда соҳада давлат сиёсатини рўёбга чиқаришда муҳим вазифаларни бажаради.

Мазкур вазифаларни амалга ошириш жараёнида норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, шартномалар, маъмурий қарорлар ва бошқа ҳуқуқий ҳужжатлар билан мунтазам иш олиб борилади. Шу сабабли юридик хизматни фақат ҳужжатларни кўриб чиқувчи ёки суд ишларида иштирок этувчи таркибий бўлинма сифатида баҳолаш тўғри эмас. У, энг аввало, вазирлик фаолиятида қонунийликни таъминлаш, ҳуқуқий хатарларни олдиндан аниқлаш, нотўғри қарорлар қабул қилинишининг олдини олиш ва бошқарув самарадорлигини оширишга хизмат қилувчи муҳим тузилмадир.

Қонунийликни таъминлаш — асосий вазифа

Вазирлик фаолиятида қонунийликни таъминлаш юридик хизматнинг энг муҳим йўналишларидан биридир. Бу қабул қилинаётган қарорлар, чиқарилаётган буйруқлар, тузилаётган шартномалар ва бошқа бошқарув ҳаракатларининг қонунчилик талабларига мувофиқ бўлишини таъминлашни назарда тутади.

Юридик хизмат вазирликнинг таркибий бўлинмалари томонидан тайёрланган ҳужжатларни ҳуқуқий жиҳатдан таҳлил қилиши, уларда қонунчиликка зид қоидалар мавжудлигини аниқлаши ва тегишли таклифлар киритиши зарур. Бироқ унинг вазифаси фақат хатоларни топиш билан чекланмаслиги керак. Юридик хизмат ҳужжат лойиҳасини тайёрлашнинг дастлабки босқичиданоқ жараёнга жалб этилиши, эҳтимолий ҳуқуқий муаммоларни олдиндан кўра билиши ва уларни бартараф этиш бўйича амалий ечимлар таклиф қилиши лозим.

Масалан, вазирлик тизимида маблағлар ажратиш, сув хўжалиги объектларини реконструкция қилиш, давлат харидларини амалга ошириш ёки шартномавий муносабатларни йўлга қўйиш билан боғлиқ қарорлар қабул қилинаётганда ҳуқуқий талабларга риоя этилиши муҳим. Бундай жараёнларда юридик хизматнинг ўз вақтида берган хулосаси келгусида низолар, молиявий йўқотишлар ва қонунбузилишларнинг олдини олишга ёрдам беради.

Шу маънода, юридик хизмат фаолиятининг самарадорлиги фақат кўриб чиқилган ҳужжатлар сони билан эмас, балки олди олинган ҳуқуқий хатарлар ва таъминланган қонунийлик даражаси билан ҳам баҳоланиши керак.

Ҳуқуқий экспертиза ва қонунчиликни такомиллаштириш

Юридик хизмат вазирлик томонидан ишлаб чиқиладиган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини тайёрлаш ва ҳуқуқий экспертизадан ўтказишда фаол иштирок этиши зарур. Бунда, аввало, ҳужжат лойиҳасининг Конституция ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқлиги, таклиф этилаётган нормаларнинг аниқ ва бир хил талқин қилиниши, ваколатлар ҳамда жавобгарликнинг тўғри белгиланишига эътибор қаратилади.

Шунингдек, лойиҳада амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга зид қоидалар мавжуд эмаслиги, уни амалга ошириш механизмлари аниқ белгилангани ва ижро этиш имконияти етарлича асослангани муҳимдир. Юридик хизмат амалдаги қонунчиликни мунтазам ўрганиб бориши, ҳуқуқни қўллаш амалиётида учраётган муаммоларни умумлаштириши ҳамда соҳавий қонунчиликни такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқишда иштирок этиши лозим.

Бу вазирликнинг ҳуқуқ ижодкорлиги фаолияти сифатини ошириш, ҳуқуқий бўшлиқларни камайтириш ва бошқарув қарорларининг барқарорлигини таъминлашга хизмат қилади.

