Ekonomikada joqarı ósiw pátlerin támiyinlew hám xalıq abadanlıǵın arttırıw boyınsha áhmiyetli wazıypalar belgilendi

Jıl basınan elimizdiń ekonomikası 8,5 procentke ósti. Sanaatta 8 procent, xızmetlerde 16,9 procent, qurılısta 13,8 procent, awıl xojalıǵında 4,7 pro-cent ósiw támiyinlendi. Investiciyalardıń kólemi 28 milliard dollarǵa, eks-port 14,4 milliard dollarǵa jetti. “Fitch” hám “Moody’s” xalıqaralıq reyting agentlikleri elimizdiń suveren kredit reytingin bir tekshe jaqsıladı.

Sonıń menen birge, mámleketimiz basshısı 40 millionlıq xalıqtıń tur-mısın jaqsılaw ushın 9-10 procentlik ekonomikalıq ósiw zárúr ekenligin atap ótti. Onıń ushın aymaq hám tarmaq basshıları bar imkaniyatlardı tolıq iske qosıwı, hár bir joybar hám hár bir kárxana boyınsha anıq nátiyjege is-lewi kerek ekenligi kórsetip ótildi.

Májiliste aymaq hám tarmaq basshılarınıń altı aylıq rejeleriniń orınlanıwı sın kózqarastan tallandı. Ayırım aymaqlarda jalpı aymaqlıq ónim, qurılıs, investiciya, sanaat hám eksport kórsetkishleri boyınsha rezervler tolıq jumsalmaǵanı atap ótildi. Aylıq, shereklik hám jıllıq rejelerdi orınlamaǵan basshılarǵa juwapkershilik kúsheytiletuǵını belgilendi.

Mámleketimiz basshısı hár bir ministr hám hákimniń jumısı adamlardıń jasaw mádeniyatında sezilmese, isbilermenlerdiń awırın jeńil etpese, hár qanday nátiyje tek ǵana “qaǵazdaǵı san” bolıp qalatuǵının atap ótti. Sonlıqtan, orınlarda infrastruktura, bántlik, isbilermenlik hám xalıqtıń dáramatın arttırıw boyınsha jumıslar pútkilley jańa qatnas tiykarında shólkemlestiriledi.

Májiliste “máhálle jetiligi” jumısın jańasha shólkemlestiriw máselesine ayrıqsha itibar qaratıldı. Bul baǵdarda “Áhmiyetli 40 kúnlik” járiyalanıp, 2 mıń eń awır máhállede jumıslardı jańa sistema tiykarında jolǵa qoyıw baslandı. Hákimler usı máhállelerde elektr, gaz, jol hám suw máselelerin óz waqtında sheshiwge jeke juwapker boladı.

Bántlik sisteması mútáj xalıqtı oqıtıw, jumısqa jaylastırıw hám dáramatın arttırıw boyınsha aymaqpa-aymaq isleydi. Bankler hám máhálle associaciyalarınıń jumısı da qayta kórip shıǵılıp, keyingi úsh ay olar ushın ámeliy attestaciya dáwiri bolatuǵını belgilendi. Máhállelerde abatlıq, tazalıq hám jasaw mádeniyatın arttırıw boyınsha da anıq wazıypalar qoyıldı.

Isbilermenlikti qollap-quwatlaw hám biznes ortalıǵın jaqsılaw máseleleri de dodalandı. Házir 51 ministrlik hám uyımda 322 baǵdarda finanslıq járiyma qollanıw wákilligi bar ekenligi, 2024-2026-jıllarda derlik 3 trillion sumlıq járiyma qollanılǵanı atap ótildi. Prezidentimiz qadaǵalawshı uyımlar isbilermenge dáslep imkaniyat beriwi hám durıs jol kórsetiwdi úyreniwi kerek ekenligin atap ótti.

Sırtqı bazarlarda báseki kúsheyip baratırǵan bir waqıtta eksportyorlar ushın tólem, jıyım hám artıqsha qárejetlerdi azaytıw zárúr ekenligi kórsetip ótildi. Barlıq ministrlikler hám uyımlarǵa sistemadaǵı byurokratiya, járiyma, tólem hám jıyımlardı qısqartıw, biznes ortalıǵın jáne de jaqsılaw boyınsha usınıslar kirgiziw tapsırıldı.

