Ekonomikalıq ósiw pátleri tallanıp, áhmiyetli wazıypalar belgilep alındı

Májilis aldında usı jıldıń birinshi shereginde erisilgen makroekonomikalıq nátiyjeler kórip shıǵıldı. Atap aytqanda, jalpı ishki ónim 8,7 procentke, sanaat 8 procentke, xızmetler 16,1 procentke, awıl xojalıǵı 5,1 procentke ósti. Eksport 5,8 milliard dollardı, sırt el investiciyalarınıń kólemi 13,7 milliard dollardı quradı. Inflyaciya jıllıq esapta birinshi márte 7,1 procentke tómenledi.

Sonıń esabınan yanvar-mart aylarında byudjet dáramatları ótken jılǵa salıstırǵanda 35 procentke kóbeyip, 103 trillion sumǵa jetti. Jergilikli byudjetlerde qosımsha 2 trillion 200 milliard sum qarjı qáliplestirildi. Áhmiyetlisi, sonnan 1 trillion 400 milliard sumı rayon hám qalalardıń ıqtıyarında qaldırıldı.

Mámleketimiz basshısı ekonomikanı xalıqaralıq kólemde jańa basqıshqa alıp shıǵıw ushın sistemalı reformalar ámelge asırılıp atırǵanın atap ótti. Sonıń ishinde, kelesi ay 2 milliard 400 million dollar muǵdarında mámleketlik aktivlerdiń 30 procenti birinshi márte xalıqaralıq fond bazarlarına shıǵarılatuǵını atap ótildi. Bul Milliy investiciya qorı shólkemlestirilip, 13 strategiyalıq kárxananıń basqarıwı abıraylı “Franklin Templeton” kompaniyasına berilgeni menen baylanıslı.

Ótken háptede Xalıqaralıq valyuta qorı járiyalaǵan esabatta joqarı ekonomikalıq belsendilik arqalı Ózbekstan kúshli hám turaqlı ekonomikalıq ósiwdi saqlap qalıp atırǵanı atap ótildi. Sonday-aq, usı jılı mámleketimiz abıraylı “Ekonomikalıq erkinlik indeksi”nde 14 tekshe joqarılap, birinshi márte “ekonomikası ortasha erkin” mámleketler qatarınan orın aldı.

Sonıń menen birge, Prezidentimiz birinshi sherektegi nátiyjelerge háwes bolıp, arqayınlıqqa beriliw pútkilley nadurıs ekenin atap ótti. Globallıq qarama-qarsılıqlar, kelispewshilikler hám jetekshilik ushın gúres kúsheyip baratırǵan házirgi sharayatta jáhán ekonomikası burınǵıday “tınısh” bolmawı, bunday jaǵdayda barlıq basshılar óziniń jumıs usılın, kózqarasın túp-tiykarınan ózgertiwi zárúr ekenligi atap ótildi.

Májiliste kishi hám orta biznesti rawajlandırıw máseleleri ayrıqsha tallandı. Usı jılı bankler arqalı bul baǵdarǵa 140 trillion sum qaratılmaqta. Kishi bizneske berilgen hár 1 milliard sum kredit esabınan Shirin qalasında 20, Úshqudıqta 17, Xonobod hám Suxta 14 ten, Tamdı rayonında 13 turaqlı jumıs ornı jaratılǵan.
Biraq, Uchkwprik, Piskent, Bostanlıq, Karmana, Qwrǵontepa rayonlarında 1 milliard sumlıq kreditke ortasha 3 jumıs ornı tuwra kelmekte.

Sol sebepli, kredit resursların bólistiriwde jasalma intellekt imkaniyatlarınan paydalanıw zárúr ekenligi kórsetip ótildi. Taraw juwapkerlerine rayon banklerin jasalma intellekt penen islesiwge oqıtıwdı baslaw, banklerde “Jasalma intellekt keńesgóyi” platformasın iske qosıw tapsırıldı. Bul platforma isbilermenlerge kredit alıw ushın joybardıń parametrleri, qáwip-qáterleri hám bazardaǵı talaptı tallap, tayar sheshimler beriwi kerek ekenligi atap ótildi.

Isbilermenler menen islesiwdegi kemshilikler de keskin sınǵa alındı. Ayırım basshılar isbilermenniń mashqalasın sheshiwdiń ornına juwapkershilikten qashıp atırǵanı, másele respublika dárejesine shıqqannan soń, ózin aqlaw menen áwere bolıp atırǵanı kórsetip ótildi.