Шартномавий муносабатларда ҳуқуқий ҳимоя

Сув хўжалиги вазирлиги тизимида шартномавий муносабатлар муҳим ўрин тутади. Қурилиш ва реконструкция ишлари, техника ҳамда ускуналар хариди, хизматлар кўрсатиш, лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш ва бошқа йўналишларда турли шартномалар тузилади. Бундай муносабатларда юридик хизматнинг асосий вазифаси шартномаларнинг қонунчиликка мувофиқлигини таъминлаш, тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини аниқ белгилаш ҳамда шартнома шартлари бажарилмаслиги билан боғлиқ хатарларни камайтиришдан иборат.

Шартномаларни ҳуқуқий экспертизадан ўтказишда уларнинг предмети, нархи ва ижро муддатлари аниқ кўрсатилганига, тарафлар ҳуқуқ ва мажбуриятларининг мутаносиблигига, мажбуриятлар бажарилмаган тақдирда жавобгарлик чоралари қонуний белгиланганига алоҳида эътибор қаратилиши лозим. Шунингдек, маблағлардан мақсадли ва самарали фойдаланиш талаблари, низоларни ҳал этиш тартиби ҳамда етказилган зарарни қоплаш механизмлари пухта белгиланиши зарур.

Юридик хизмат шартнома имзоланишидан олдин унинг ҳуқуқий хатарларини баҳолаш билан бирга, шартномавий мажбуриятлар бажарилишини назорат қилиш жараёнида ҳам тегишли таркибий бўлинмалар билан ҳамкорлик қилиши мақсадга мувофиқ.

Шартнома мажбуриятлари бузилган ҳолларда эса талабнома ишларини ўз вақтида ташкил этиш, қарздорликни ундириш чораларини кўриш ва зарурат туғилганда судларга мурожаат қилиш давлат манфаатларини ҳимоя қилишнинг муҳим воситаларидир.

Судларда манфаатларни ҳимоя қилиш ва низоларнинг олдини олиш

Юридик хизматнинг яна бир муҳим йўналиши — вазирликнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини судларда ҳимоя қилишдир. Суд низолари шартномавий мажбуриятларни бажармаслик, етказилган зарарни қоплаш, мулкий муносабатлар, меҳнат низолари ёки бошқа ҳуқуқий масалалар билан боғлиқ бўлиши мумкин.

Бундай ҳолларда юридик хизмат ишнинг ҳуқуқий асосларини таҳлил қилиши, зарур далилларни тўплаш ва ҳужжатларни тайёрлашни мувофиқлаштириши, процессуал муддатларга риоя этилишини таъминлаши ҳамда суд жараёнида вазирлик манфаатларини белгиланган тартибда ҳимоя қилиши лозим.

Айни пайтда юридик хизматнинг самарадорлиги фақат суддаги натижалар билан ўлчанмаслиги керак. Судгача бўлган босқичда низоларни ҳал этиш, талабномаларни ўз вақтида юбориш, шартномаларни сифатли тайёрлаш ва ҳуқуқий хатоларни барвақт аниқлаш ҳам катта аҳамиятга эга. Шу нуқтаи назардан, суд амалиётини мунтазам таҳлил қилиш, такрорланаётган низолар сабабларини аниқлаш ва уларнинг олдини олиш чораларини ишлаб чиқиш юридик хизмат фаолиятининг ажралмас қисми бўлиши зарур.

Хулоса қилиб айтганда, Сув хўжалиги вазирлиги фаолиятида юридик хизмат қонунийликни таъминлаш, бошқарув қарорларининг ҳуқуқий жиҳатдан асосланганлигини ошириш, шартномавий муносабатларда давлат манфаатларини ҳимоя қилиш, суд низоларининг олдини олиш ва коррупциявий хавф-хатарларни камайтиришга хизмат қилади. Шу боис мазкур хизматнинг ҳужжатлар тайёрланишидан тортиб, уларнинг ижроси ва ҳуқуқий натижаларини баҳолашгача бўлган жараёнларда фаол иштирок этиши вазирлик фаолияти самарадорлигини янада оширишда муҳим аҳамиятга эга.

Бегзод Ражабов

Сув хўжалиги вазирлиги Юридик хизмат ва мурожаатлар билан ишлаш бошқармаси бошлиғи