Sanaat hám eksport kórsetkishleri de sın kózqarastan kórip shıǵıldı. Ayırım rayon hám qalalarda sanaattıń ósiw páti tómenlegeni, eksport boyınsha kútilgen ózgeris bolmaǵanı atap ótildi. Bas ministrge nátiyje kórsetpegen hákimlerdiń jumısın kórip shıǵıw, toǵız aydıń juwmaǵına shekem ózgeris bolmasa, juwapker basshılarǵa qatań shara kóriw tapsırıldı.

Strategiyalıq kárxanalardıń qárejetlerin tallawda ayırım iri kárxanalarda ónimniń ózine túser bahasınıń artqanı kórsetip ótildi. Sonday-aq, energetika tarmaqlarında shıǵınlardıń joqarılıǵı, elektr energiyası hám gaz bólistiriwde nátiyjelilikti arttırıw zárúr ekenligi atap ótildi. Iri kompaniyalardıń bazar bahasın arttırıw, IPO processlerine tayarlaw hám sırt el investorları ushın tartımlılıǵın kúsheytiw wazıypası qoyıldı.

Salıq túsimleri jıl basınan 27 procentke kóbeyip, 130 trillion sumnan artqan bolsa da, qosımsha túsim boyınsha jıllıq reje jeterli dárejede orınlanbay atırǵanı sınǵa alındı.

Óndiristi tiklew hám menshiklestiriw boyınsha da áhmiyetli wazıypalar belgilendi. Házir ayırım toqımashılıq kárxanaları islemey turǵanı aqıbetinde 5 trillion sumlıq ónim hám 400 million dollarlıq eksport imkaniyatı qoldan berilip atırǵanı aytıldı. Jıl basınan berli 57 tarmaq hám 76 aymaqlıq kárxana óndiristi 11 trillion sumǵa azaytqanı da sınǵa alındı.

Juwapkerlerge islemey turǵan kárxanalardı birme-bir tallap, olardıń jumısın tiklew tapsırıldı. Sonday-aq, jańa menshiklestiriw baǵdarlaması sheńberinde 100 trillion sumlıq kóshpes múlk, jer maydanları hám mámleketlik úleslerdi sawdaǵa shıǵarıw, mámleketlik aktivlerdi alǵan isbilermenler ushın tólem shártlerin jeńilletiw belgilendi.

Sońǵı úsh jılda 11 milliard dollarlıq 509 eksportqa jaramlı quwatlıq iske qosılǵan bolsa da, olardıń 208 i ele eksportqa shıqpaǵan. Eger bul kárxanalar óniminiń keminde 30-40 procenti sırtqı bazarlarǵa baǵdarlansa, qosımsha 1,5-2 milliard dollar valyuta túsimi támiyinleniwi múmkin.

47 arnawlı ekonomikalıq zonanıń 29 ında jıl basınan berli ulıwma eksport bolmaǵanı da sınǵa alındı. Juwapkerlerge “operativ brigadalar” shólkemlestirip, eksportqa shıqpaǵan kárxanalar hám arnawlı ekonomikalıq zonalarda sertifikat, aylanıs qarjı, bazar hám logistikaǵa baylanıslı máselelerdi jedel sheshiw tapsırıldı.

Milliy brendlerdi qollap-quwatlaw boyınsha da wazıypalar belgilendi. Sońǵı eki jılda bul baǵdarda 15,5 milliard sumlıq finanslıq járdem kórsetilgen. Biraq óz brendin dizimnen ótkergen jergilikli kárxanalardıń úshten biri ele eksportqa shıqpaǵan. Sol sebepli, jergilikli brendlerdi sırtqı bazarlarǵa alıp shıǵıw hám olardı demping jáne kontrafakt ónimlerden qorǵaw boyınsha baǵdarlama islep shıǵıladı.