Mısalı, Nurafshan qalasında byurokratiyalıq tosqınlıqlar sebepli eki jıldan berli qurılıstı baslay almay atırǵan isbilermenge járdem beriwdiń ornına bul maǵlıwmat Prezident dárejesine qalay jetip barǵanın izlew menen áwere bolǵanı sınǵa alındı. Sonday-aq, Ǵuzor, Narpay, Úrgensh, Yangiywl, CHinaz rayonlarında isbilermenlik infrastrukturası ushın ajıratılǵan 262 milliard sum qarjı bola turıp, joybarlar baslanbaǵanı atap ótildi. Tiyisli wálayat hákimlerine bunday basshılardıń lawazımına ılayıqlıǵın kórip shıǵıw tapsırıldı.

Májiliste inflyaciyanıń aldın alıw máselesine ayrıqsha itibar qaratıldı. Mámleketimiz basshısı ekonomika óskeni menen eger inflyaciya da artsa, xalıq hám isbilermenlerdiń turmısında unamlı ózgeris sezilmeytuǵının atap ótti.
Jıl basınan berli dúnyada nefttiń bahası 40 procentke arttı. Qarama-qarsılıqlar aqıbetinde logistika koridorları ózgerip, jergilikli ónimlerdiń eksportı hám tiykarǵı tutınıw tovarlarınıń importında tasıw qárejetleri 25-30 procentke kóbeymekte. Bul ishki bahaǵa qosımsha basım júzege keltirip atır.

Sonıń menen birge, sırtqı basımlardı bánelep, inflyaciya boyınsha jumıslardı óz halına taslap qoymaw kerek ekenligi atap ótildi. Tutınıw sebetindegi ónim hám xızmetlerdiń 70 procenti jergilikli ekeni atap ótilip, juwapkerler hám hákimlerge usı jılı inflyaciyanı 6,5 procent dárejesinde saqlap qalıw ushın jergilikli ónimlerdiń usınısın kóbeytiw hám bahalardı arzanlatıw wazıypası qoyıldı.

Azıq-awqat qáwipsizligi máseleleri de hár tárepleme kórip shıǵıldı. Logistikadaǵı úzilisler aqıbetinde birinshi sherekte qaramal importı eki esege azayǵan. Oǵan operativ sheshim sıpatında samolyotta tasılatuǵın hár bir násilli qaramal ushın 4 million sumǵa shekem, gósh importında bolsa transport qárejetiniń yarımın qaplaw jolǵa qoyıldı.

Ekinshi sherekte 45 mıń tonna, jıldıń aqırına shekem jámi 130 mıń tonna gósh importın támiyinlew zárúrligi atap ótildi. Juwapkerlerge qaysı baǵdarda tosqınlıq bolsa yamasa júk toqtap qalsa, isbilermenlerdiń múrájat etiwin kútpesten, onlayn monitoring arqalı operativ sheshim beriw tapsırıldı.

Aymaqlarda 478 mıń gektarda ot-jem eginlerin egiw rejelestirilgen. Biraq Namanganda ot-jem jerlerdiń 74 procentine elege shekem egin egilmegeni, sharwashılıqta imkaniyatı joqarı bolǵan Zarbdor, Qızıltepa hám Pop rayonlarında silos egiw baslanbaǵanı, Ámiwdárya, Ǵijduvon, Xanqa hám Baǵdadta da jumıslar qanaatlandırarsız ekeni sınǵa alındı.

Jáne 100 mıń gektar egislik jerdi jańa sistema tiykarında aukcionǵa shıǵarıw belgilengen. Bul jerlerdi jedel aukcionǵa shıǵarıp, egin egiw zárúr ekenligi kórsetip ótildi. Sanaat plantaciyaların shólkemlestiretuǵın isbilermenlerge jeńillik hám qarjı resursları berilip atırǵanı atap ótilip, wálayat hákimlerine usı jılı keminde besewden iri sanaatlasqan miywe-ovoщ plantaciyasın úlgili shólkemlestiriw tapsırıldı.

Májiliste sanaat hám eksport máseleleri de sın kózqarastan tallandı. Qamashı, Qarshı, Mirishkor, Arnasoy, Sharaf Rashidov, Yangiobod, Náwbáhár, Kosonsoy, Qumqorǵan, Furqat, Shavat, Shayxontohur hám Sergeli rayonları sanaat prognozına shıǵa almaǵanı atap ótildi. Usı 13 rayon hákimine rejeniń qansha jetpegenine qarap intizamıy shara kóriw tapsırıldı.
Ishki bazarda mıs usınısı kóbeytilgen bolsa da, qayta islew ayına 6 mıń tonnadan artpay atırǵanı kórsetip ótildi. Nátiyjede birinshi sherekte elektrotexnika tarawında sanaattıń ósiwi prognozdaǵı 11,2 procenttiń ornına 7,8 procentti quradı, eksport prognozı bolsa 57 procentke orınlandı.

Juwapkerlerge óndirisi hám eksportı azayǵan hár bir kárxanaǵa barıp, eksporttı qarjılandırıw hám investiciyalıq joybarlar boyınsha mashqalalardı ornında sheshiw tapsırıldı. Ekinshi sherektiń juwmaǵı menen tarawda óndiristi 25 trillion sumǵa, eksporttı 1 milliard dollarǵa jetkeriw wazıypası qoyıldı.

Kárxanalarda resurs nátiyjeliligin hám miynet ónimdarlıǵın arttırıw máselesine de itibar qaratıldı. Kóplegen mámleketler sanaat hám serviste “Kayzen,” “Lean production” sıyaqlı progressiv usıllardı qollanıp atırǵanı, elimizde de 50 ge shamalas isbilermen bunday qatnaslardı engiziwdi baslaǵanı aytıldı. Biraq bul jeterli emes ekenligi atap ótilip, Ekonomika hám qarjı ministrligine usı jılı 100 kárxanada nátiyjelilikti arttırıw boyınsha aldınǵı baǵdarlamalardı engiziw, onıń ushın 30 million dollar grant tartıw tapsırıldı.

Eksportyorlardı qollap-quwatlaw boyınsha da kemshilikler kórsetip ótildi. Sońǵı altı ayda 908 isbilermen 3 milliard 600 million dollarlıq shártnama dúzgen bolsa da, sheriklerdegi jaǵday ózgergeni sebepli eksporttı baslay almaǵan. Ayırım hákimler bolsa olarǵa járdem beriwdiń ornına jaǵdaydı óz halına taslap qoyǵan.

Aqıbetinde birinshi sherekte eksport Norin, Kasbi, Sherobod, Yozyovon hám Denovda 2 eseden aslam azayǵan. Shahrisabz, Uchquduq, Parkent, Tashkent rayonları, Jizzaq, Nawayı, Namangan, Angren, Bekabad hám Nurafshan qalalarında bolsa eksport rejesi 70 procentke de jetpegen. Bul aymaq basshıları birinshi yarım jıllıqta ósiwdi támiyinlemese, qatań juwmaq shıǵarılatuǵını málim etildi.

Sanaat zonalarınan nátiyjeli paydalanıw máselesi de kórip shıǵıldı. Byudjet esabınan jol, elektr hám suw infrastrukturası alıp barılǵan 226 sanaat zonasındaǵı 213 gektar maydandaǵı joybar elege shekem baslanbaǵanı sınǵa alındı. Sonıń menen birge, 27 sanaat zonasında joybarlar jaylastırılǵan bolsa da, infrastruktura jetip barmaǵan.

Wálayat hákimleriniń investiciya boyınsha orınbasarlarına infrastrukturası bar sanaat zonalarındaǵı bos jerlerge jaylastırılatuǵın joybarlar portfelin qáliplestiriw wazıypası qoyıldı.
Mámleketlik uyımlardı ıqshamlastırıw hám biznes ushın jańa maydanlar ashıw máselesi de dodalandı. Rayonlardaǵı oraylıq kósheler hám xalıq tıǵız jaylasqan orınlardıń úlken bóleginde mámleketlik uyımlar jaylasqanı atap ótildi. “Kókdala tájiriybesi” tiykarında 19 rayon hám qalada mámleketlik uyımlardı birden-bir hákimshilik orayǵa kóshiriw baslanbaqta.