Sırtqı sawda júkleriniń 70 procenti temir jol arqalı tasılatuǵını, biraq bul baǵdarda isbilermenlerden narazılıqlar kóp ekenligi atap ótildi. Júk vagonlarınıń jetispewshiligi, ayırım temir jol liniyalarında júkleme joqarılıǵı sebepli logistikada qıyınshılıqlar júzege kelmekte. Juwapkerlerge qosımsha vagonlardı tartıw, temir jol infrastrukturası ushın Jáhán bankinen 200 million dollar qarjı tartıw boyınsha kelisimge erisiw tapsırıldı.

Joqarı dárejedegi saparlar sheńberinde erisilgen kelisimlerdiń orınlanıwı da kórip shıǵıldı. Sońǵı jıllarda 52 sapar dawamında 213 milliard dollarlıq 1 mıń 617 investiciyalıq joybar boyınsha kelisimlerge erisilgen. Endi bul “jol kartaları”nıń orınlanıwı Esap palatası hám Sırtqı isler ministrligi tárepinen qatań qadaǵalawǵa alınadı.

Bas ministrge hár háptede tarmaq basshıları, hákimler hám elshiler menen birge joybarlardıń orınlanıwın mámleketler kesiminde dodalaw tapsırıldı. Prezident Administraciyasınıń aldına ekonomikalıq diplomatiya, investiciya hám eksport boyınsha diplomatiyalıq wákilxanalardıń jumısın qayta kórip shıǵıw, óz wazıypasın orınlay almay atırǵan basshılardıń ornına jas hám zamanagóy pikirleytuǵın kadrlardı usınıs etiw wazıypası qoyıldı.

Májiliste inflyaciyanı toqtatıwt hám azıq-awqat qáwipsizligin támiyinlew máseleleri de dodalandı. Wálayat hákimleri yanvar-iyun aylarında inflyaciyanı 3 procentten arttırmawdı maqset etken bolsa da, ayırım aymaqlarda bul wazıypa orınlanbaǵanı atap ótildi. Góshtiń bahası artqanı múnásibeti menen import góshti samolyotta tasıw qárejetlerin qaplaw ushın 300 milliard sum ajıratılǵanı aytıldı.

Awıl xojalıǵın dizimge alıw nátiyjeleri sharwashılıqtaǵı haqıyqıy jaǵdaydı kórsetip bergeni atap ótildi. Sharwashılıq joybarların qollap-quwatlaw ushın qosımsha qarjılar qaratıladı, jıldıń aqırına shekem shetten 100 mıń bas qaramal hám 150 mıń bas qoy-eshki alıp keliw wazıypası qoyıldı.

Miywe-ovoщ hám kartoshka rezervin qáliplestiriw, suwıtqıshlı qoymaxanalar qurıw hám azıq-awqat qorların tolıqtırıw boyınsha da anıq ilajlar belgilendi. Jıldıń aqırına shekem 87 mıń tonna quwatlılıqqa iye 340 suwıtqıshlı qoymaxananı iske qosıw wazıypası qoyıldı.

Mámleketimiz basshısı globallıq ekonomikadaǵı anıqsızlıqlar qansha dawam etetuǵının hesh kim aldınnan ayta almaytuǵının atap ótti. Tiykarǵı birge islesiwshi mámleketlerde ekonomikalıq jedelliktiń tómenlep atırǵanı jergilikli kárxanalarımızǵa, ásirese, eksportshılarǵa tásir kórsetiwi múmkin.

Sol sebepli barlıq basshılar hár qanday qáwipti esapqa alǵan halda óz rezervlerin jumsawǵa tayar bolıwı shárt ekenligi atap ótildi. Tarmaq hám aymaqlarǵa biriktirilgen “aqıl orayları” menen birge 15-avgustqa shekem ilimiy tiykarlanǵan usınıslar islep shıǵıladı.

Bul usınıslar “resurs – infrastruktura – joybar – óndiris – byudjetke túsim – eksport” shınjırın óz-ara baylanıslı halda rawajlandırıwǵa qaratılǵan boladı. 2027-jıl ushın makroekonomikalıq parametrler, byudjet, investiciya hám eksport baǵdarlamaları jańasha qatnas – “molizaciya scenariyi” tiykarında tayarlanadı.

Májiliste ministrler, tarmaq basshıları hám hákimlerdiń esabatları, belgilengen tapsırmalardıń orınlanıwın orınlarda shólkemlestiriw boyınsha rejeleri tıńlandı.