Bul jumıslardı barlıq rayonlarda shólkemlestiriw arqalı mámleketlik uyımlarda jılına 1 milliard 800 million kilovatt-saat elektr hám 340 million kub metr gaz únemleniwi, biznes ushın 5 million kvadrat metr orın ashılıwı múmkin ekenligi kórsetip ótildi. Usı maqsette bes jıllıq baǵdarlama tayarlaw, usı jılı 26 rayonda mámleketlik uyımlardı bir jerge kóshiriwdi baslaw tapsırıldı. Jańa hákimshilik oraylardı qurıwda hár bir xızmetkerge tuwra keletuǵın maydan ortasha 15 kvadrat metrden aspawı belgilendi.
Investiciyalıq joybarlardıń sapasına ayrıqsha itibar qaratıldı. Mámleketimiz basshısı hár bir jańa joybar, hár bir dollar investiciya tek ǵana qosımsha qun, joqarı dáramatlı jumıs ornı hám eksporttı kóbeytiwge xızmet etiwi kerek ekenligin atap ótti. Barlıq basshılar ushın investiciya sapası tiykarǵı ólshem bolıwı shárt ekenligi atap ótildi.

Bul joybarlar iske qosılǵannan keyin olardı monitoring etiw platforması jaratılǵan. Máselen, sońǵı úsh jılda iske qosılǵan 688 kárxanadan 210 ı quwatlılıǵınan tolıq paydalanbay atırǵanı anıqlanǵan. Aqıbette 33 trillion sumlıq óndiris joyılǵan, 23 mıń jumıs ornı bos tur.
Juwapkerlerge usı 210 kárxana kesiminde “jol kartası”n dúzip, mashqalalardıń sheshimi boyınsha anıq múddet hám juwapkerlerdi belgilew tapsırıldı.

Usı jılı 53 milliard dollar sırt el investiciyasın tartıw maqset etilgen. Prezidentimiz basshılar birinshi qádemnen-aq durıs joybar tańlap, oǵan sáykes potenciallı investor tapsa ǵana, investiciyada sapa bolatuǵının atap ótti.
Juwapkerlerge jasalma intellekt járdeminde bar quwatlıqlar, ishki hám sırtqı bazardaǵı talaptı úyrenip, qaysı aymaqta qanday joybar islew boyınsha sheshim beretuǵın platformanı iske qosıw tapsırıldı. Investorlar hám konsalting kompaniyalarına bul platformadan “bir ayna” principi tiykarında paydalanıw ushın sharayat jaratıladı.

Sırt el investiciyasınıń qatnasıwındaǵı kárxanalardıń jumısı da tallandı. Elimizde bunday 18 mıńnan aslam kárxana jumıs alıp barmaqta. Biraq óndirisi bar 526 kárxana bir márte de eksport etpegen. Jáne 767 sırt el investiciyası qatnasıwındaǵı kárxana tek ǵana shetten tovar alıp kelip satıw menen shuǵıllanbaqta.

Olar menen islep, shetten ónim alıp kelip satıp atırǵan kárxanalarǵa usı jerdiń ózinde óndiristi jolǵa qoyıw boyınsha joybarlar usınıs etiw, olardı jergilikli isbilermenler menen baylanıstırıw, awısıq hám komplektlewshi bólekler islep shıǵarıw boyınsha kooperaciyanı jolǵa qoyıw, ishki bazarda jumıs islep atırǵan kárxanalarǵa eksportqa shıǵıwda járdem beriw zárúr ekenligi atap ótildi. Juwapkerlerge bul baǵdarda óz aldına baǵdarlama islep shıǵıw tapsırıldı.

Májiliste “Aqıllı rayon” platforması hám jaǵday-tallaw oraylarınıń tájiriybesin keńeytiw máselesi de kórip shıǵıldı. Mámleketimiz basshısı kúni keshe Mırza Uluǵbek rayonındaǵı jaǵday-tallaw orayında bul platforma qanday shólkemlestirilgeni menen tanısqanı atap ótildi. Búgin barlıq wálayat hákimleri usı rayonǵa barıp, jańa sistemanıń qalay islep atırǵanı, máhállelerdiń kórinisi hám qurılıslardıń jaǵdayı menen tanıstı.

Wálayat hákimlerine eki ayda usı tájiriybe tiykarında wálayat orayları hám iri qalalarda tap usınday jaǵday-tallaw orayların iske qosıw tapsırıldı.
Mámleketimiz basshısı barlıq dárejedegi basshılar búgingi qıyın jaǵdayda nátiyje ushın jeke juwapker ekenin atap ótti.

Ekonomikalıq ósiwdi támiyinlew, inflyaciyanıń aldın alıw, jumıs orınların jaratıw, eksporttı kóbeytiw, investiciya sapası hám isbilermenlerdiń mashqalaların sheshiw hár bir basshı jumısınıń tiykarǵı ólshemi bolıwı belgilendi.
Májiliste ministrler, tarmaq basshıları hám hákimlerdiń esabatları tıńlandı.